Vooroever moet vogelparadijs redden

Het Waddeneilandje Griend dreigt weg te spoelen. Natuurmonumenten grijpt nog dit jaar in om de zandplaat te redden. Want Griend is onmisbaar voor honderdduizenden broed- en trekvogels.

Wie de veerboot van Harlingen naar Terschelling neemt, kan Griend halverwege de overtocht zien liggen: een begroeide kwelder met een strandwal en slikken, van nog geen vijfhonderd meter in doorsnee. Zonder menselijk ingrijpen zou het onooglijke eilandje in de Waddenzee waarschijnlijk allang zijn weggespoeld. Maar zover heeft Natuurmonumenten, dat Griend sinds 1917 beheert, het nooit laten komen. Daarvoor is het onbewoonde Waddeneilandje, waar van begin april tot eind juli alleen twee vogelwachters bivakkeren, te belangrijk voor de natuur.

Strategisch gelegen in het breedste deel van de Waddenzee, is Griend een onmisbare pleisterplaats voor de honderdduizenden trek- en broedvogels die er uitrusten, broeden en in het grote, omringende voedselgebied van de Grienderwaard hun voedsel opvissen. Tijdens de trek komen bijzondere vogels als de zilverplevier, rosse grutto en kanoetstrandloper op tussenstation Griend uitrusten en opvetten. Tienduizenden vogels brengen er veilig hun jongen groot, zonder de dreiging van vleesetende zoogdieren als vossen en wezels. De grootste kolonie grote sterns van West-Europa heeft Griend uitgekozen als broedplaats; ook voor noordse sterns, visdiefjes en kokmeeuwen is het een belangrijk broedgebied.

Redenen genoeg om dit vogelparadijs boven water te houden. Maar dat gaat niet vanzelf, legt beheerder van het Waddengebied Chris Braat uit. "Vóór de aanleg van de Afsluitdijk in 1932 was Griend een soort halve maan van zand en schelpen, die onder invloed van stormen zo'n zeven meter per jaar in oostelijke richting wandelde. De noordwester rolde zand, schelpen en afgestorven zeegras uit de Waddenzee naar de andere kant van het eiland, zodat wat er aan de westkant afkalfde, aan de oostkant van de kwelder weer aangroeide."

Die dynamiek van de zeestromen in de Waddenzee veranderde toen de Afsluitdijk werd aangelegd. "De zeewaterstand ging omhoog en tegelijkertijd stierf het zeegras af als gevolg van een ziekte. Door de hogere waterstand begon Griend te verdrinken en doordat het zeegras was afgestorven kon de kwelder aan de oostkant niet meer aangroeien."

Halverwege de jaren '80 besloot Natuurmonumenten tot een drastische ingreep om Griend te redden. "Er werd een enorme zandhaak voor Griend gelegd, in de vorm van een wandelstok. De verwachting was", zegt Braat, "dat de storm het zand van de haak aan de andere kant van het eiland zou deponeren. Dat is niet gebeurd, het zand kwam niet op het eiland terecht maar raakte verspreid over de wadplaten rondom Griend."

Dertig jaar heeft de zandhaak zijn beschermende werk kunnen doen, maar inmiddels is de wandelstok volledig weggevaagd en ligt het vogelparadijs er angstig onbeschermd bij.

De zee krijgt weer vat op het eiland en knabbelt er stukjes vanaf. Opnieuw een zandhaak voor Griend leggen, leek geen goed idee, na de opgedane ervaringen. Bij de nieuwe herstel-operatie, waarmee waarschijnlijk in augustus van dit jaar een begin wordt gemaakt, is daarom gekozen voor een andere ingreep, vertelt de beheerder. "We willen proberen het oorspronkelijke proces van een wandelend eiland weer in gang te zetten. Daarvoor leggen we een beschermende vooroever aan van zand en schelpenbanken, niet vóór Griend maar tegen de westkant van het eiland aan. Ook gaan we plaggen, die we weghalen van de hoogste delen van Griend, verwerken in de nieuwe vooroever. Het verdwenen zeegras proberen we zo met die plaggen te imiteren."

Deze maatregelen vangen twee vliegen in een klap, zegt Braat. "We versterken de westkant van het eiland en bovendien gaan we de verruiging tegen op de hogere delen van Griend. Vooral de hoge rug aan de noordkant van het eiland is nogal verruigd. Dat maakt het gebied minder geschikt voor broedvogels en voor vogels die bij hoog water hun toevlucht nemen tot dit enige droge stukje in de wijde omgeving. In ruig terrein kunnen ze niet goed om zich heen kijken of er ergens gevaar dreigt, en dat vinden ze minder aantrekkelijk."

De provincie Friesland heeft Natuurmonumenten vorige week de natuurbeschermingswetvergunning verleend om met het herstel van Griend aan de slag te gaan, en betaalt ook mee aan de operatie. De totale kosten worden geschat op 2,5 miljoen euro. De provincie en het Waddenfonds nemen samen 2,3 miljoen voor hun rekening, Natuurmonumenten hoopt het resterende bedrag in te zamelen met een fondsenwervingsactie dit voorjaar. Rijkswaterstaat helpt bij de uitvoering van het project. "Als de aanleg van de nieuwe oever klaar is, gaan wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen de effecten van de hersteloperatie onderzoeken", zegt Braat. "Zij gaan meten waar het zand heengaat, waar het eiland hoger wordt en waar lager, en of Griend inderdaad, zoals wij hopen en verwachten, weer gaat wandelen."

Klooster en kerk maakten plaats voor vogelwachtershuis

Griend is het restant van een veel groter eiland, dat in de Middeleeuwen bewoond was. In de ommuurde nederzetting Grynt bouwden Augustijner kanunniken een kerk en stichtten Norbertijner monniken een kloosterschool. Door voortdurende kustafslag werd Griend steeds kleiner en de Sint-Luciavloed in 1287 vaagde de nederzetting van het eiland. Sindsdien woonden er alleen nog enkele veehouders op terpen.

Omstreeks 1800 was Griend nog 25 hectare groot en woonde er niemand meer. Bewoners van Terschelling gebruikten het verlaten kweldereilandje als weidegebied voor schapen en als hooiland. Ook gingen Terschellingers en Texelaars er graag eieren rapen in de vogelkolonies. Daaraan kwam een einde toen Natuurmonumenten in 1917 Griend aankocht en er een vogelreservaat van maakte. Sindsdien maken de honderdduizenden trek- en broedvogels er de dienst uit en is Griend verboden terrein voor mensen. Op de twee vogelwachters na, die er tijdens de zomer onderzoek doen, nieuwsgierigen op afstand houden en overnachten in het vogelwachterhuis - de enige bebouwing op het eiland. Alleen als Natuurmonumenten een dag organiseert om het eiland te schonen van zwerfvuil, maak je als 'onbevoegde', mits je er op tijd bent, een kans het eilandje te betreden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden