OpiniePrivacy

Voorkom dat we door een app de regie over onze gegevens kwijtraken

Als de privacy geregeld is, dan komt het wel goed met die corona-apps, aldus minister De Jonge. Maar zo simpel is het niet, schrijft Marcel Becker, universitair hoofddocent ethiek Radboud Universiteit.

Politici zijn goed in framen: in hun woordkeuze sluipt veel suggestie mee. Bij de presentatie van de corona-apps ­zagen we een mooi stukje ­framing bij minister De Jonge. De app wordt ingevoerd ‘wanneer de privacy geregeld is’. Privacy is blijkbaar een vastliggende zaak, die (waarschijnlijk technisch) is te regelen. Met hun eis dat aan de wettelijke voorwaarden moet worden voldaan, boden Tweede Kamerleden weinig tegenwicht.

Ooit een politicus horen zeggen dat hij tegen de wet wil handelen? Met hun woorden suggereren de Kamerleden ook dat duidelijk zou zijn wat privacy is: kijk maar naar de wet.

De mensen die echt kritische vragen hebben bij de apps, presenteren een ander beeld: privacy is complex, en afwegingen zijn onvermijdelijk. Bij invoering van de app moet helder zijn welke zaken geofferd worden. Als het om tijdelijke offers gaat, zorg er dan ook voor dat ze tijdelijk blijven.

Duitse militairen testen een corona-app uit.Beeld EPA

Privacy is een glibberig begrip

Het eenvoudige frame van de politici is onhoudbaar. Digitale privacy is een glibberig begrip, vol met paradoxen. Zo belijden veel mensen met de mond dat privacy belangrijk is, maar accepteren ze achteloos de gebruiksvoorwaarden van nieuwe toepassingen. Juristen breken zich het hoofd over principes als doelbinding, verantwoordingsplicht en bewaarbeperking. Een goede privacy-discussie vraagt om een eerlijke en open afweging van de risico’s. Hoeveel zijn we bereid weg te geven? Het voldoen aan hoge standaarden blijkt vooralsnog te hoog gegrepen.

Privacy draait om het afstaan van persoonsgegevens aan de mensen en instanties die daar recht op hebben. Dit staat haaks op de logica van het big-­datatijdperk: verzamel zoveel mogelijk gegevens in de hoop dat er interessante bevindingen uitrollen. Als het gebruik van de corona-app ten prooi valt aan ­deze big-datalogica zijn we het overzicht kwijt. De informatiestromen moeten beperkt blijven. De geteste apps verschilden aanzienlijk in de gegevensstromen die ze toelaten en de beveiliging hiervan.

Het gevaar van de big-datalogica ligt om de hoek, nu Google en Apple met het hen kenmerkende altruïsme technische mogelijkheden aanbieden waarmee in het coronatijdperk menselijk gedrag (nog) beter is te monitoren. De mensen die deze tools gebruiken leveren Google en Apple de grootst mogelijke dienst. Bij de keuze tussen zeer effectieve middelen waarmee we ons overleveren aan digitale giganten en iets minder effectieve middelen, heeft het laatste de voorkeur. Anders raken we de regie over onze gegevens kwijt.

Meer dan een middel

Met de invoering van digitale systemen geven we meer weg dan alleen gegevens. Techniek is meer dan een middel, ze verandert ook menselijk gedrag. Wanneer techniek het werk doet, leveren mensen iets van hun eigen vermogens in. Ze worden minder alert en zelfs lui. Tijdens de hoorzitting in de Tweede Kamer vorige week gaf het hoofd van het RIVM Van Dissel het voorbeeld van mondkapjes: als we die breed invoeren, verleiden we zieke mensen ertoe eerder de straat op te gaan. Afgelopen maand zijn we getuige geweest van een formidabel zelfdisciplinerend vermogen in de samenleving. Raken we dat niet kwijt als mensen zich veiliger wanen vanwege digitale technieken?

De overheid heeft afgelopen jaren niet altijd een gelukkige hand gehad met digitalisering. In de rechtspraak, fraudebestrijding en met de sleepwet zijn met grote verwachtingen systemen ingevoerd, maar ze bleken later te veel van mensen te eisen. We kunnen ons in het coronatijdperk niet nog zo’n mislukking permitteren.

Lees ook

Corona-apps onvoldoende uitgewerkt, zegt Autoriteit Persoonsgegevens

De voorwaarden van de overheid voor de corona-apps waren niet duidelijk genoeg en daardoor zijn de zeven voorstellen voor de apps onvoldoende uitgewerkt. De Autoriteit Persoonsgegevens komt daarom niet met een inhoudelijk oordeel over de apps.

Digitaal minister Taiwan over corona-apps: ‘Erken dat je de privacy een beetje moet schenden’

Taiwan is zeer succesvol in de aanpak van de coronacrisis. Naast hygiëne en afstand houden, helpt moderne technologie daarbij. Digitaal minister Audrey Tang vertelt hoe haar land dat doet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden