Voor PvdA is meebesturen nog mogelijk

De vorming van nieuwe colleges van Gedeputeerde Staten is gisteren begonnen. Voor het eerst heeft de SP een provincie in handen. De lokalen hebben het juist heel slecht gedaan.

De Groningers moesten Den Haag laten beven met hun stem, en die oproep van de SP is in de provincie geweldig aangeslagen. De SP is in het voormalige PvdA-bolwerk de grootste partij geworden en kan nu de onderhandelingen over een nieuw college leiden. In Brabant heeft de SP bewezen dat besturen voor de socialisten helemaal niet slecht hoeft uit te pakken. De SP kreeg er een zetel bij, de PvdA zat er in de oppositie en verloor er in Brabant drie.

De neergang van de PvdA in de provincies is al bij de vorige verkiezingen in gang gezet. De schade bleef destijds beperkt tot een verlies van zeven Statenleden, maar alleen in de drie noordelijke provincies kreeg ze toen nog de meeste stemmen. In Friesland is het CDA nu op die overwinnaarsplek gaan zitten, net als in Overijssel en Limburg is het CDA daar de grootste. Drenthe raakte de PvdA kwijt aan de VVD, al scheelde dat maar 149 stemmen.

De PvdA verliest circa veertig procent van haar zetels, ze duikelt van 107 naar 64 Statenleden. Of dat ook betekent dat ze massaal uit de colleges van Gedeputeerde Staten wordt geweerd, valt nog te bezien. Het provinciale politieke landschap is al net zo versnipperd als het landelijke, de eerste vijf, zes partijen zitten qua zetelaantal vaak dichtbij elkaar. Voor colleges waren al meer dan twee partijen nodig, en dat worden er alleen maar meer. Dat biedt kansen, ook voor de PvdA. Haar bestuurservaring kan daarbij een pré zijn, maar haar dominantie kan haar net zo goed lelijk in de weg zitten.

Voor D66 wordt het ook afwachten of ze een uitnodiging krijgen voor het college. De democraten groeien enorm, met 25 zetels van 42 naar 67. Landelijk bezien worden ze de vierde partij. Nergens zijn ze de grootste, in Utrecht en Noord-Holland eindigden ze tweede, na de VVD. Maar net zo goed zijn ze soms de vijfde (Overijssel, Brabant), of de zevende partij (Zeeland). In die provincies zat D66 niet in het college, en bij voorbeeld in Brabant heeft de SP nu al duidelijk gemaakt dat ze niet om de democraten verlegen zit.

In sommige peilingen was de PVV de grootste, maar die zaten er behoorlijk naast. De PVV verliest drie van de 69 zetels en wordt nergens de nummer één. Anders dan bij de vorige ronde, verliest ze nu ook in Limburg overtuigend van het CDA. De Limburgse christen-democraten onder aanvoering van oud-kamerlid Ger Koopmans hebben al aangegeven niet met de PVV in zee te willen.

Onzekerheid was er over de kansen van de lokale partijen. Bij de raadsverkiezingen haalden zij bijna eenderde van de stemmen binnen. Voor deze verkiezingen bundelden zij in een aantal provincies de krachten, om zo ook in de Senaat op te kunnen komen voor de belangen van gemeenten.

Die operatie heeft maar zeer beperkt succes gehad. In de zuidelijke provincies krijgen de lokalen een zetel. De Friese FNP, die al veel langer bestaat en een eigen provinciaal karakter heeft, behoudt haar vier zetels. De Volkspartij Limburg krijgt ook een zetel in de staten. Dat is vooral op het conto te schrijven van Jos van Rey, de Roermondse oud-wethouder die verdacht wordt van corruptie. Hij was lijstduwer en heeft genoeg voorkeursstemmen verzameld om in de Staten te komen.

De SP en het gas

Anders dan het kabinet van PvdA en VVD, wil de SP niet pas in juli, maar nu al vastleggen dat de gaskraan verder dichtgaat. Dertig miljard kuub, meer mag dit jaar niet worden gewonnen. Volgend jaar moet dat naar 12 miljard. "En ook dan is het nog niet keihard veilig", zegt SP-Statenlid Jan Hein Mastenbroek. Bedrijven die hebben verdiend aan het gas, kunnen wat de SP betreft een extra heffing tegemoet zien om het inkomstenverlies van de staat te compenseren. En grootverbruikers moeten meer betalen voor hun gas. Met dat geld kan de schade aan huizen door aardbevingen snel gerepareerd worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden