Voor twijfel aan het Bijbelverhaal is in het Bijbelmuseum in Washington geen plek

Een zaal met bijbels in alle soorten en maten.Beeld Getty Images

Particulieren brachten veel geld bijeen voor een museum in Washington over de Bijbel. 40.000 vierkante meter ruimte voor het boek en het verhaal.

Wie in de rij staat voor het nieuwe Museum of the Bible in Washington - de toegang is gratis, maar er zijn wel beveiligingspoortjes - kan toch alvast contact maken met het boek waaraan het is gewijd. De enorme koperen deuren dragen in reliëf, in gotische letters, in spiegelschrift, de eerste 80 regels van Genesis 1: 'In principio creavit Deus caelum et terram...'

De 'Gutenberg-deuren' zijn een monument voor de eerste drukker van de Bijbel, Johannes Gutenberg uit Mainz, en ook een aanwijzing wat de bezoeker in het museum te wachten staat: 40.000 vierkante meter vol bijbels, de verhalen die erin staan en hun rol in het wereldgebeuren. De boeken laten zien hoe de Bijbel in de loop van de eeuwen zijn inhoud en vorm kreeg. De grote lijn van het verhaal dat de Bijbel brengt, wordt in filmzalen verteld - zij het in sneltreinvaart, met meer aandacht voor spektakel dan voor details. En met de meest uiteenlopende museale technieken, van ouderwetse vitrines tot aanraakschermen, wordt de bezoeker uitgedaagd na te denken over de rol die de Bijbel in de wereld speelt.

Ondenkbaar

Zo'n groot, gratis museum is op zich niets bijzonders in de Amerikaanse hoofdstad. Aan de National Mall, de groenstrook tussen het Lincoln-monument en het Capitool, staan musea die gaan over kunst, geschiedenis, lucht- en ruimtevaart, de geschiedenis en cultuur van de Afro-Amerikanen en van de Indianen. Maar dat zijn nationale musea - daar met overheidsgeld een Bijbelmuseum tussen zetten is in Amerika, waar kerk en staat grondwettelijk gescheiden zijn, ondenkbaar.

Daarom staat het Bijbelmuseum op particuliere grond, twee straten ten zuiden van de Mall. En de half miljard euro die het heeft gekost, is opgebracht door particulieren. David Green, oprichter van winkelketen Hobby Lobby, nam het initiatief en legde het merendeel van de half miljard euro die het project kostte op tafel. Veel van de voorwerpen in het museum komen uit zijn eigen collectie.

Tekst gaat verder onder de afbeelding 

Het met particulier geld betaalde Bijbelmuseum in Washington staat op privégrond, twee straten van de National Mall vandaan waar de beroemde rij gesubsidieerde nationale musea staat.Beeld EPA

Abortuszaak

De betrokkenheid van Green zorgde bij wetenschappers en in sommige kerkelijke kringen voor opgetrokken wenkbrauwen. Hobby Lobby is niet alleen bekend als de plek waar je knutselmateriaal en kerstballen kunt kopen, maar ook als de klagende partij in een rechtszaak over de verplichting voor bedrijven om hun werknemers een zorgverzekering aan te bieden inclusief alle vormen van geboortebeperking. Green vindt dat sommige daarvan neerkomen op abortus en dat hij daaraan als werkgever niet hoeft mee te werken. Het Hooggerechtshof gaf hem gelijk.

Zou het Bijbelmuseum ook moeten meebuigen met de strenge geloofsopvattingen van de familie Green? Uiteindelijk had die ook financieel bijgedragen aan het Creation Museum in Kentucky. En aan Ark Encounter in die staat, waar een levensgrote kopie van de Ark van Noach eveneens laat zien hoe je de Bijbel letterlijk kunt nemen - en waar een stroom bezoekers bewijst dat dit in de VS nog geen marginaal standpunt is.

Vertrouwen inboezemen 

In de eerste plannen voor het museum in Washington stond nog dat het 'vertrouwen moet inboezemen in het absolute gezag en de betrouwbaarheid van de Bijbel'. Maar later verdween dat uit de stukken en Green, de directie en de curatoren verzekeren dat ze niet een bepaalde vorm van christendom - en jodendom - naar voren willen schuiven, maar allereerst de bezoeker willen 'betrekken bij de geschiedenis, het verhaal en de uitwerking van de Bijbel'.

Daar slaagt het museum bij een niet enorm devote bezoeker vooral in op de verdiepingen die het meest op een traditioneel museum lijken en die over de bijbel gaan als boek, en als motor van sociale ontwikkelingen.

Keppeltje 

Her en der spreken op grote schermen mannen met baarden je toe - beroemde bijbelvertalers en theologen uit voorbije eeuwen. En in levenden lijve zit een man met een keppeltje op - ook met baard - een nieuwe thorarol te maken. Het resultaat van al die ijver om het heilige boek over de wereld te verspreiden is te zien in een speciale kast op de vierde verdieping, waarin een bijbel staat in elke taal waarin het boek beschikbaar is, al is het maar gedeeltelijk. Het Nederlands is vertegenwoordigd met de 'quote-editie', waarin alle letterlijke uitspraken van God en Jezus blauw gekleurd zijn.

Wat je met die uitspraken moet, is natuurlijk een verhaal apart, dat wordt verteld op een andere verdieping: de rol van de bijbel in de wereld, en dan natuurlijk vooral in de VS. Ook daar combineert het museum objecten om naar te kijken met installaties die moderne mensen wakker moeten houden.

Thomas Jefferson

Op kaarten van de VS kun je aflezen welke Britse koloniën wel en niet godsdienstvrijheid hadden. Amerikanen die de leiders van de onafhankelijkheidsstrijd als halve profeten ophemelen, zullen beteuterd ontdekken dat Thomas Jefferson de Bijbel aanpaste aan zijn persoonlijke overtuigingen door er flinke stukken uit te halen. Bezoekers kunnen achter een toetsenbord kruipen om te vertellen wat ze daarvan vinden en de computer vertelt wat andere bezoekers zeiden: 70 procent vindt dat het niet kan. Maar mag de Bijbel wel in elke tijd anders geïnterpreteerd worden? Nee, zegt 58 procent.

Zelf neemt het Bijbelmuseum daarover geen expliciet standpunt in, maar voor een losse opvatting over het gezag van de Bijbel biedt het niet erg veel ruimte.

Levenswijsheid van Amenemope 

In de zaal over de geschiedenis van de bijbel laat een bordje zien hoe het boek Spreuken sterk lijkt op de levenswijsheid van Amenemope uit het oude Egypte. Dat allerlei verhalen uit het Oude Testament ook door andere volken werden opgeschreven, wordt niet verzwegen. "De teksten lijken op elkaar, maar de boodschap is een andere", is daarbij het commentaar. Maar over al het onderzoek dat is gedaan naar ouderdom, herkomst en auteurschap van bijbelboeken hoor of zie je verder niets. Op video's zie je tv-archeoloog David Stott met helikopters en auto's langs opgravingen racen en verklaren dat daar bevestigd wordt wat in de bijbel staat.

En voor twijfel is al helemaal geen plaats in de filmzalen op de derde verdieping, waar de bezoeker met animatiefilms de inhoud van de Bijbel krijgt voorgeschoteld. In het verhaal van het Nieuwe Testament is de evangelist Johannes de verteller. In dat van het Oude Testament, door het museum diplomatiek 'de Hebreeuwse Bijbel' genoemd - gaat een groep bezoekers van zaal naar zaal, voor telkens een nieuwe fase van het verhaal van de mensheid en van Israël.

Protestants

Bezoekster Sue Stanley uit Washington is dat allemaal prima bevallen. Ze hoorde in haar kerk over de collectie van Green en zijn plannen voor het museum, en keek er naar uit het eindelijk te kunnen bezoeken.

"Ik heb niet het idee dat het museum probeert te evangeliseren, het wil gewoon mensen aan de Bijbel blootstellen, en een beter begrip te kweken. Daarvoor kom ik zelf ook: ik ben altijd geïnteresseerd geweest in hoe de Bijbel ontstond, om te weten dat het voor mij een betrouwbare bron kan zijn."

Maar Stanley's kerk is dan ook een evangelische kerk, en mensen uit die kring zullen zich in het museum het meest thuisvoelen, schreven theologen Candida Moss van de Universiteit van Birmingham in Engeland en Joel Baden van de Yale universiteit onlangs in de Washington Post. "Het idee dat je een museum kunt wijden aan alleen maar de woorden van de Bijbel, zonder de geschiedenis te presenteren van hun interpretatie, en de culturele contexten waarin die presentatie plaatsvond, is bij uitstek protestants."

De kinderafdeling van het museum.Beeld Getty Images
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden