Voor Tayyip Erdogan ligt de weg naar het paleis open

Turkije weet dat hij president wordt, maar wat voor een?

ISTANBUL - De Koerd heeft geen kans, de kandidaat van de seculieren en de nationalisten is niet bekend bij het grote publiek, dus loopt de huidige premier Tayyip Erdogan over een geplaveid pad naar het presidentschap. Dat is in Turkije de overheersende gedachte een maand voor de presidentsverkiezingen. Zal Erdogan als president boven de partijen kunnen staan?

Bekend is dat Erdogan grootse plannen heeft met zijn nieuwe functie. Hij wil het huidige ceremoniële ambt in geval van zijn verkiezing een andere invulling geven. Toen de autoritaire premier vorige week zijn kandidatuur voor het presidentiële paleis bekendmaakte, zei hij dat de president van Turkije een actief, regerend staatshoofd hoort te zijn.

De huidige Turkse grondwet biedt een sterke leider als Erdogan wat dat betreft mogelijkheden. Voorgaande Turkse presidenten bleven op afstand van regeringszaken, maar de president mag wettelijk zelfs vergaderingen van het kabinet voorzitten.

Krijgt Turkije met Erdogan aan het hoofd zijn eigen Poetin - de Russische president die als tussendoortje vier jaar premier was? Blijft Erdogan de komende jaren de scepter zwaaien in Turkije? "Ik hou mijn hart vast voor augustus", zegt politiek analiste Ceyda Karan, die niet in een Poetin-scenario gelooft, maar wel een destabilisering van Turkije vreest.

Volgens Karan heeft Turkije heel andere politieke tradities dan Rusland, en bovendien heeft Erdogan niet de beschikking over de enorme gas- en olie-inkomsten die Poetin heeft. "De Turkse economie is sterk afhankelijk van stabiliteit en buitenlandse investeringen. Een autoritair presidentschap van Erdogan zal Turkije aan de rand van de afgrond brengen."

Karan: "We hebben het over iemand die door de helft van de bevolking intens gehaat wordt. Erdogan is na het grote corruptieschandaal van een half jaar geleden (waarbij mensen in zijn directe omgeving betrapt werden, red.) te omstreden voor het presidentschap. Hij probeert zijn electoraat te behouden door te polariseren. Wordt hij president, dan zal Turkije worden verscheurd."

De concurrentie voor Erdogan bestaat uit de Koerd Selahattin Demirtas, kandidaat van de Koerdische BDP, en Ekmeleddin Ihsanoglu, een academicus die als de gezamenlijke kandidaat van de grootste oppositiepartijen, CHP en de MHP, naar voren is geschoven.

Net als in het Franse systeem wordt degene die meer dan vijftig procent van de stemmen krijgt president. Uit sommige enquêtes blijkt dat Erdogan al in de eerste ronde de meerderheid van de stemmen behaalt en dus niet op een tweede ronde hoeft te wachten.

Zo is ook de verwachting op straat, niet alleen in de achterstandswijken waar Erdogan massale steun geniet, maar ook in de rijkere, seculiere buurten. Voor Ayca Tekin is het presidentschap van Erdogan een nachtmerrie, en de hoogzwangere lerares Frans weet dat die zal uitkomen. In een café wacht ze met vrienden op het begin van een WK-wedstrijd. Ze heeft weinig hoop: "Ik ben er van overtuigd dat Erdogan gaat winnen. Hij en zijn mensen gaan het systeem zo manipuleren dat de anderen geen kans hebben. We zagen het ook bij de gemeentelijke verkiezingen van twee maanden geleden. De AKP van Erdogan is niet alleen corrupt in geldzaken, ze kan ook heel goed stemmen stelen."

Mehmet Barlas, columnist voor de regeringsgezinde Sabah, ondersteunt de kandidatuur van Erdogan en zegt de kritiek van het anti-Erdogan-kamp dat de man als president niet iedereen zou kunnen omarmen, niet serieus te nemen. Barlas: "Niemand kan iedereen omarmen. We hebben het hier over politici die geliefd zijn en ook gehaat worden. Krijgt Erdogan meer dan de helft van de stemmen, dan heeft iedereen dat te accepteren. In een democratie werkt het niet anders. En wie zegt dat Erdogan als president niet veel milder wordt en zich niet toleranter opstelt jegens zijn tegenstanders?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden