Voor VVD én PvdA stapelen de dilemma's zich op

Staatssecretaris Teeven (VVD) zal de PvdA niet uit het wespennest helpen analyse

Het was bij de start van het kabinet al moeilijk uit te leggen. De PvdA kreeg het lang gekoesterde generaal pardon voor kinderen. In ruil zou de VVD-wens om illegaal verblijf strafbaar te stellen in vervulling gaan.

Bijna een jaar later is het asielbeleid voor VVD én PvdA een dossier geworden waarin geen van de partijen het nog goed kan doen. De coalitiepartners tonen zich steeds minder van zins elkaar hier in te helpen. De PvdA probeert de schade zelfs te beperken met het organiseren van besloten debatavonden voor teleurgestelde, weggelopen leden.

De dilemma's stapelen zich op sinds de dood van de Russische asielzoeker Alexandr Dolmatov in een Nederlandse cel. In de procedure bleek fout op fout gestapeld en VVD-staatssecretaris Fred Teeven moest diep door de knieën in een Kamerdebat om zijn positie te behouden. Dat resulteerde in vage toezeggingen. Het asielbeleid zou 'menselijker' worden.

Zoals elke bewindspersoon die over asielzaken gaat, krijgt Teeven te maken met de ene persoonlijke, dramatische zaak na de andere. Uitgeprocedeerde asielzoekers in hongerstaking en uitgesponnen verhalen over mensen die geen kant op kunnen omdat hun thuisland ze niet terugneemt. Afgelopen dinsdag zond de EO nog een reportage uit over een zesjarig meisje uit Georgië dat met onbehandelde leukemie werd uitgezet.

In veel gevallen kan Teeven niet reageren omdat het om individuele gevallen gaat. Waar hij dat wel kan, slaat hij een harde toon aan. "Mensen die niet willen meewerken, heb ik niets te bieden", zei hij vorige maand nog in deze krant na een bezoek aan Irak. In één debat moest hij door het stof, maar dat betekent niet dat de VVD'er ineens een ander idee heeft over wat streng en rechtvaardig betekent. Met zijn partijgenoot Ivo Opstelten bewaakt hij op het ministerie van veiligheid en justitie het VVD-profiel in een kabinet met (voor sommige liberalen) de aartsvijand.

De bewindspersoon doet dan ook niet zijn best om het de coalitiegenoot iets makkelijker te maken. PvdA-leider Diederik Samsom lijkt meer tijd kwijt te zijn aan het uitleggen van het asielbeleid dan aan de financiële crisis. Na het memorabele debat in april waarin Teeven een menselijker beleid beloofde, bezocht Samsom menig zaaltje en tv-programma om duidelijk te maken wat hij allemaal had binnengehaald. Extra opgezweept door een kleine opstand die Sander Terphuis, PvdA-activist en voormalig asielzoeker, veroorzaakte over de kwestie van het strafbaar stellen van illegale vreemdelingen.

Fractievoorzitter Samsom deed beloftes: mensen die niet terug kunnen naar hun land van herkomst, zullen makkelijker asiel krijgen, vreemdelingendetentie gaat minder op een 'gevangenis' lijken en het illegalenquotum gaat van tafel.

Voor Teeven, die de PvdA-woede ook wel op Samsom af zag komen, was dat echter geen reden om zijn coalitiepartner enigzins naar de mond te praten. Volgens Teeven moet de politie nog gewoon 4000 illegalen per jaar oppakken (het quotum) en over de onuitzetbare asielzoekers zegt hij nog niets toe.

Hij heeft zijn eigen problemen. Een blazende PVV aan de rechterkant, een VVD-achterban die meer eigen profiel wil zien en keer op keer de individuele gevallen in de media waar hij niet altijd uitleg over kan geven. Nu weer is er in Rotterdam een week van protesten tegen asieldetentie waar de bewindsman naar kan uitkijken.

De PvdA zal het zelf moeten doen. Het partijbureau is druk bezig met het zoeken naar een goede manier om uit het wespennest te geraken. Er waren al plannen om in juli een besloten bijeenkomst te houden met leden die vanwege het illegalenstandpunt waren weggelopen. Die ging niet door wegens gebrek aan animo in deze vakantietijd. Nu wordt nagedacht over twee of drie bijeenkomsten in september.

Eén gastspreker heeft zich al gemeld: Sander Terphuis zal proberen om zijn 120 teleurgesteld weggelopen partijgenoten terug te halen bij de rode familie. De aanvoerder van de interne opstand heeft Samsom dus al voor zich gewonnen. Al is nog niets van Terphuis' eisen voor een humaner asielbeleid verzilverd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden