Voorlopig wordt er in Californië geen ter dood veroordeelde geëxecuteerd

Een rij dodencellen in de San Quentin State Prison in Californië. Beeld AP

De dood­straf wordt steeds zeldzamer in de Verenigde Staten. Ook Californië voert voorlopig geen executies uit.

De doodstraf is nog altijd populair bij een meerderheid van Amerikanen, zij het een slinkende. Maar als het om daadwerkelijk voltrekken gaat, zit de klad er goed in. Helemaal nu Californië, de staat waar de meeste mensen in een dodencel zitten, een moratorium afkondigt. Deze opschorting is een initiatief van de nieuwe gouverneur, Gavin Newsom, die in januari aantrad. Al jaren is hij fervent tegenstander van de doodstraf, onder andere vanwege de ‘verontrustende raciale ongelijkheden’ in de vonnissen: zwarte Amerikanen worden veel sneller ter dood veroordeeld dan witte, blijkt uit onderzoek.

In zijn eentje kan de gouverneur de doodstraf overigens niet afschaffen. Wat hij wel kan, is executieprotocollen buiten werking stellen en geen executiebevelen meer tekenen. In ieder geval tot het einde van zijn termijn in 2023 lijken de 737 Californische bewoners van een dodencel dus veilig.

Daarmee gaat hij in tegen twee referenda uit 2016, toen de inwoners van zijn staat zich niet alleen met een krappe meerderheid uitspraken voor het behoud van de doodstraf, maar zelfs voor het versneld executeren van de vele terdoodveroordeelden.

Aantal executies in de VS. Beeld Louman & Friso

Mislukte executies

In de praktijk werden er in Californië al sinds 2006 geen executies meer voltrokken. Dat is een landelijke trend. Werden er in 1999 in de VS nog 98 mensen geëxecuteerd, de afgelopen jaren kwam dat niet meer boven de dertig, waarvan een groot deel dan ook nog eens door één staat voor rekening werd genomen: Texas. In het kielzog van de afgenomen executies is ook het aantal veroordelingen afgenomen: in 1998 hoorden nog 295 Amerikanen de hoogste straf tegen zich eisen, afgelopen jaar nog maar 42.

De daling is deels toe te schrijven aan problemen met de dodelijke injecties, waarmee het vonnis in veel staten voltrokken wordt. Europese farmaceutische bedrijven leverden die altijd, maar de EU stelde in 2011 een exportverbod in. Daardoor moeten veel staten zelf op de gok dodelijke middeltjes in elkaar flansen, en dat gaat niet altijd goed. Zoals bij de 38-jarige Clayton Lockett, die in 2014 pas na drie kwartier schuimbekken en stuiptrekkingen door een hartstilstand om het leven kwam.

Zulke gruwelijke episodes leidden tot een hoop rechtszaken, die vaak in uitstel van executies uitmondden. Sommige staten grepen terug op ouderwetse methoden: Oklahoma voerde de gaskamer weer in, Utah het vuurpeloton. Maar in de praktijk zijn ze toch huiverig om daar veel gebruik van te maken.

Californië had onlangs juist een nieuw protocol ingevoerd voor het toedienen van dodelijke injecties. Daardoor stonden de executies weer op het punt van beginnen, waarschuwde Gavin Newsom eerder al in de LA Times. “We staan op het punt om de executie van meer gevangenen mee te maken dan welke staat dan ook in de recente geschiedenis.”

Lees ook: 

Hoogleraar: executeurs klungelen maar wat aan

Met executies in de VS ging het een paar keer gruwelijk mis. Volgens hoogleraar internationaal recht en activist William Schabas is een gebrek aan kennis het probleem. “De mensen die de executies uitvoeren zijn niet medisch onderlegd. Ze klungelen maar wat aan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden