Voorkruipzorg logisch gevolg van marktwerking

Versnelde behandeling in de zorg gebeurt al langer. De vraag is of rijken straks voorrang kunnen kopen.

Het Kennemer Gasthuis in Haarlem wil bepaalde patiënten buiten de reguliere wachtlijsten behandeling bieden. Het gaat om werknemers van bedrijven die klant zijn bij Quality Medical Services. Dit QMS, met als slogan ’uw toegang tot versnelde zorg’, biedt bemiddeling met ziekenhuizen aan. Het ziekenhuis ontvangt 900 euro voor snelle zorg en de werkgever heeft zijn - door ziekte gevelde - werknemer weer snel terug.

De openbaring van deze werkwijze heeft tot veel ophef geleid. Minister Klink van VWS noemde deze ontwikkeling ’zorgwekkend’ en een Kamermeerderheid eiste onmiddellijke stopzetting van deze voorrangszorg. De ophef is verbazingwekkend. De praktijk van toegang tot versnelde zorg voor werknemers bestaat immers reeds geruime tijd.

Door de privatisering van belangrijke onderdelen van het sociale zekerheidsstelsel vanaf 1994, zijn voor werkgevers de directe kosten van ziekte en arbeidsongeschiktheid aanzienlijk toegenomen. Een groot deel van de gezondheidszorg kenmerkte zich daarbij door personeelstekorten en een ondoelmatige organisatie. De groeiende vraag en het beperkte aanbod sloten niet op elkaar aan, hetgeen resulteerde in wachtlijsten.

Het financiële belang van werkgevers bij een snelle terugkeer van hun werknemers in het arbeidsproces zette bedrijven en zorgaanbieders aan meer te doen aan het beperken van de duur van het ziekteverzuim. Sindsdien zijn diverse initiatieven ontwikkeld. Zo zijn in ziekenhuizen ’bedrijvenpoli’s’ opgezet en is een sterke groei van arbo-klinieken ontstaan waarvan de zorg op commerciële basis buiten de reguliere zorg plaatsvindt. Deze klinieken functioneren als een koppeling tussen de werkgever en zijn bedrijfsarts enerzijds, en de reguliere of private gezondheidszorg anderzijds om werknemers buiten reguliere wachtlijsten om direct te behandelen.

Ook voor zorg aan reguliere patiënten zijn en worden verschillende initiatieven ontwikkeld. Begin 2006 werd al bekend dat een zorgverzekeraar afspraken heeft met het Diaconessen Ziekenhuis in Leiden over staaroperaties, waardoor polishouders eerder worden geholpen.

Diverse zorgverzekeraars adverteren met wachtlijstbemiddeling en afspraken zodat verzekerden „binnen 5 dagen terecht kunnen voor een consult bij een specialist, en binnen 10 dagen worden geholpen”. Is dit dan ook ’voorkruipzorg’ zoals de SP de praktijken van QMS betitelde?

Het lijkt alsof men in politiek en samenleving is vergeten dat gekozen is voor een gezondheidszorgstelsel dat wordt vormgegeven door gereguleerde marktwerking. De idee van dit stelsel is dat zowel zorgverzekeraars als zorgaanbieders concurreren om de gunst van de klant. Zorgverzekeraars onderhandelen apart met aanbieders over onder andere prijs en kwaliteit. Hierdoor ontstaan dus verschillen tussen verzekeraars. Nu blijkt dat er daadwerkelijk onderscheid ontstaat, schreeuwt men moord en brand. Het zijn de Wet Marktordening Gezondheidszorg en de Zorgverzekeringswet die ruimte geven aan dergelijke ontwikkelingen.

Niettemin is het van groot belang dat deze discussie wordt gevoerd. Interessant is hoe de minister en de Nederlandse Zorgautoriteit zullen reageren. Indien deze vorm van toegang tot zorg wordt toegelaten, luidt de vraag wanneer de grens van tweedeling in de zorg en de aantasting van solidariteit dan wél is bereikt. Is het straks ook acceptabel dat de bemiddeling niet alleen voor werkgevers wordt aangeboden, maar ook aan individuele patiënten? Menig welgestelde patiënt zal bereid zijn een bedrag van 900 euro te betalen voor het omzeilen van weken- of maandenlang wachten op een operatie.

Maar ook het afkeuren van deze vorm van voorrangszorg roept interessante vragen op. Is het dan wel acceptabel dat een verschil tussen verzekerden in toegang tot zorg ontstaat doordat verzekeraars speciale afspraken met ziekenhuizen maken over de termijn waarbinnen hun klanten geholpen moeten worden? En hoe verhoudt een dergelijke afwijzing zich met het reeds in gang gezette proces van gereguleerde marktwerking in het huidige gezondheidszorgstelsel?

Hopelijk is deze kwestie aanleiding voor een constructief debat over het spanningsveld tussen enerzijds marktwerking en anderzijds solidariteit en ons recht op gelijke toegang tot zorg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden