Voor tien euro haal je al een ton CO2 uit de markt

Beeld idris van heffen

Bij Carbon+Alt+Delete kunnen consumenten CO2-uitstootpapieren opkopen en vernietigen. Zo gaat er minder broeikasgas de lucht in. Sympathiek, maar de echte klimaatwinst is twijfelachtig.

Er duiken opmerkelijke berichtjes op, sinds een week of twee, via Twitter en Facebook. "Net een ton CO2 gekocht. Wat een briljant idee zeg, komaan mensen, kopen! Power to the people!" Ze komen van gebruikers van het net gelanceerde platform Carbon+Alt+Delete, die iets willen doen tegen klimaatverandering. "Zojuist zeven ton CO2 uit de emissiehandel genomen. Voelt beter dan zoveelste klimaatbetoging." Carbon+Alt+Delete verkocht al ruim 5070 ton aan CO2-uitstootrechten, die in opdracht van de kopers, ook Nederlanders, direct werden vernietigd.

Geen winstoogmerk

De dienst werd opgericht door vier jonge Belgische energiekenners, verbonden aan de Koninklijke Universiteit Leuven (KU Leuven). Het is een vereniging zonder winstoogmerk. Zes professoren van de KU Leuven steunen het project. Het platform biedt particulieren en organisaties een 'slimme manier' om eigen uitstoot van broeikasgassen te compenseren.

Dat werkt zo. Carbon+Alt+Delete heeft -gewoon legaal, via een erkend bureau - toegang tot de Europese handelsmarkt voor CO2-uitstootrechten, het European Trading Scheme (ETS). In dit digitale milieusysteem, opgericht in 2005, moeten vervuilende grote bedrijven betalen voor het uitstoten van broeikasgassen. Elk certificaat geeft een fabriek het recht om een ton CO2 uit de schoorsteen te laten komen. 

Wegkapen

Wie ze koopt en vernietigt, zeggen de bedenkers van de KU Leuven, vermindert de vervuiling door bedrijven. "Het resultaat is dat de CO2 die jij uitstoot niet door de industrie wordt uitgestoten." Een ton CO2 kost in EU ETS zo'n 7 euro (algemeen beschouwd als spotprijs voor vervuiling). Met btw en een transactievergoeding eroverheen betalen deelnemers bij Carbon+Alt+Delete een tientje voor het wegkapen van een uitstootrecht.

Hoe meer mensen samen rechten opkopen, is het idee, hoe minder vervuiling. Maar ook: hoe minder rechten er in de handel zijn. Dat kan ertoe leiden, denkt het platform, dat de overgebleven rechten duurder worden. Een fabriek moet dan steeds meer euro's gaan betalen per ton uitstoot. Misschien wordt de prijs wel zo hoog, dat een bedrijf liever een schonere fabriek bouwt.

Druppel op gloeiende plaat

"Het principe klopt, aantoonbaar", reageert expert in CO2-handel Long Lam van Ecofys, een bekend energieadviesbureau in Utrecht. "Het aantal rechten dat door consumenten wordt gekocht is misschien nog klein, maar het zijn gewoon officiële rechten. Bedrijven kunnen die niet meer gebruiken voor hun uitstoot." Lam benadrukt wel dat het huidige aantal geannuleerde uitstootrechten, nu 5070 stuks, een druppel op de gloeiende plaat zijn. 

Er zijn twee miljard rechten in omloop in de CO2-handel. Maar, zegt Lam, als mensen massaal mee gaan doen, dan groeit de impact van het initiatief. Wat ook kan, is dat organisaties of bedrijven gaan meedoen. Die zoeken ook manieren om hun eigen vervuiling te compenseren. Onlangs kocht de Radboud Universiteit nog voor 6000 euro CO2-rechten uit de handel. Als Carbon+Alt+Delete viral gaat op internet, denkt Lam, kan dit de totale ruimte voor vervuiling wel inperken.

500 miljoen Europeanen

Medeoprichter van het platform Kenneth Van den Bergh zei hierover op de Belgische radio: "We zijn met 500 miljoen Europeanen. Als een klein deel daarvan emissiecertificaten opkoopt en vernietigt, kunnen we wel degelijk impact hebben op het totale systeem."

CO2-expert en adviseur Jos Cozijnsen heeft daar een ander idee over. Volgens hem kan het initiatief nooit de omvang krijgen dat de CO2-handel, waarin miljarden uitstootrechten circuleren, er iets van zal merken. "Het is een heel sympathiek idee hoor", zegt hij. Voor de aardigheid kocht hij zelf ook een ton. "Maar dit is een beetje alsof je de koers van de euro wil opkrikken door losse euro's weg te gooien. Terwijl de Centrale Bank de koers met één draai aan de geldpers beïnvloedt."

Het emissiehandelssysteem is complex, benadrukt Cozijnsen. De politiek zit aan de knoppen. De Europese Commissie heeft een pot bedacht, waar vanaf 2019 honderden miljoenen uitstootrechten in verdwijnen. Die buffer is bedoeld om de hoeveelheid rechten in het EU ETS in balans te houden met de uitstoot van bedrijven. Stel dat het lukt om vele honderden miljoenen rechten op te kopen, dan komen er automatisch weer extra rechten vrij uit de buffer. Zo blijft het vechten tegen de bierkaai.

Politieke oplossing

De politiek, zegt Cozijnsen, is beter bij machte om broeikasgas aan te pakken. De Europese Commissie kan de handelssystemen aanscherpen. Europese lidstaten kunnen ook zelf een minimale CO2-prijs vastleggen. Dat is Rutte III ook van plan. Het kabinet wil de CO2-prijs aanvullen tot 18 euro per ton vanaf 2020, oplopend tot 43 euro in 2030.

Cozijnsen ziet toch een positieve kant van Carbon+Alt+Delete. "Het initiatief vergroot de betrokkenheid van mensen bij de aanpak van klimaatverandering." Wie meedoet geeft ook een signaal af: bedrijven kunnen te makkelijk en te goedkoop vervuilen.

En dat is ook een deel van de missie van Carbon+Alt+Delte. Mensen wakker schudden over klimaatverandering, ze betrekken en duidelijk maken dat ze zelf ook wat kunnen doen. Klimaatsystemen zoals het emissiehandelssysteem, is de boodschap, daar kan iedereen zich tegenaan bemoeien.

Bosaanplant helpt beter

Dat enthousiasme over de kracht van burgers bij het oplossen van het klimaatvraagstuk stemt op zichzelf hoopvol, zegt CO2-handelexpert Femke de Jong. Zij is CO2-expert bij Carbon Market Watch, een Brussels expertisecentrum tegen vervuiling. "Ja, het effect is klein. Maar mensen laten samen zien: wij nemen het heft in eigen handen." Toch moedigt ook De Jong burgers niet aan om geld te steken in het opkopen van CO2-uistootrechten. Investeren in bosaanplant en -behoud helpt het milieu directer, zegt zij.

Er is al jaren een enorm overschot in de CO2-handel, getuige de 2 miljard verhandelbare rechten. Dat moet eerst veranderen, zegt De Jong. Bedrijven kregen in de beginjaren van de CO2-handel veel te veel rechten, en nog gratis ook. Die uitstootpapieren hebben ze opgepot, zeker toen fabrieken minder draaiden tijdens de afgelopen jaren van economische crisis. In de Europese Commissie lopen nu moeizame onderhandelingen over de verbetering van het handelssysteem. Prima dus, zegt De Jong, dat steeds meer mensen zich tegen de CO2-handel aanbemoeien.

Vernietigen

Het feit dat de uitstootrechten van kolencentrales straks vernietigd kunnen worden als ze sluiten, wordt als baanbrekend gezien. Als er een kolencentrale sluit en de uitstootrechten worden niet ingetrokken, dan blijven er nog eens miljoenen ongebruikte certificaten rondzwerven in de handel. Het moet vanzelfsprekend zijn, zegt Cozijnsen, dat landen die uitstootrechten direct vernietigen. De moeizame onderhandelingen kunnen dus niet genoeg publiekelijk zetjes de goede kant op gebruiken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden