Voorheen naar de plastisch chirurg, tegenwoordig een gefotoshopte selfie

Meike van der Weij, links op een onbewerkte foto. De rechterfoto is door onze vormgever op haar telefoon bewerkt met de populaire filter-app Perfect365. Hierdoor krijgt het gezicht automatisch make-up en een virtuele facelift.

Met mooimaakfilters van een paar euro maak je in een paar seconden een ‘betere’ versie van jezelf. Voorheen nam iemand een plaatje van een tv-ster mee naar de plastisch chirurg, tegenwoordig een gefotoshopte selfie.

Languit op de bank scroll ik langs Instagram. Mijn oog valt op een foto van een volslanke, bloedmooie blondine die verleidelijk in de camera kijkt. Ze heeft miljoen volgers en onder de foto’s staan duizenden reacties: ‘Had ik maar zulke lange benen’ en ‘Je bent perfect’, maar ook ‘Doe iets aan je neus’, en ‘Gebruik eens wat minder Photoshop’.

Ik open een foto van mijzelf. Mooi, maar zeker niet perfect genoeg voor Instagram, vind ik. “Je mist het begin van de film”, roept mijn man, maar ik ben verdwenen in de wondere wereld van Photoshop. Ik maak mijn taille slanker, werk wallen en puistjes weg en maak meer volume in mijn haar. Enthousiast druk ik mijn telefoon onder zijn neus. Hij reageert furieus: “Doe normaal, hier lijk je niet eens op! Je bent prachtig zoals je bent. Trouwens, we zouden deze film bekijken.” Ik, nog niet overtuigd, verwijder nog snel even die fronsrimpel, waar ik zo’n hekel aan heb. Zo ben ik perfect.

Selfie-cliënt

Nog niet eens zo lang geleden was Photoshop alleen weggelegd voor modellen en beroemdheden. Nu kan iedereen met apps als Facetune, Perfect365 of ModiFace eruitzien als een covermodel. Op het bij jongeren populaire Snapchat - waar ze foto’s en filmpjes uitwisselen - zitten zelfs standaardfilters om je huid egaler, je ogen groter of lippen voller te maken. Met die filters kun je je gezicht net zo lang ‘tunen’ en verfraaien tot je eruitziet als een heuse ster met perfect gladde huid en stralend witte tanden. Een cosmetische ingreep voor slechts € 3,99 - virtueel dan - wie wil dat niet?

Met zo’n perfecte selfie op hun mobiel schijnen sommige mensen zelfs de praktijk van de plastisch chirurg binnen te lopen. Vroeger nam iemand een plaatje van een beroemdheid mee, nu een zelfgeshopte selfie. Om dat selfiegezicht tot in de perfectie te laten opereren.

Plastisch chirurg Erik Jan Timmenga (63) heeft met zijn ruim twintig jaar ervaring nog geen selfie-cliënt gezien, maar kan er wel over meepraten. Hij werkt zowel in een ziekenhuis als in een privékliniek in Delft, Rotterdam en Voorburg. “Mensen zeggen het nooit hardop tegen mij, maar die selfies spelen wel een rol. Het is pas gevaarlijk als de lijn tussen realiteit en fantasie vervaagt. Ik ga altijd het gesprek aan met mensen bij wie ik me afvraag of zij werkelijk blij zullen worden van de ingreep die zij voorstellen. Als ik overtuigd ben, ga ik over tot opereren.”

Ook in zijn eigen gezin merkt hij de effecten van sociale media. “Mijn zoon van zeventien is erg actief op Instagram. Hij deelt graag mooie foto’s. Hij is veel bezig met zijn uiterlijk en laatst vroeg hij of ik fillers in zijn lip kon zetten. Ik was stomverbaasd.”

Onbereikbaar ideaalbeeld

Het verlangen (of de afwijking) eruit te zien als de virtuele versie van jezelf heet ‘Snapchat dysmorphia’ of zoals Nederlandse chirurgen het noemen: ‘social media geïnduceerde chirurgie’. Plastisch chirurgen over de hele wereld maken zich zorgen over dit fenomeen.

Eind vorig jaar sprak de Amsterdamse esthetisch plastisch chirurg Felicia Smits (36) met het AD op een congres dat precies aan dit onderwerp gewijd was. Smits: “Jonge meisjes laten een foto van Instagram zien en vragen: ‘Kan ik worden zoals deze foto?’ In plaats van foto’s van een beroemdheid nemen mensen een gefilterde foto van zichzelf mee. Ze vragen vaak om vollere lippen en een egale huid.”

Onlangs verscheen er een speciale handleiding voor artsen om deze patiënten beter te begeleiden. Chirurg Timmenga: “Mensen met snapchat dysmorphia streven een ideaalbeeld na, dat niet aan elkaar valt te opereren. Ik ben geen tovenaar. Ik ben zelf nog nooit een cliënt met zo’n extreem verzoek tegengekomen, maar mocht dat gebeuren dan zal ik extra voorzichtig zijn en niets uitvoeren.”

Door het veelvuldig maken van selfies met filters en het bewerken van foto’s veranderen onze schoonheidsstandaarden, stelden Amerikaanse experts van de dermatologiefaculteit van de Boston University of Medicine vorig jaar in het vaktijdschrift JAMA Facial Plastic Surgery. ‘Een alarmerende trend. Als wij online ons uiterlijk dankzij filters kunnen perfectioneren, maar het in het echte leven moeten doen met onze filterloze verschijning kan dat ingebeelde lelijkheid in de hand werken’, betogen de artsen.

Gehate fronsrimpel

Hoogleraar psychologie Liesbeth Woertman van de Universiteit Utrecht herkent de trend. Zij promoveerde op het onderwerp lichaamsbeeld. “Onze maatschappij is meer dan ooit op uiterlijk gericht. We worden de hele dag geconfronteerd met onrealistisch knappe mensen op tv, in bladen en op sociale media. Mensen durven onopgemaakt nog nauwelijks de deur uit.”

Woertman is 64, trots op haar rimpels en draagt geen spatje make-up. Ikzelf zit tegenover haar met volop make-up, met zorg gekrulde haren en een outfit alsof ik de catwalk op moet. Ik zal maar niet beginnen over de botox die ik vorige maand heb laten spuiten in mijn diep gehate fronsrimpel.

Woertman gaat nog even door met haar duiding van het fenomeen: “Het streven naar onbereikbare schoonheid is door die filters op sociale media apps en diverse bewerkingsprogramma’s zo groot geworden dat sommige mensen inderdaad ingebeelde lelijkheid ontwikkelen. Net als anorexia is dat een psychische aandoening waarbij de patiënt een afwijkend beeld heeft van zijn eigen lichaam. Deze mensen vergroten een detail van hun gezicht of lichaam uit en ervaren zichzelf als lelijk terwijl ze dat niet zijn. Dit kan zelfs zo ver gaan dat het iemands hele leven kan blokkeren.”

Stiekem opereren

Sultan Akkus (26) heeft geen last van ingebeelde lelijkheid, maar voelde wel een enorme druk om elke dag een perfecte foto van zichzelf op haar Instragramaccount te plaatsen. Akkus is een zogeheten influencer en beïnvloedt haar volgers met haar kledingstijl en uiterlijk - vaak in opdracht van kledingmerken. Tot een half jaar terug had ze 100.000 volgers, nu nog maar 5.312. Want ze begon met een ander account en plaatst niet meer alleen perfecte foto’s. “Naarmate ik populairder werd, begon ik mij steeds meer met andere influencers te vergelijken. Zij waren mooier, succesvoller. Zij konden hun zijprofiel laten zien, ik niet, want ik vond mijn neus niet mooi genoeg. Ik was als tiener al onzeker over mijn neus, maar sociale media stimuleerden me om daadwerkelijk een neuscorrectie te ondergaan. Dat geldt ook voor mijn lipfillers”, vertelt Akkus.

Ze koos er bewust voor haar cosmetische ingrepen te delen met haar volgers. “Ik ken veel influencers die tal van ingrepen hebben ondergaan, maar er geheimzinnig over doen. Ze plaatsen perfecte foto’s van zichzelf, alsof ze zo geboren zijn. Ik denk dat jonge vrouwen hier nog onzekerder van worden. Ik wil niemand aanmoedigen om ingrepen te doen, maar wil wel mijn ervaringen delen met mensen die erover nadenken.” Overigens zien volgers snel genoeg wanneer iemand aan zichzelf heeft laten sleutelen. “Ik ken influencers die daardoor flink wat volgers zijn kwijtgeraakt, volgers die hen stiekem, sneaky vinden.”

Een influencer die naast haar perfect gefilterde foto’s, bewust ook originele selfies post is Imre Cecen (23). Zij heeft 286.000 volgers op Instagram. “Ik was altijd een onzeker meisje en keek op tegen mooie meiden. Ik begon met fitness, mijn transformatiefoto’s gingen viral en ik kreeg steeds meer volgers. Onder mijn foto’s schreven mensen dat ik er perfect uitzag, terwijl ik dat niet ben en dat ook niet wil uitstralen. Zo begon ik met mijn ‘keep it real’- foto’s.” Hiermee wil ze duidelijk maken dat jongeren zich niet te veel moeten laten beïnvloeden.

Toch zegt Cecen volgers te verliezen als ze een minder perfecte foto van zichzelf plaatst. “De ‘mooiste’ en ‘gelukkigste’ mensen hebben de meeste volgers. Ik denk dat jongeren hier onzeker van worden. Zij zien zo’n influencer als ideaal en streven naar hetzelfde leventje. Ouders moeten hun kinderen op veel jongere leeftijd leren om van zichzelf te houden”, zegt Cecen vastberaden.

Beïnvloedbare ouders

Maar ouders laten zich net zo goed beïnvloeden. Het Jeugdjournaal meldde vorig najaar dat ouders steeds vaker eisen stellen aan de schoolfotograaf. Ze willen dat een blauwe plek, litteken of soms zelfs flaporen worden geretoucheerd. Psycholoog Woertman, verontwaardigd: “Ook ouders leven in de wereld vol perfecte beelden. Ze doen het met de beste bedoelingen, maar kinderen kijken dan in de spiegel en zien hun bewerkte schoolfoto die niet overeenkomt met de werkelijkheid. Dat beschadigt hun zelfbeeld en maakt ze extra gevoelig voor andere beelden.”

Woertman heeft geen kant en klare oplossing, maar vindt het wel belangrijk dat artsen de effecten van het gebruik van sociale media en filters op het zelfbeeld en zelfvertrouwen van jonge cliënten goed herkennen en begrijpen. “Mensen met Snapchat dysmorphia hebben geen operatie, maar therapie nodig. Opereren is maar een tijdelijke oplossing en zal leiden tot een verergering van de obsessie”, stelt ze.

Rover en Winter Twilt Beeld Martijn Gijsbertsen

Uit onderzoek van het Universitair Medisch Centrum Utrecht blijkt dat één op de twintig mensen die naar een plastisch chirurg gaat, leidt aan ingebeelde lelijkheid. Ongeveer 80 procent van deze mensen is na de operatie nog steeds ontevreden. Dat merkt ook chirurg Timmenga: “Een gek verschijnsel is dat als ik ontzettend tevreden ben met het resultaat, dit soort cliënten juist superkritisch en ontevreden kunnen zijn. Dat heeft ook te maken met hoe iemand ergens aan begint, en of je een opgeruimd of bedrukt type mens bent. Hoe beter het resultaat, hoe kritischer deze cliënt”, zegt hij vol ongeloof.

Ik bekijk nog een keer mijn bewerkte foto die ik een week terug op Instagram plaatste. ‘Wat een mooie foto, Pinar!’ schrijft een vriendin eronder. Ik kijk nog eens goed naar mijn opgepoetste gezicht en besluit mezelf en de anderen niet langer voor de gek te houden en verwijder de foto - en de app. Maar die gehate frons, die blijf ik geloof ik wel wegspuiten. Een beetje perfect dus.

‘Dat meisje op die selfies was ik totaal niet’

Meike van der Weij (16, havo 4) zit op het Vathorst College in Amersfoort. Later wil ze graag fotograaf worden. OP INSTAGRAM: @NIGERIAN.TIGER.

“Ik heb sinds kort een simpele Nokia-telefoon. Heerlijk. Dan heb ik niet steeds de drang om op Instagram te kijken wie mijn posts heeft geliket. Het boeit me nu veel minder, maar toen ik 12, 13 jaar was beheerste Instagram mijn leven. Uren zat ik te scrollen. Ik maakte eindeloos selfies, gebruikte veel make-up en altijd filters. Elke foto moest perfect zijn. Ik hield Instagram de hele dag in de gaten: hoeveel likes ik had, wat mijn vriendinnen posten. Ik maakte selfies waarvan ik zeker wist dat ze likes opleverden. Altijd voelde ik de druk van de mening van anderen.

Ik vind mezelf echt mooi, maar in die tijd vergeleek ik me zo met anderen, dat ik steeds onzekerder werd. Iedereen om me heen vond ik zoveel mooier. Dat meisje op die selfies was ik helemaal niet.

Op mijn veertiende kwam de switch. Ik kleedde me niet meer zo truttig, ik ging wijde truien en mum-jeans dragen en stopte met make-up. Ik veranderde mijn naam in Mike, zo wil ik nu het liefst genoemd worden. Mijn Insta-account veranderde mee.

Nu post ik nauwelijks selfies meer en gebruik ik soms een vintagefilter om sfeer te creëren. Ik wil graag verder in de fotografie, dus plaats ik artistieke foto’s die iets zeggen over hoe ik me voel. Ik laat mezelf nu zien via mijn interesses, mijn kijk op het leven. Pas kwam ik uit de douche en zag ik die waterdruppels in mijn wenkbrauwen, zo’n beeld vind ik mooi. Op mijn likes let ik minder. Soms voel ik me wel weer onzeker, meestal als ik me met anderen vergelijk. Hoe ik ook mijn best doe om mezelf te zijn en me niets van anderen aan te trekken, het blijft een klus om online echt jezelf te zijn.”

‘Wij gebruiken bewust geen filters. Lelijk!’

Rover (18, havo 5) en Winter (16, mavo 4) Twilt zitten op het Vathorst College in Amersfoort. OP INSTAGRAM: @ROVER_TWILT & @WINTER.TWILT.

Rover en Winter hebben allebei hun iPhone voor hun neus. Volgers? Zeker hebben ze volgers. Rover heeft er 291 en Winter 1131. “Jij hebt er meer, omdat jij in het echte leven ook veel socialer bent”, zegt Rover tegen zijn jongere broer. “Ik gebruik mijn Instagramaccount vooral om te laten zien hoe ik mezelf ‘afstijl’ met een eigen look. Daar maak ik foto’s van, en die moeten wel perfect zijn, soms moet een foto wel twintig keer opnieuw.”

Rover Twilt Beeld Martijn Gijsbertsen

Rover gebruikt bewust geen filters. “Het wordt er bij mij nooit mooier van. Als ik filters gebruik krijg ik zo’n rood hoofd. Lelijk! Ik ben in het echt best bleek, dus als ik al een filter gebruik is het hooguit om mijn gezicht nog bleker te maken.” Selfies houdt hij ook niet van. “Al die vage, geposeerde blikken vind ik nep. Dan weerspiegelt Instagram hoe je wilt dat de buitenwereld je ziet en niet hoe je er echt uitziet. Ik kies daar niet voor. Ik creëer vooral full body-composities, het gaat me om het totale plaatje. Zo zie je mijn stijl beter.”

Rover en Winter zijn blij met hun uiterlijk, onzeker zijn ze niet en iets eraan veranderen komt niet in hen op. Winter: “Ik snap wel dat sommige jongeren onzeker worden van al die perfecte plaatjes op Instagram.” Hij kent ze ook, tieners die alles wegfilteren. “Dat heb je meteen door. Pas plaatste een jongen een foto van zijn buik met een perfecte sixpack. Die had hij er met een app opgeplakt. Beetje zielig vond ik dat.”

Winter is het laatste jaar Instagram wel anders gaan gebruiken. “In de brugklas tagde ik nog iedereen en maakte ik gekke selfies met konijnenoren. Toen wilde ik zo veel mogelijk likes scoren. Nu denk ik goed na over wat ik post. Ook voor later. Als ik ooit ga solliciteren, wil ik wel een account die goed overkomt.”

Winter Twilt Beeld Martijn Gijsbertsen

Winter gebruikt hierbij apps als VSCO en LightRoom om foto’s te bewerken. “Niet om puistjes weg te halen, maar om mijn foto’s een bepaalde sfeer te geven; je ziet bij mij veel oranje. Ik houd ervan als mijn posts een beetje dezelfde stijl hebben. Ik let wel op mijn outfit, als die top is post ik een foto, maar het maakt me dan weer niet uit of mijn krullen goed zitten of niet.”

De broers volgen veel influencers en YouTubers die aansluiten bij hun interesses. Winter wil na zijn mavo-examen graag naar de musicalopleiding. “Ik volg alle grote musicalartiesten en producenten. Daar haal ik inspiratie uit. En ik kijk naar mijn broer, hij is qua kleding toch wel een voorbeeld voor me.” Rover volgt vooral designers en kledingmerken, zoals Acne Studios en Human Made. Hij wil na de havo naar de modeacademie. Rover: “Ik draag geen hippe kleren die iedereen aanheeft. Ik wil juist níet op anderen lijken, maar me onderscheiden met mijn eigen stijl. Instagram is een mooi venster om mezelf als individu te laten zien.”

‘Ik was lang onzeker door sociale media’

Merve Bakirhan (22) is geboren in Doetinchem en volgt de opleiding toegepaste psychologie in Nijmegen. In haar vrije tijd werkt ze in een restaurant. OP INSTAGRAM: @MERVEEDB.

“Wat nu als ik er lelijk op sta? Dat was mijn eerste gedachte toen Tijd mij vroeg op de foto te gaan. Voor Instagram maak ik tientallen foto’s van mezelf, kies de mooiste uit en bewerk die uitgebreid. Nu voelde het alsof ik alle macht uit handen gaf. Toch besloot ik mee te werken, juist omdat ik schrok van mijn reactie. Ik wil helemaal niet bang zijn om mij te laten fotograferen zoals ik ben.

Merve Bakirhan, links op een onbewerkte foto. De rechterfoto is door onze vormgever op haar telefoon bewerkt met de populaire filter-app Perfect365. Hierdoor krijgt het gezicht automatisch make-up en een virtuele facelift.

Ik was lange tijd onzeker door sociale media. Ik volgde bloedmooie meiden met perfecte leventjes, die veel reizen en gelukkig zijn. Tenminste, zo kwamen ze over. Ik kon urenlang langs hun foto’s scrollen, niet wetende dat ik steeds onzekerder werd. Samen met vriendinnen ging ik met de camera op stap om het perfecte plaatje te schieten. Zij hielden er rekening mee dat ik vanwege mijn neus niet en profil gefotografeerd wilde worden. Ik verwijderde alle oneffenheden in mijn gezicht in Photoshop en gooide er een kleurfilter overheen voordat mijn foto online ging.

Sinds twee jaar ga ik bewuster om met sociale media en volg ik alleen mensen die mij inspireren. Ik ben zelfverzekerder, maar het is soms moeilijk dat gevoel vast te houden. In mijn omgeving zie ik veel jongeren met lipfillers en neuscorrecties. Zo ver zal ik het niet laten komen, omdat ik het belangrijk vind om te houden van mijzelf zoals ik ben. Toch ben ik nog steeds kritisch op mijn foto’s, gebruik ik kleurfilters en plaats geen foto’s en profil. Ik hoop dat ik ooit op een punt kom dat ik mijn onzekerheden durf te tonen. Deze fotoshoot is een eerste stap.”

Reacties

Zet u ook foto’s van uzelf op sociale media die gefilterd zijn? Of kiest u voor de natuurlijke look? Laat het ons weten in max. 120 woorden via tijdpost@trouw.nl. Graag o.v.v naam en woonplaats.

Lees ook:

Verslaafd aan je smartphone

Veertig procent van de Amerikanen is verslaafd aan internet, stelt sociaal psycholoog Adam Alter die er een boek over schreef. Hij zelf is ook verslaafd. In een interview met Trouw legt hij uit hoe de makers van smartphones, apps en sociale media de mens steeds dieper in hun fuik lokken.

Onderzoek: je slaapt niet slecht door veel appen, facebooken en instagrammen

Het lijkt een waarheid als een koe: veel op je telefoon zitten is slecht voor je. Tilburgs onderzoek wijst anders uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden