Analyse

Voor Mansveld steekt probleem-ProRail weer de kop op

Staatssecretaris Wilma Mansveld. Beeld ANP

Wilma Mansveld weet: er ligt een motie van wantrouwen tegen haar op de loer. De staatssecretaris van infrastructuur en milieu wacht vandaag een loodzwaar debat met de Tweede Kamer over de aanhoudende malaise bij spoorbeheerder ProRail. De kans bestaat dat in de loop van de avond in ieder geval een deel van oppositie het vertrouwen in de PvdA-bewindspersoon opzegt.

Mansveld ziet het debat met vertrouwen tegemoet. Ze rekent op de steun van de coalitie en hoopt op bijval van (een deel van) de oppositie. Dat moet voldoende zijn om politiek te overleven. Haar baas, VVD-minister Melanie Schultz, zei vrijdag tegen het Algemeen Dagblad dat Mansveld 'natuurlijk' kan aanblijven. "Ik ben het er niet mee eens dat ze de controle kwijt zou zijn. Ze zit goed in het spoordossier." Premier Rutte noemde haar een week eerder 'zeer adequaat'.

Het zijn sympathiek bedoelde steunbetuigingen die niet kunnen verbloemen dat Mansveld op het moment in zwaar weer verkeert. Het debat vandaag belooft een lang functioneringsgesprek te worden.

Schuld
Om het probleem van Mansveld te begrijpen is het zinvol terug te gaan naar januari 2013. Ze was pas enkele maanden eerder toegetreden tot het tweede kabinet-Rutte, toen een pijnlijke knieval in de Kamer was vereist. Een kritisch rapport over het spooronderhoud door ProRail bleek maandenlang in een la op het ministerie te liggen, tot ongenoegen van de oppositie.

Mansveld betuigde spijt in de Kamer én schoof, heel ongebruikelijk, de schuld van het achterhouden van het dossier openlijk in de schoenen van ambtenaren. Een motie van wantrouwen bleef destijds uit. Wel sprak D66'er Stientje van Veldhoven over 'een gele kaart voor de staatssecretaris'. Die affaire zit bij de Kamerleden nog in het achterhoofd.

Nu brengt ProRail de staatssecretaris opnieuw in het nauw. Deze zomer bleek dat er problemen zijn met onderhoudscontracten, die de spoorbeheerder niet goed heeft aanbesteed. Er zijn grote 'budgetoverschrijdingen' bij verbouwingen van stations. En er was dat opmerkelijke interview van ProRail-baas Pier Eringa in Het Financieele Dagblad: "We moeten stoppen met meebuigen als het ministerie wil dat slecht nieuws wordt uitgesteld."

De Kamer veerde op. De woorden van Eringa impliceren dat de ambtenaren van Mansveld onwelgevallige berichten proberen achter te houden. Op Prinsjesdag bleek bovendien dat ProRail voor toekomstige spoorprojecten (2018-2028) een tekort van 475 miljoen euro verwacht. Mansveld noemt dat zelf 'budgetspanning'.

Beperkte invloed
De kwesties roepen de vraag op of deze staatssecretaris nog wel de geschikte persoon is voor het spoordossier. Fractievoorzitter Arie Slob van de ChristenUnie wijst op de vervelende erfenis voor Mansveld: "Het hele toezicht op ProRail is niet goed geregeld. De structuur deugt niet." De spoorbeheerder heeft een eigen directie en raad van commissarissen en staat op behoorlijke afstand van het ministerie. Mansveld is eindverantwoordelijk, maar haar directe invloed is beperkt.

Slob zegt ook: "Er zijn altijd budgetoverschrijdingen bij ProRail, dat is niets nieuws. Toenmalig verkeersminister Eurlings besteedde zijn geld liever aan asfalt. Met alle vervelende gevolgen voor het spoor."

In dat licht is het opvallend hoe onzichtbaar Schultz is. Terwijl zij zich gemakkelijk door haar ministerschap beweegt, liggen de zware klussen op het bureau van haar staatssecretaris: milieu, luchtvaart én openbaar vervoer. Schultz gaat over wegen en water. De werklast op het ministerie is, voorzichtig uitgedrukt, nogal onevenwichtig verdeeld.

SP-Kamerlid Farshad Bashir vindt Mansveld te licht voor haar zware baan en ziet liefst dat ze 'de eer aan zichzelf houdt'. "Dan kunnen we vandaag over de inhoud debatteren, in plaats van over de positie van de staatssecretaris." Mansveld is dat bepaald niet van plan. "Wellicht", zegt Bashir, "heeft ze vandaag toch een overtuigend verhaal." Of die motie er dan komt, zegt hij, hangt af van 'het gevoel na het debat'.

'Geen chaos ProRail'

Bij ProRail zijn 'geen signalen dat er sprake is van financiële chaos'. Dat schrijft staatssecretaris Mansveld in een brief aan de Tweede Kamer. Ze reageert op berichtgeving in De Telegraaf dat de financiële administratie en boekhouding een puinhoop zou zijn en op het dreigende tekort van 475 miljoen euro bij het spoorbedrijf. Volgens Mansveld moet er binnen de spoorbeheerder 'nog veel werk worden verzet'. Ze vertrouwt erop dat 'de huidige leiding' daarin slaagt.

Gisteren werd ook een brief van president-commissaris Hans Alders van ProRail openbaar, gericht aan Mansveld. Daarin hekelt Alders 'de teneur' in de media 'dat er veel mis is bij ProRail en dat de relatie met het ministerie te wensen over laat'. En: 'de raad van commissarissen van ProRail meent dat deze publiciteit een volkomen overtrokken en onjuist beeld geeft(...)'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden