Voorkom de dip na de zomervakantie: oefen onderweg naar Frankrijk met maten en vermenigvuldigen

Beeld ANP XTRA

Vergeten kinderen tijdens de zomervakantie wat ze in het schooljaar geleerd hebben, en zo ja, is dat erg?

Kijk uit voor de zomerdip, waarschuwen juffen Sofie van de Waart en Tineke Ingwersen. Zes weken zonder spelling, sommen en begrijpend lezen, kan zorgen voor een stagnatie in taal en rekenen.

De zomerdip is geen nieuw fenomeen. Van de Waart geeft eerlijk toe dat de juffen de term een beetje gebruiken om hun basisschoolbundel te promoten. Het nieuwe boek somt alles op wat een kind moet weten aan het eind van de basisschool: van breuken en tijdsommen tot de bijwoordelijke bepaling. Voordeel is dat er uitleg bij staat, zodat ouders even kunnen nalezen hoe het ook weer zat met 't kofschip, of het vermenigvuldigen van breuken. Zo kunnen ze hun kind door al die lege zomerweken helpen.

Hoeveel niveauverlies zes weken vakantie oplevert en bij wie, of bij welke vakken, daarover zijn niet heel veel wetenschappelijke publicaties te vinden. Voor Van de Waart is het echter ook een kwestie van 'gezond verstand'. "Elke juf en meester merkt in september dat de kennis weer is weggezakt." Ze is zelf jarenlang leerkracht geweest.

Makers Sofie van de Waart (links met bril) en Tineke Ingwersen (rechts) presenteren hun basisschoolbundel in Oegstgeest. Beeld Inge van Mill

Voorlezen

Samen leren en samen lezen hoort er thuis ook gewoon bij, vindt ze. "Als onderdeel van de opvoeding. Net als tandenpoetsen. Met één juf op dertig leerlingen is er op school niet heel veel tijd voor individuele aandacht. Daar moeten ouders reëel in zijn." Van de Waart heeft een eigen praktijk als leerlingbegeleider. Alleen als ouders zelf ook elke dag lezen met hun kind, gaat ze met leerlingen aan het werk. "Ouders kunnen niet verwachten dat ik een achterstand wegwerk met alleen een uur bijles in de week."

Voorlezen is ook zoiets. "Ouders doen dat vooral als de kinderen klein zijn, terwijl het met een 12-jarige ook nog zo belangrijk en leuk is. En het versterkt de onderlinge band."

Maar toch. Op vakantie met het metriek stelsel, hoe leuk is dat? "Tja, ik vind leren leuk", reageert Van de Waart. "Ik zou het nooit framen als iets dat moet." Buiten en onderweg kun je overal oefenen met maten, tippen de juffen in de bundel: de hectometerpaaltjes, kilometeraanduidingen boven de weg of de fietskilometers op de ANWB-paddestoel. Zelf benoemt Van de Waart ook van alles als ze met haar kinderen van vijf en acht in de auto zit.

Waarom niet trampolinespringen en tegelijk de tafels leren? Of een potje Canadees vermenigvuldigen? Ook daarvan staat een voorbeeld in het boek: Spelers moeten steeds twee getallen vermenigvuldigen, om verschillende uitkomsten op een bingokaart te kunnen wegstrepen. Winnaar is de speler die het eerst vier uitkomsten op een rij heeft weggekrast. Van de Waart: "Kinderen uit mijn klas waren daar hartstikke fanatiek in, dat voelde echt niet als een saaie rekenles." De bundel bevat opdrachten, ezelsbruggetjes en verwijzingen naar youtube- filmpjes. Misschien nog niet zo vrolijk als de vakantie-doe-boeken uit de supermarkt, beaamt juf Sofie, "maar bij ons leer je echt veel meer".

Volgens de achterflap bereidt de basisschoolbundel kinderen voor op de entreetoets in groep 7 en de eindtoets in groep 8. Toch verzekert Van de Waart dat het opkrikken van Cito-scores niet het doel is. "Ik ben kritisch en best fanatiek, maar niet elke leerling hoeft een topgymnasiast te worden, dat kan ook niet. Het is wel zonde als leerlingen niet presteren naar hun kunnen."

De zomerdip, bestaat die wel?

Een kind dat moeite heeft met een vak, of al een achterstand heeft met lezen, kan wel wat bijspijkeruurtjes gebruiken in de vakantie. Maar volgens onderzoeker Sjerp van der Ploeg van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek is er geen reden om alle basisschoolleerlingen aan 't kofschip of breuken te zetten. Van der Ploeg heeft onlangs alle onderzoeken over leerverlies in de vakantie op een rijtje gezet. De oogst valt tegen.

Veel onderzoek is van ver terug of van ver weg. Harris Cooper constateerde in 1996 in de VS een 'summer learning loss': leerlingen vielen gemiddeld één maand terug in niveau, vooral bij rekenen en spelling, minder bij begrijpend lezen of wiskunde. Er was wel leesverlies in lagere inkomensgroepen. Belangrijk verschil met Nederland: in Amerika hebben ze twee tot drie maanden vakantie.

Dan is een onderzoek uit Oostenrijk - 9 weken vrij - recenter (2015) en relevanter. Middelbare scholieren lieten er na de zomer een achteruitgang zien in spelling en wiskundige problemen. Op het gebied van lezen boekten ze juist winst. Van der Ploeg kan dat wel verklaren. 'Een leesboek trekken kinderen in de vakantie nog wel eens spontaan uit de kast. Een rekenblad veel minder.'

De enige studie in Nederland, uit 2009, ging over technisch lezen in groep 4 en 5. Ook in de zomer boekten deze kinderen leerwinst, al was de variatie tussen leerlingen tussen mei en oktober groter.

Misschien dat Squla, een bedrijf dat lesmateriaal verkoopt, in het najaar iets van een zomerdip kan bevestigen. Squla heeft voor de vakantie een tempotoets rekenen afgenomen bij 1000 kinderen uit groep 4. Eenzelfde test krijgen zij in het najaar. De onderzoekers kunnen precies zien wie in de zomer heeft geoefend, want alle deelnemers hebben toegang tot het online-oefenprogramma van het bedrijf.

Lees ook:

Hoe slecht gaat het eigenlijk met de burgerschapsles op school?

Onderwijs Minister Slob wil dat scholieren meer leren over democratie en rechtsstaat. Scholen zijn daar blij mee.

'Ouders, een kind heeft niets aan uw rode lopertje'

Hoe breng je een kind morele waarden bij? Filosofen Désanne van Brederode en Paul van Tongeren zijn het erover eens dat onderwijs niet zaligmakend is, voorbeeldgedrag wel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden