Voorgoed verleden tijd: 55 jaar cel voor hasjhandel

De Verenigde Staten stoppen met rigide strafbeleid voor drugsovertredingen. Om te beginnen komen er 46.000 gevangenen vervroegd vrij.

Het ministerie van justitie in Amerika gaat eind oktober zesduizend gevangenen vrijlaten, als onderdeel van de strafrechthervorming die de regering-Obama heeft ingezet. In deze eerste fase komen in totaal 46.000 drugsgevangenen vrij. De VS keren daarmee definitief hun systeem van massale opsluiting voor drugsovertredingen de rug toe. Een dertigtal staten had de afgelopen jaren al zelf drugsstraffen verlaagd.

Goed, talloze Amerikanen zitten nog disproportionele straffen uit, zoals Weldon Angelos die in 2004 55 jaar cel kreeg voor de verkoop van marihuana voor 1000 dollar aan politie-informanten. En er is een jaar getreuzeld met deze eerste fase, waardoor duizend mensen een unieke kans misliepen en gewoon hun vonnis moesten uitzitten. Maar toch is het een doorbraak in het Amerikaanse beleid. Nooit eerder werden zoveel federale gevangenen tegelijk vrijgelaten. Verwacht wordt dat tot november volgend jaar nog eens 8550 personen in aanmerking komen voor vervroegde vrijlating.

Federale gevangenissen herbergen 216.000 inmates. Zo'n 100.000 zitten vast wegens drugsvergrijpen. Daarvan weer de helft heeft een overtreding begaan die nu strafvermindering rechtvaardigt omdat er geen geweld is gebruikt of bescheiden hoeveelheden zijn verhandeld. Overigens moet elke gevangene een verzoek bij een rechter indienen, niemand komt automatisch eerder vrij. Het zou om een gemiddelde gaan van twee jaar strafkorting op een totaal van 10,5 jaar straf.

De vrijlating komt na een beslissing van de Vonniscommissie - een onafhankelijk agentschap dat het vonnisbeleid voor federale misdaad bepaalt. Dit besluit viel al vorig jaar. Sindsdien ontving de commissie 80.000 brieven die de verandering massaal onderschrijven. Rechters in het hele land tekenen inmiddels zo'n 70 strafverminderingen per week, aldus justitie. Sommige gevangenen zijn al naar tussentijdse opvang overgeplaatst.

De juridische hervorming is de grote verdienste van oud-justitieminister Eric Holder, die jaren gelobbyd heeft voor 'een eerlijk rechtssysteem' gekoppeld aan 'beperking van federale kosten'. "Het bespaart miljarden en kan de cyclus van drugs, misdaad en opsluiting stoppen", aldus Holder in 2013.

De zwarte minister en zijn president Obama kregen steun uit onverwachte hoek. De conservatieve miljardair-broers Charles en David Koch, die normaliter met hun fortuin Obama bestrijden waar ze maar kunnen, kwamen ook tot het inzicht dat Amerika niets is opgeschoten met de explosie van het aantal gevangenen in de jaren tachtig. Met nog geen 5 procent van de wereldbevolking een kwart van de gevangenen huisvesten - zoals Amerika doet - is niemands bedoeling geweest. Daar komt bij dat de kosten voor gevangenissen een derde opslurpen van het jaarbudget van justitie van 27 miljard dollar.

Doorgaans is de Amerikaanse politiek diep verdeeld. Maar links én rechts vinden dat de keiharde strafrechtaanpak van drugsmisbruik die in de jaren zeventig zijn intrede deed, heeft gefaald en moet worden afgeschaft. Zo leidt het bezit van 28 gram crack tot minimaal vijf jaar en 3 maanden cel. De consensus nu is dat strenger straffen niet helpt tegen drugsverslaving en misdaad, en bovendien dat door structureel racisme zwarte en latinogemeenschappen buitensporig zijn geraakt.

Charles Koch (79) noemde in een interview de 55 jaar die Weldon Angelos kreeg voor zijn mislukte hasjverkoop 'obsceen'. In de Senaat staken links en rechts de koppen bijeen. Vorige week kwamen zij met een historisch compromis om minimumstraffen voor drugsovertreders te verlagen en de beruchte '3 strikes out' (na 3 overtredingen levenslang) af te schaffen. Het wetsvoorstel geeft rechters ook meer ruimte kleine overtreders tot minder dan het minimum te veroordelen.

Het is de bedoeling dat de nog aan te nemen wet met terugwerkende kracht geldt. Linkse senatoren betreuren dat de minimumstraffen voor niet-gewelddadige drugsmisdrijven gehandhaafd blijven, maar prijzen toch de historische stap die nu gezet is. "Er is zoveel cynisme over Washington, maar zo kan het dus ook", aldus senator Cory Booker uit New Jersey.

undefined

Gevangenen vergrijzen

Eindeloze rijen verdachten kregen door de jaren heen 'levenslang' te horen, wat in de VS echt tot aan je dood betekent. Mede door de explosie van gevangenen in de jaren tachtig kampen gevangenissen nu met zieke, demente en gehandicapte ouderen. In de federale inrichtingen leefden in 2013 ruim 31.000 50-plussers.

Sommige gevangenissen hebben daarom geriatrische afdelingen moeten opzetten, waarbij lichtgestraften de ouderen verzorgen. Elders zijn verpleeghuisachtige afdelingen opgericht.

Oud-minister Eric Holder bepleitte in 2013 al het eerder vrijlaten van oudere, niet-gewelddadige gevangenen en het zoeken naar alternatieven voor celstraf voor niet-gewelddadige criminelen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden