Interview

'Voor Plasterk ligt er niet meer zo veel'

Minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken staat de pers te woord bij aankomst op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad.Beeld anp

Nu het plan van tafel is om de provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland te fuseren, duikt een bijnaam van Plasterk weer op: minister van lege dozen. De PvdA'er heeft een portefeuille die zo is uitgekleed, dat hij over bijna niets meer gaat, is de redenering. Als hij zelfs de superprovincie niet door het parlement weet te loodsen, is zijn ministerschap een lege huls.

Terechte conclusie? Terugkijkend is van Binnenlandse Zaken niet veel overgebleven, concludeert onderzoeker Bert van den Braak van het Parlementair Documentatiecentrum in Leiden. Was het midden negentiende eeuw nog het machtige moederdepartement dat over alle binnenlandse aangelegenheden ging, ook over onderwijs en landbouw, in de loop der jaren gingen die taken naar aparte ministeries.

Ook is het allang niet meer de premier die er de scepter zwaait. Vroeger gaven grote namen als Thorbecke en Ruijs de Beerenbrouck leiding aan Binnenlandse Zaken vanuit het Torentje. Nu is het een 'gewone' ministerspost. Het takenpakket is volgens Van den Braak zelfs dusdanig uitgehold dat Plasterk een 'relatief betekenisloze post' vervult.

Is het departement echt zo klein geworden?
"Goed beschouwd ligt er niet meer zo heel veel voor Plasterk. De politie is overgegaan naar het ministerie van veiligheid en justitie en op benoemingen heeft het Rijk bijna geen invloed meer. Onder staatssecretaris Ank Bijleveld (CDA) is de bestuurlijke herinrichting op de Nederlandse Antillen al afgerond. Het oorspronkelijke plan om heel veel gemeenten samen te voegen, is van tafel, en nu ook de provinciefusie."

Kun je op een klein departement ook slagen als bewindspersoon?
"Officieel coördineert Plasterk de overheveling van taken van het Rijk naar de gemeenten. Als je daar een goede rol in kunt spelen, stelt dat wel wat voor. Maar het is procesbegeleiding. Dat is minder zichtbaar dan het tot stand brengen van belangrijke wetgeving."

Moet een bewindspersoon per se hervormen?
"Een minister is lid van de ministerraad en vervult zo altijd een functie. Ik neem aan dat Plasterk het ook wel druk heeft met bijvoorbeeld de AIVD en de bijbehorende privacyaspecten, maar dat zijn geen echt grote onderwerpen of hervormingen. Nou zal ik niet zeggen dat elke minister hervormingen tot stand moet brengen, zoals Hans Hoogervorst (VVD) die een nieuw zorgstelsel invoerde. Maar bij Plasterk is het wel het andere uiterste."

Wanneer doet een minister het goed genoeg?
"Als diegene uitvoering weet te geven aan wat aan het begin van de kabinetsperiode is afgesproken. Of zich duidelijk manifesteert, zoals Jeroen Dijsselbloem (PvdA) op financieel terrein. Maar er zijn ook genoeg ministers die niet op alle fronten slagen. Je ziet vaak dat wetsvoorstellen pas een paar kabinetsperiodes later door de Tweede Kamer komen, onder een opvolger. Een minister kan veel zaaien, maar betrekkelijk weinig oogsten."

Dus zo bijzonder is Plasterk in die zin niet?
"Nee, dit is zeker niet uitzonderlijk. En bedenk dat de politieke verhoudingen nu ook veel moeilijker zijn. In een stabiele periode, met een meerderheid voor het kabinet in beide Kamers, is het makkelijker om steun te verwerven."

Rutte: Geen ramp
Betreurenswaardig, maar geen nationale ramp. Zo betitelde premier Rutte gisteren het mislukken van de zogenoemde superprovincie. De VVD had graag een flinke inkrimping van het aantal provincies gezien om de bestuurlijke drukte in Nederland te verminderen. Het samenvoegen van Noord-Holland, Flevoland en Utrecht stond als eerste op de agenda.

Deze week bleek het niet te lukken om politiek draagvlak te verzamelen. Volgens minister Plasterk van binnenlandse zaken is daarmee een 'momentum' gemist en kan het nu nog heel lang duren voordat een dergelijke bestuurlijke hervorming kans van slagen heeft.

Rutte zei na de ministerraad dat het overleg niet is gestrand omdat ChristenUnie en SGP uitgesproken tegenstanders zijn van de hervorming. Die partijen moet het kabinet te vriend houden omdat ze nodig zijn voor meerderheden in de Eerste Kamer bij de komende begroting. Dat was al opgelost, aldus de premier. Hoe precies, wilde hij niet zeggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden