'Voor je het weet is het half jaar alweer voorbij, denk ik'

Morgen wordt in Bajkonoer, op de steppen van Kazachstan, de Sojoez-TMA-M-capsule de ruimte in geschoten. De Nederlander André Kuipers zit aan boord. Zijn laatste dagen voor de lancering vullen zich vooral met praktische zaken. 'Mijn instelling is veranderd.'

De bescheiden kantine van Sterrenstad oogt nog net als twintig jaar geleden. De werknemers, onder hen bezoekende ruimtevaarders, kunnen er kiezen uit zelfgemaakte bietensoep, salades, aardappelpuree en compote. Het past bij de wat ouderwets aandoende ambiance van dit grote ommuurde complex in de bossen buiten Moskou, waar Russische kosmonauten en westerse astronauten zich voorbereiden op hun ruimtevlucht met de Russische Sojoez.

André Kuipers woonde er al eens geruime tijd in 2004, in de aanloop naar zijn eerste vlucht naar het internationale ruimtestation ISS, in een krappe eenkamerflat vanwaaruit hij in zijn vrije uurtjes ging langlaufen in de omringende bossen.

Voor zijn tweede, langere verblijf aan boord van het International Space Station (ISS) maakte hij opnieuw wekenlang gebruik van de faciliteiten in Sterrenstad en moest hij examens afleggen om te bewijzen dat hij klaar is voor zijn volgende start op 21 december. Inmiddels heeft hij Sterrenstad verruild voor de lanceerbasis Bajkonoer op de steppen van Kazachstan, waar hij moet blijven tot aan de lancering.

"In Bajkonoer nemen we de laatste veranderingen door", zegt Kuipers voor zijn vertrek uit Sterrenstad. "We spreken met het ballistische team en het reddingsteam, we krijgen de laatste procedures die we zelf verder aanpassen met notities voor de vlucht. We gaan twee keer het ruimteschip bekijken, één keer in ruimtepak waarbij we alles doen net als bij de start, om te kijken of het allemaal goed werkt. En dan de start zelf, natuurlijk. Hopelijk is hij te zien, want bij de vorige was dat niet zo. Want ja, ze lanceren ook in mist en sneeuwstormen."

In tegenstelling tot vroeger betekent het vertrek naar Bajkonoer geen volledige isolatie van de buitenwereld meer. De familie is er welkom, zij het onder bepaalde voorwaarden. "Vroeger zag je hier in Sterrenstad voor de laatste keer je familie, voordat je naar Bajkonoer ging. Maar de tijden zijn veranderd en dat betekent dat de families nu ook naar Bajkonoer komen. Alleen zitten we daar in quarantaine, dus kinderen kunnen bijvoorbeeld niet bij je komen. Volwassenen wel, maar alleen de gezinsleden die 'goedgekeurd' zijn, die getest zijn, de juiste vaccinaties hebben enzovoort."

Na de lancering zal Kuipers een klein half jaar doorbrengen aan boord van het ruimtestation. Het verblijf is iets ingekort als gevolg van de uitgestelde start in verband met een mislukte lancering van een onbemande Sojoezdraagraket in augustus. De raket moest een Progress-vrachtschip omhoog brengen voor bevoorrading van het ruimtestation. De Progress stortte neer in Zuid-Siberië. Hangende het onderzoek werden twee bemande vluchten, waaronder die van Kuipers, uitgesteld.

Over de veiligheid van zijn eigen Sojoez-TMA-M-capsule maakt Kuipers zich geen zorgen. Het apparaat mag er van buiten gedateerd uitzien, het is en blijft een degelijk stuk techniek dat zijn sporen heeft verdiend. Kuipers voelt zich vertrouwd met de machine. "Het voordeel van deze capsule is dat hij nog van het oude beproefde recept is. Hij doet het gewoon! Er zijn wel allemaal nieuwe dingen bij aangebouwd, zoals computers. Maar het oude systeem is nog helemaal intact gebleven, dus mochten al die computers uitvallen, dan heb je nog altijd allerlei knoppen waarmee je hem nog veilig terugkrijgt naar de aarde. Gewoon door met die simpele knoppen te draaien, de motor aan te zetten en weer terug te keren. En dat maakt hem heel veilig."

Toch is er ook veel veranderd sinds zijn eerste vlucht. De communicatie met de grond is een stuk verbeterd, niet onbelangrijk als je voor zo lang van huis en haard bent gescheiden. Nam hij in 2004 nog een stapel minidiscs mee met zijn favoriete muziek, nu kan hij elektronisch alles omhoog halen wat hij nodig denkt te hebben, van familiefoto's tot muziek, films, hoorcolleges en audioboeken. "We kunnen gewoon bellen via de satelliet, we kunnen e-mailen en één keer per week hebben we een tweezijdige beeldverbinding met thuis. Dus dat helpt."

Een half jaar is best lang, erkent Kuipers, maar het is niet - of niet meer - iets om tegenop te zien. "Mijn instelling is wat dat betreft wel veranderd. Toen ik nog voor de European Space Agency (ESA) werkte als arts bereidde ik een vlucht voor van mijn collega Thomas Reiter, die toen voor het eerst een half jaar ging. Hij had een zoontje van drie. Toen dacht ik wel: die gaat een half jaar weg met een zoontje van drie, wat vreselijk lang. En nu heb ik helemaal dat gevoel niet, terwijl ik toch een dochtertje van drie en een zoontje van vijf heb. Maar ik heb niet het gevoel dat dat lang is, voor je het weet is het alweer voorbij, denk ik."

Na de landing in juni mag Kuipers niet meteen terug naar huis. Na een tussenstop in Moskou wordt hij meteen doorgevlogen naar het Johnson Space Center in Houston, waar hij vier weken moet revalideren en medische onderzoeken moet ondergaan. "Dan kom ik weer hier naar Sterrenstad voor een week en dan weer twee weken terug naar Houston. Dus voordat ik in Nederland terug ben, zijn er iets van acht maanden voorbij. Dat is nieuw. Vroeger bleven we hier omdat we een Sojoez-bemanning waren."

De Nasa besloot dat het te duur was om na iedere vlucht met de Sojoez steeds maar weer mensen en materieel naar Sterrenstad te sturen, om daar de nodige tests te kunnen uitvoeren. Het bleek een stuk goedkoper om de astronauten meteen na de landing in Kazachstan naar Houston te halen. Wel jammer, vindt Kuipers: "Dat vinden wij minder, omdat we gescheiden worden van onze Russische commandant, maar er spelen nu eenmaal andere belangen een rol. Mijn gezin zie ik straks voor het eerst weer in Houston, niet meer in Sterrenstad."

Het lijdt nauwelijks twijfel dat dit Kuipers' laatste vlucht wordt. "Ik ben nu 53 en hoewel leeftijd geen rol speelt - John Glenn was 76 op zijn laatste vlucht - verwacht ik niet dat ik voor mijn pensioen weer aan de beurt kom. Je weet natuurlijk nooit hoe het balletje rolt, maar ik denk het niet. Bovendien is het best een belasting voor het gezin, zeker met jonge kinderen. Je mist een hoop. Maar als iemand vraagt of ik naar de maan wil, zeg ik geen nee natuurlijk."

Kuipers moet erom lachen. De ruimte blijft hoe dan ook zijn aantrekkingskracht behouden. "Ik mis het nu al." Na zijn vlucht zal hij actief blijven in de ruimtevaart, maar dan vanaf de grond, bij Estec in Noordwijk, waar zijn kennis en ervaring als astronaut goed van pas komen bij bijvoorbeeld het beoordelen van nieuwe apparatuur.

Een nieuwe Nederlandse astronaut staat nog niet in de startblokken en zal ook wel even op zich laten wachten. De Nederlandse bijdrage aan het ruimtestation is nu eenmaal niet groot, zegt Kuipers. "Nederland is maar een hele kleine partner van de ESA, en ESA op zichzelf is ook maar een hele kleine partner in het ruimtestation. De ESA draagt iets van acht, negen procent bij, financieel en in apparatuur. Nederland draagt voor de ESA maar één of twee procent bij aan het ruimtestation, dus dat is heel weinig."

Dat Kuipers toch voor een tweede keer in relatief korte tijd mag vliegen noemt hij 'een mooi voorbeeld van Europese samenwerking'. "Ik ben eerst en vooral Europees astronaut, er wordt in principe niet naar nationaliteit gekeken. Maar het is natuurlijk wel moeilijk te verkopen als er nu wéér een Nederlander zou zijn gekozen in de selectie. Maar wie weet, misschien zitten er bij een volgende selectie wel weer Nederlanders. En vroeg of laat zijn er weer Nederlanders in de ruimte, staat er een Nederlander op de maan of op Mars. Dat zal een keer gebeuren."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden