Voor kinderen moet het leuk blijven

feest Kinderombudsman Margrite Kalverboer zegt dat de klassieke Zwarte Piet niet meer kan. 'Vraag kinderen eens wat ze ervan vinden.'

De figuur Zwarte Piet is een schending van het kinderrechtenverdrag, zegt Kinderombudsman Margrite Kalverboer. "Zwarte Piet draagt bij aan pesten, uitsluiting of discriminatie en dát de figuur dus moet worden aangepast, daar is geen ontkomen aan. Wij hebben met veel kinderen gesproken, in een veilige omgeving, waar ze niets ingefluisterd kregen door ouders. Gekleurde kinderen ervaren discriminatie in hun dagelijks leven en vertellen dat dit rond de sinterklaastijd erger wordt."

De uitspraak van de Kinderombudsman leverde haar gisteren talloze bedreigingen op, doodsbedreigingen zelfs. Of Kalverboer aangifte gaat doen, weet ze nog niet. De discussie over Zwarte Piet is volgens haar niet bedoeld voor in de rechtszaal. Wat Kalverboer betreft moet niet daar, maar in de samenleving worden bepaald hoe we omgaan met Zwarte Piet. "Ik vind het prima als een school of zelfs een regio kijkt wat daar het beste werkt."

Het Comité tegen Rassendiscriminatie van de Verenigde Naties oordeelde in augustus vorig jaar dat stereotyperingen die doen denken aan slavernij niet door de beugel kunnen: dikke rode lippen, gouden oorringen, krompraat. En ook het College voor de Rechten van de Mens raadt aan om Zwarte Piet zo aan te passen dat associaties met raskenmerken gewoon niet meer kúnnen opkomen.

Het probleem is dat geen van de instanties voorschrijft hoe die 'niet-discriminerende' Piet er precies uit moet zien. De overheid moet niet opleggen hoe je een feest moet vieren, reageerde minister Asscher gisteren nog. Tegelijk ziet hij dat met elke nieuwe discussie de aanpassingen sneller gaan. Tijdens zijn politieke carrière in Amsterdam vond hij het eerst ook wat vreemd toen een Surinaamse vrouw klaagde over Zwarte Piet. "Maar ik ben geleidelijk gaan inzien dat ze een punt heeft."

Sommige winkelketens zoals Hema en Blokker lopen voorop en hebben alleen nog verpakkingen met roetveegpieten. Maar er zijn ook grootgrutters die de keuze aan filiaalmanagers laten. Overheid en semi-overheid zeggen ook dat de veranderingen van onderop moeten komen, zoals het Genootschap van Burgemeesters. Landelijke scholenkoepels wijzen naar schoolbesturen en scholen gaan op hun beurt eerst uitgebreid in overleg met ouders.

Ook Kinderombudsman Kalverboer is voorstander van overleg. "De gemeenschap bepaalt, regio's mogen verschillen. Het past bij de traditie dat het sinterklaasfeest op het platteland anders wordt gevierd dan in de stad."

Maar liefst zou ze wel zien dat de discussie echt helemaal onderaan begint: bij de kinderen voor wie het feest ooit bedoeld was. "Ik zat eerlijk gezegd wel met plaatsvervangende schaamte met die kinderen te praten. Het debat is gepolariseerd rondom volwassenen. Kinderen zijn de dupe. Heel vaak gaven zij aan dat volwassenen moeten stoppen met ruzie maken! Ik zou echt hopen dat ouders en scholen zich iets nederiger opstellen en eerst eens vragen wat kinderen er zelf van vinden."

Die kunnen volgens de Kinderombudsman heel praktische oplossingen bedenken. "Het maakt hen vaak niet uit als-ie niet meer zwart is, of ook andere kleuren krijgt. Dan noemen ze hem gewoon Piet."

Hoe wordt de intocht in maassluis?

De PVV probeerde gemeenten eind 2014 te verbieden om mee te werken aan sinterklaasvieringen waar witte of gekleurde Pieten aan meedoen, maar volgens de Raad van State is daar 'geen enkele reden voor'. "Burgers hebben de vrijheid te bepalen hoe hun spel eruit moet zien." Tegenstanders van Zwarte Piet die probeerden om de intocht in Amsterdam te verbieden, kregen dus ook nul op het rekest. Burgemeester Van der Laan mocht alleen een vergunning weigeren als de openbare orde in het geding was. Dit jaar vindt de landelijke intocht plaats in Maassluis. Een woordvoerder laat weten dat de gemeente 'rekening houdt met voor- en tegenstanders'.

Bij jumbo dit jaar geen sinterklaas

Bij Jumbo verdwijnt komend jaar niet alleen Zwarte Piet uit de winkel, maar ook Sinterklaas. Blokker en Hema verkopen alleen nog producten met roetveegpieten en de Bijenkorf verving zijn zwarte klimpieten door gouden exemplaren. Albert Heijn deed de traditionele Zwarte Piet nog niet in de ban. "Die discussie komt elk jaar terug", verzucht een woordvoerder. Hoe de Pieten er dit jaar uitzien, kan hij nog niet zeggen. "Maar vorig jaar mochten supermarktmanagers zelf bepalen welke product ze in hun assortiment opnamen. Daar zat per gemeente verschil in. We zijn een winkel voor iedereen, voor- en tegenstanders. Daar passen we de producten op aan."

'Alle Ouders moeten nadenken'

Een Utrechtse moeder eiste in 2014 bij het College voor de Rechten van de Mens dat de school van haar kinderen het lesmateriaal zou aanpassen. Ze wees op opdrachten als: 'Corrigeer de spelfouten van Zwarte Piet'. Peter Hulsen, directeur van oudervereniging Ouders & Onderwijs, vindt het logisch dat ouders in Amsterdam verder zijn dan in Zeeland of Drenthe, waar minder kinderen zich gediscrimineerd voelen. Nu de Kinderombudsman verwijst naar de ervaringen van kinderen, moeten alle ouders gaan nadenken, zegt hij. "We moeten onherroepelijk veranderen, maar laten we dat niet met verhitte koppen doen. Het moet leuk blijven voor de kinderen."

scholen worstelen met de kleur van piet

Scholen moeten zelf een beslissing nemen over de invulling van hun sinterklaasfeest, vindt de koepel van basisscholen, de PO-raad. Scholen in Amsterdam Zuidoost knutselen al jaren met gekleurde Pieten. Daar begon de discussie in de jaren negentig. Toen de commissie van de Verenigde Naties Zwarte Piet vorig jaar onder rassendiscriminatie schaarde, deden ook openbare basisscholen in Utrecht en Den Haag de klassieke Zwarte Piet in de ban. Later volgden Rotterdam en Groningen. De vereniging van openbare scholen Vos/Abb geeft geen strikte adviezen over het uiterlijk van Piet, maar vraagt wel om er ontspannen en op respectvolle wijze mee om te gaan.

Wat doet het Sinterklaasjournaal?

Alle ogen zijn weer gericht op het 'Sinterklaasjournaal', dat een toonaangevende rol speelt in het debat. Vooraf zegt de NTR niets. "Zoals ieder jaar verwijzen we naar onze eerste aflevering. Die is op 9 november." Het Sinterklaasjournaal zag dit jaar drie acteurs vertrekken. Na Hoofdpiet Eric van Muiswinkel en Pietje Paniek Jochem Myjer stapte ook verslaggever Dolores Leeuwin op. Ook de makers zijn verdeeld. "Voor de één kan het niet snel genoeg, voor de ander moet het Sinterklaasjournaal niet voorop willen lopen", schreven NTR-directeuren Paul Römer en Carel Kuyl vorig jaar in een open brief. Er wordt gezocht naar een 'behoedzame en subtiele metamorfose'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden