Voorbij de verzoening

Op het Molukse eiland Ambon ligt vrede binnen handbereik. Maar extreme groepen binnen zowel de islamitische als de christelijke gemeenschap verstore iedere vorm van verzoening, concluderen de Europese ambassadeurs uit Jakarta die het eiland deze week bezochten. De tegenstellingen zijn aangescherpt nu de betrokkenheid van militairen en de extremistische Jihad-strijders is bewezen. Zelfs kinderen vechten mee.

Na een maand van betrekkelijke rust werden afgelopen week de christelijke dorpjes Suli, Halong en Gelala aangevallen. Als je door de dorpjes heenrijdt, zie je hoe de kampongs in spookdorpen zijn veranderd. Afgebrande karkassen staan tussen de groene bananenbomen. Op de muren staat 'TNI 407' geschreven, de naam van het bataljon dat volgens de voormalige bewoners meevocht.

Met enige moeite bevestigt een hoge anonieme bron binnen het politiekorps dat soldaten samen met moslims en Jihad-strijders de dorpjes binnenvielen. Hij is zelf een moslim. Met pijn in zijn hart moet hij bekennen dat het niet langer de christenen zijn die als eerste met vechten beginnen. Ze provoceren de moslims wel.

Tot in de gangen van het Al Fatah-ziekenhuis liggen de moslims die vorige week bij de aanvallen op de christelijke dorpjes gewond raakten: tieners met schotwonden. De mobiele brigade van de politie greep in. Een jongen verloor zijn been nadat een mortier hem trof. Hij is buiten bewustzijn. De dokter denkt dat hij het niet zal halen.

,,Jongeren zonder baan, zonder enig toekomstperspectief hebben zich in deze religieuze oorlog gestort'', zegt de bejaarde moslimleider Abdullah Soluisa hoofdschuddend. ,,Naar mij luisteren ze niet meer. Ik ben te oud.'' Abdullah staat bekend als een van de gematigde moslimleiders. Hij is voor een dialoog met de christelijke leiders. ,,God wil dat we in vrede samenleven. Aan het conflict moet een einde komen.''

Maar het islamitische kamp is hopeloos verdeeld. Dat bleek afgelopen zaterdag. Voor de Al Fatah-moskee braken gevechten uit tussen moslimjongeren. De dokter die de massa probeerde te bedaren kreeg een brandbom naar zijn hoofd gegooid. Een dag na het drama lopen de gemoederen hoog op bij zijn begrafenis. Hij was de enige chirurg die nog kon opereren in het enige moslimziekenhuis. De sfeer is agressief.

Niet de gematigde Abdullah, maar de extremistische moslimleider Aly Fauzy heeft de meeste aanhang in de islamitische gemeenschap. Aly Fauzy wil niets van vrede weten. Eind juni staken christenen zijn huis en zijn moskee in het dorpje Poka in brand. Hij vertelt dat zijn supporters samen met de Jihad-strijders wraak namen. De christelijke universiteit in Rumah Tiga (drie huizen) moest er eerst aan geloven waarna ze alle 'roden' (christenen) uit deze dorpjes wegjoegen. Hij is er heilig van overtuigd dat de christenen financiële steun van de RMS-beweging (die de Vrije Republiek Zuidelijke Molukken voorstaat) uit Nederland ontvangen waarvoor ze wapens kopen. Zolang de RMS daar niet mee stopt, weigert hij iedere vorm van dialoog. Hij ziet maar één oplossing. Ambon moet worden opgedeeld in een christelijk en moslim deel met een streng bewaakte grens ertussen.

Ook in het christelijke kamp staan de kerkelijke leiders momenteel sceptisch tegenover verzoening. Dominee John Ruhulessin vertelt dat hij het niet meer kan opbrengen zijn volgelingen tot kalmte te manen. Sinds de grote aanval van afgelopen juni roept dominee John vanaf de kansel zijn achterban op terug te vechten. In de bijbel kan dan wel staan dat je je moet laten slaan als een ander je wat aandoet. Dominee John weet dat hij met die tekst niet meer hoeft aan te komen. ,,Ze mogen van mij niet vechten voor macht, maar wel om zich te verdedigen. En dat kun je niet zonder wapens doen.''

In de christelijke wijk Kudamati in Ambon-stad zit een groepje stoere vechtersbazen met getatoeëerde lichamen en guerrilla-broeken lui onder een boom. Ze showen vol trots hun zelfgemaakte oorlogstuig. Bevriende politieagenten leenden hun geweren aan hen uit, die de jongens op hun beurt namaakten. Ze vertellen dat ze van de politie zo nu en dan munitie krijgen. Ze zijn nog een beetje slaperig. De afgelopen nacht waren ze paraat nadat ze in de verte een bom hoorden afgaan. Ze vreesden dat er een nieuwe aanval kwam.

Aanvoerder Agus Wattimena wordt agressief als zijn leger vergeleken wordt met de extremistische christelijke Laskar-beweging. Zíjn jongens organiseerden zich spontaan. ,,Ze kunnen zich toch niet laten afslachten door de moslims?'' Hij ontkent ook maar enige financiële steun uit Nederland te ontvangen. ,,Dat gerucht wordt door de moslims verspreid om de christenen een slechte naam in Jakarta te bezorgen. Ze weten dat de centrale regering iedere vorm van separatisme afwijst.'' Maar het gerucht is wel hardnekkig.

Het christelijke leger telt nu bijna negentigduizend man, en is gelegerd in Ambon-stad en rond de dorpjes op het eiland. Vijftig kinderen die niet ouder zijn dan tien jaar hebben zich bij dit leger gevoegd. De zogenoemde Agas opereren in de voorhoede van de ouderen. Na een moslim-aanval sluipen ze richting de moslimwijken waar ze huizen in brand steken. ,,Ik wilde graag de Al Fatah-moskee in de fik steken. Maar dat mocht niet van de groteren'', zegt een Agas-jongetje stoer. De volwassen vechters kijken vol trots. Ze realiseren zich niet dat door de oorlog een generatie verloren gaat. Het zal moeilijk zijn ze ooit nog naar de schoolbanken terug te krijgen.

Ook dominee John Ruhulessin glimlacht om de acties van de Agas-kinderen. Afgelopen februari was hij nog in Nederland waar hij namens de christenen deelnam aan de grote verzoeningsconferentie op het Instituut Clingendael. Maar al in geen maanden is er een gesprek tussen moslims en christenen geweest. ,,Wij willen best een dialoog met de moslims, maar we hebben onze voorwaarden'', zegt een geprikkelde dominee. ,,De moslims willen sinds kort dat wij de extreem islamitische Laskar Jihad als derde onderhandelingspartij erkennen. Wij weigeren dat categorisch.''

Hij voelt zich gekwetst door de missie van Europese ambassadeurs uit Jakarta die afgelopen week een bezoek aan Ambon bracht. ,,We zijn hier om jullie te steunen, riepen ze. Maar een van de delegatieleden verweet mij wel niet aan verzoening te werken. De missie heeft zich om de tuin laten leiden!''

De missie voerde ook gesprekken met enkele gematigde moslimleiders. De hardliners zaten er niet bij. De moslims lieten weten wel bereid te zijn tot een dialoog. ,,Maar over de voorwaarde die zij stellen werd niet gesproken. Wij kunnen toch geen Jihad-strijders erkennen die uit Java hier naartoe zijn gekomen? Ze vechten met de moslims mee. Bovendien, de keren dat de moslims wilden praten, vielen ze vooraf onze dorpjes aan. Dat is toch niet het moment voor een gesprek?''

Jack Manuputty zat als bestuurslid van het Forum Mensenrechten Ambon ook bij de besprekingen met de Europese delegatie. Hij is van mening dat het probleem niet alleen op Ambon ligt, maar ook bij de vroegere machthebbers in Jakarta en het leger. ,,Wij zijn het slachtoffer van een samenzwering. Ik ben ervan overtuigd dat Soeharto en zijn vrienden samen met het leger onze ruzies veroorzaakten. Laat de missie in Jakarta druk uitoefenen.'' Voor hem is de enige oplossing een onafhankelijke vredesmacht van buitenaf. Moslims en christenen komen er samen niet meer uit. Dat is inmiddels duidelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden