Voor tropische ziekte moeten de mug én het virus gedijen

'Kans op besmetting met bijvoorbeeld zikavirus is hier gering'

Eitjes en larven van exotische muggen uit de tropen maken steeds meer kans om in Nederland te overleven. Als verstekeling reizen ze mee met vracht en als volwassen mug kunnen ze tropische ziekten als het zikavirus overbrengen op mensen. Toch is er volgens entomoloog Niels Verhulst van de Wageningen Universiteit nog geen reden tot paniek.

Wanneer hij zich eenmaal door de sluis van de witte binnentent heeft gemanoeuvreerd, houdt Verhulst zijn hand vlak boven een doos vol met muggen. Een zwerm verdringt zich meteen om zijn hand. "Dit is de Aedes aegypti, oftewel de gelekoortsmug. Een echte ontsnappingskunstenaar, dus sluit de rits van het tentje maar goed."

Verhulst doet onderzoek naar de eigenschappen van exotische muggen. Ook naar deze mug, die in staat is om onder de juiste omstandigheden het zikavirus over te brengen. Het virus veroorzaakt een lichte koorts en jeukende uitslag. In Midden- en Zuid-Amerika wordt besmetting met de ziekte de laatste tijd in verband gebracht met de geboorte van baby's met te kleine schedels (microcefalie).

In Nederland is de kans op besmetting door een tropische mug vooralsnog gering, legt Verhulst uit, nadat hij het tropisch warme kweekkamertje heeft verruild voor zijn kantoor: "Niet alleen moet de mug goed kunnen gedijen in ons land, ook het virus moet zich kunnen ontwikkelen voordat het een gevaar vormt."

Dat laatste hangt volledig af van het klimaat. "Neem de mug die in allerlei landen het West-Nijlvirus, een vorm van koorts, verspreidt. Ook al heeft die hier in Nederland altijd al geleefd, toch hoeven we hier niet voor besmetting door die mug te vrezen. Die ziekte laat zich niet verspreiden omdat het er hier te koud voor is."

De kans dat hier een epidemie ontstaat door zo'n exotische mug is dan misschien heel klein, toch gingen de alarmbellen in oktober 2013 af. De Aziatische bosmug was 'in het wild' gesignaleerd. Voor het eerst trof de Voedsel- en Warenautoriteit volwassen exemplaren aan, niet alleen op een bandenopslag, maar ook op een begraafplaats en een volkstuincomplex in Lelystad. De mug slaagde er dus in om zich voort te planten in Nederland.

Verdere verspreiding werd ingeperkt en er bestond geen concreet gevaar, maar het was wel een teken aan de wand. "Alles hangt af van de temperatuur. Warme, vochtige zomers zijn ideaal voor de muggen." De klimaatverandering speelt zeker een rol, legt Verhulst uit: "Het wordt steeds warmer en we zien die exotische muggen langzamerhand oprukken vanuit het zuiden van Europa naar het noorden. Ik denk dat de opwarming van het Nederlandse klimaat uiteindelijk wel een gevaar vormt."

Vorige week werd bekend dat in Spanje een zwangere vrouw met het zikavirus is besmet. Verhulst benadrukt dat áls de omstandigheden voor de mug en het virus gunstig genoeg zijn, de kans op een epidemie van een uitheemse ziekte nog steeds gering is. Een mug kan namelijk pas een ziekte overbrengen als hij iemand heeft gestoken die ziek is. "De eitjes en larven, die Nederland via bijvoorbeeld de plasjes water in geïmporteerde autobanden binnenkomen, zijn in principe dus nog onschadelijk tot het moment dat ze als volwassen mug een patiënt in Nederland steken."

In de zomer van 2013 sloten het ministerie van volksgezondheid en de bandenbranche een convenant. Hierin is afgesproken dat banden uit gebieden waar gevaarlijke muggen voorkomen droog verscheept en opgeslagen zullen worden. Door deze maatregelen wordt het risico op voortplanting van deze muggen beperkt.

undefined

Gelekoortsmug (Aedes aegypti)

Aangetroffen in Nederland: Nog niet

Kenmerken: De eieren kunnen lange perioden van droogte in leven blijven. De mug heeft zich aangepast aan de mens en kan bijvoorbeeld ook goed in gebieden met veel bebouwing overleven. De eieren worden gelegd op plekken waar water blijft staan, zoals bijvoorbeeld bloempotten en emmers. De mug steekt voornamelijk overdag en in de schemering en heeft een voorkeur voor mensen.

Ziekten: Onder andere zikavirus, gele koorts, chikungunya-virus (spier- en gewrichtspijn) en dengue (knokkelkoorts).

undefined

Aziatische bosmug (Aedes japonicus)

Aangetroffen in Nederland: Ja

Kenmerken: Legt haar eitjes onder andere in boomholten waar water in blijft staan en net als de tijgermug ook in kunstmatige broedplaatsen zoals banden. De mug steekt voornamelijk overdag. Er is weinig bekend over de favoriete 'gastheer'.

Ziekten: Weinig bekend, maar onder andere Japanse encefalitis (hersenontsteking) en mogelijk de West-Nijlziekte.

undefined

Tijgermug (Aedes albopictus)

Aangetroffen in Nederland: Ja

Kenmerken: De mug steekt voornamelijk buiten en voelt zich sterk aangetrokken tot mensen. De mug gaat overdag en in de schemering op jacht naar bloed. Eitjes worden in natuurlijke plasjes water gelegd, maar ook in bijvoorbeeld natte autobanden.

Ziekten: zikavirus, chikungunya-virus, dengue, West-Nijlziekte.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden