'Voor velen is erkenning het belangrijkst'

Nieuwe commissie verzamelt alle klachten

Uit het onderzoek van de commissie-Samson naar seksueel geweld tegen uit huis geplaatste kinderen, kwamen zoveel meldingen los over ander, fysiek en psychisch geweld, dat meer onderzoek gerechtvaardigd was. Vandaag presenteert een nieuwe commissie onder leiding van hoogleraar pedagogiek Micha de Winter haar aanpak. Onderwerp zijn alle minderjarigen die sinds 1945 onder verantwoordelijkheid van de overheid in pleeggezinnen en instellingen zijn geplaatst. Het is slechts een vooronderzoek. De commissie heeft tot 1 mei om uit te vinden of een goede studie over zo'n lange periode wel mogelijk is.

Is er daarom ook geen meldpunt voor slachtoffers?

"Mensen kunnen ons benaderen met hun verhalen via de website, maar voor een meldpunt is het te vroeg. Verhalen zijn belangrijk, maar voor echte betrouwbare waarheidsvinding, heb je ook archieven en andere geschreven bronnen nodig. Ik heb de afgelopen maanden al een aantal slachtoffers gesproken. Daaruit krijg je al een behoorlijke indruk van wat sommigen tot ver in de jaren zeventig meemaakten in de pleegzorg. Vanuit een onveilige thuissituatie kwamen ze op een plek waar ze zich ook niet veilig voelden. Kinderen werd verteld dat ze niet deugden, bedplassers vernederd. 'Bij de nonnen heb ik afgeleerd om iemand te zijn', vertelde een vrouw. Dat maakt indruk, ook op mij persoonlijk. Vooral als je merkt hoe lang dit verleden doorwerkt. Hoe meer getuigenissen, hoe beter we de grote lijn kunnen reconstrueren. Maar we kijken nu vooral of er archieven beschikbaar zijn: wat stond er in de leerboeken, wat zei de wet? Wat was de missie van zo'n internaat? Zijn er rechtszaken gevoerd, geweldsincidenten geregistreerd?"

Zijn die bronnen er?

"Het wordt lastig. Soms zijn er archieven, maar wat moet je met de mededeling dat een medewerker is ontslagen wegens ongepast gedrag? Lastig voor ons is ook dat geweld een heel breed begrip is. Bij seksueel misbruik heeft iedereen een idee. Zelfs in de jaren vijftig wisten mensen echt wel dat je met je vingers van kinderen af moest blijven. Maar de opvattingen over straffen en slaan waren heel anders. Veel instellingen gingen er vanuit dat deze 'gevallen' kinderen gecorrigeerd moesten worden. Kastijden was een aanbeveling. Toch willen we niet in relativisme vervallen. Ook al waren de opvattingen anders, de mishandeling was er niet minder om."

Gaat 1945 dan niet wat ver terug?

"Het is inderdaad lang geleden. Maar het is goed als we begrijpen wat er gebeurd is, juist omdat het nog steeds doorwerkt. Ik denk dat veel mensen later in de psychiatrie zijn beland.

"Ze zijn vastgelopen in hun relatie of in hun baan. Door de commissie-Samson realiseerden veel mensen zich wat hen overkomen is, dat het niet aan hen ligt. Je moet terugkijken om als samenleving open over de fouten te kunnen praten."

Maar is het niet teleurstellend als het straks bij een vooronderzoek blijft?

"Voor veel mensen is de erkenning van hun verhaal het allerbelangrijkste. Dat ze zich niet hoeven schamen. Ik beschouw het als mijn taak om deze slachtoffers een podium te geven, ook al bij de rapportage in mei."

Hoe staat de jeugdzorg er inmiddels voor?

"De hele organisatie is geprofessionaliseerd, opleidingen zijn verbeterd en ongetwijfeld hebben wetgeving en protocollen het toezicht verbeterd. Maar met de decentralisatie naar gemeenten staat het hele systeem weer op z'n kop. Ik durf mijn hand er niet voor in het vuur te steken dat het nu allemaal goed gaat. Er zijn ook signalen die dat tegenspreken. Pleegouders worden goed gescreend, maar er is een tekort.

"Een paar jaar terug had ik een briljante studente, vastbesloten om gezinsvoogd te worden. Ze was nog niet begonnen of ze had al 24 multi-probleem gezinnen op haar bordje. Ze was heel gemotiveerd maar is toch afgeknapt. Zo'n werklast is te groot."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden