Voor typograaf Gerard Unger (1942-2018) was er niets wereldser dan het alfabet

Typograaf en grafisch vormgever Gerard Unger. Beeld Hollandse Hoogte / Joost van den Broek

Typograaf en grafisch vormgever Gerard Unger, de maker van de letters van de ANWB-borden en van deze krant, is vrijdag op 76-jarige leeftijd overleden. Hij was al enige tijd ziek.

Voor Gerard Unger (Arnhem, 1942) was er niets wereldser dan het alfabet. 'Het kent en beschrijft alles', schreef hij ooit in deze krant. Zelf zou hij het niet zeggen, daar was hij te bescheiden voor, maar Gerard Unger was de meestgebruikte letterontwerper van Nederland. De letters die u nu in onze papieren krant leest zijn van zijn lettertype Swift 2.0, sinds 1999 in gebruik. Oorspronkelijk ontworpen in 1985, speciaal voor grof krantenpapier. Ook niet-Trouw-lezers zien de letters van de Nederlandse typograaf dagelijks: hij ontwierp onder andere de letters van de ANWB-borden, de Volkskrant gebruikt zijn Capitolium News, de grote Amerikaanse krant USA Today rolde jarenlang in zijn compacte Gulliverletter van de persen, en ook de borden in de Amsterdamse metro zijn in zijn letters geschreven.

Op zijn zestiende zag Unger letterontwerpen van typograaf Jan van Krimpen op een tentoonstelling. Het veroorzaakte een schok van herkenning, vertelde hij Trouw. Hij studeerde grafisch vormgeven aan de latere Rietveldacademie met een specialisatie in letterontwerpen. Na de academie had hij meerdere baantjes: typograaf bij een reclamebureau, bij geld- en postzegeldrukkerij Joh. Enschedé, en bij Wim Crouwel. Die laatste lanceerde in 1967 zijn 'New alphabet', een modernistische, mathematische benadering van het alfabet. Unger mocht er een reactie op geven, dat deed hij in een handgeschreven statement. Ondanks de nieuwe machines zo dicht mogelijk bij de bestaande oude lettervormen blijven, dat was zijn doel.

Van alle letteronderdelen waren de bogen hem het liefst. 'Een boog neemt een sprong in het diepe, accelereert en strekt zich.' De buiten- en de binnenvorm, dat wat er binnen in de letter gebeurt, was voor hem net zo belangrijk als de letter zelf. En niet alleen de losse letters: de woorden, zinnen, pagina's. Unger: "Wat blijft er over als de letters als orkest optreden?" Ook punten en komma's, uitroepteken en haakjes sluiten, hoorden bij zijn muziek.

Hoogleraar

Vanaf 1972 was hij zelfstandig vormgever, daarnaast gaf hij les in letterontwerpen op de Rietveld Academie, was hij hoogleraar typografie aan de Universiteit Leiden, en aan de universiteit van het Engelse Reading. In 2013 promoveerde hij in Leiden op de Alverata, een lettertype met wortels in de Romaanse periode.

Hij schreef zelf ook voor deze krant: in 1989 en 1990 in bijlage Letter & Geest de rubriek 'de letter', waarin elke week een letter of leesteken naar voren kwam, en daarmee ook een deel van Unger zelf: een poëtische lofzang op letters en tekens.

De U was in zijn ogen een omtrekkende beweging, een behoedzame bocht tussen aan- en aftocht, de q een pauw die zonder staart een gewone kip is, de & de stropdas van het alfabet. Tot op zijn ziekbed schreef Gerard Unger aan zijn laatste boek, dat in september verscheen. Zijn letters maken een diepe buiging, maar zijn orkest is voorlopig nog niet uitgespeeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden