Nieuws

Voor IS is Mosul het laatste Iraakse bolwerk

Koerdische peshmerga openden het vuur vanochtend. Ze veroverden diverse dorpen, ogenschijnlijk zonder tegenstand. Beeld AFP
Koerdische peshmerga openden het vuur vanochtend. Ze veroverden diverse dorpen, ogenschijnlijk zonder tegenstand.Beeld AFP

In de strijd tegen Islamitische Staat is met het beleg van Mosul een belangrijke periode aangebroken. Wat gaat er gebeuren?

Kick Hommes

De stad

Na de verovering van Fallujah, in juni, zijn alle ogen gericht op Mosul. Het offensief is zelfs al 'de eindstrijd' gedoopt, als zijnde de laatste krachtinspanning om IS uit Irak te verdrijven.

Die oorlogstaal klinkt niet voor niets. Mosul is de laatste grote stad die IS in Irak nog in handen heeft. Het is na het Syrische Raqqa de belangrijkste stad voor de terreurbeweging, niet alleen qua grootte maar ook op cultureel gebied.

Net als bij Fallujah, waar naar schatting zo'n duizend IS-strijders verbleven, is Mosul zeer zwaar beveiligd. Het Iraakse leger schat dat de terreurgroep zich diep ingegraven heeft. Onder de stad zou een netwerk aan tunnels zijn aangelegd waardoor de soldaten eenvoudig achter de Iraakse linies kunnen komen.

Dat de gevechten daardoor lang gaan duren, lijkt evident. De verwachting is minimaal enkele maanden. Toch is er een sprankje hoop: de aanvalskracht van IS is altijd groter gebleken dan het verdedigend vermogen, iets wat ook bij Fallujah bleek. Daar werd binnen een paar weken IS verdreven.

Een miljoenenstad als Mosul is een stuk moelijker te veroveren, al kan IS niet de hele stad verdedigen. De Iraakse troepen verwachten dat ze een groot gedeelte relatief eenvoudig in handen kunnen krijgen. Dat blijkt al deels uit de eerste schermutselingen vandaag, waarbij omliggende dorpen zonder noemenswaardige incidenten werden ingenomen. Meer actie wordt verwacht als de troepen de stadsgrens naderen, en daarna als de oude stad en de regeringswijk worden aangevallen.

null Beeld AFP
Beeld AFP

De burgers

Er leven naar schatting nog ruim een miljoen mensen in Mosul die niet deelnemen aan de gevechten. Een groot deel van hen zal vluchten nu de gevechten in hevigheid toenemen, verwachten hulporganisaties. De VN gaan uit van ongeveer zevenhonderdduizend mensen die opvang behoeven.

In de naaste omgeving van Mosul zijn daarom kampen opgericht om de eerste stroom vluchtelingen op te vangen. Tegen de BBC spraken hulpverleners over een 'noodverband', omdat die plekken lang niet genoeg opvang bieden voor iedereen die Mosul verlaat.

Het is de vraag hoe de inwoners van Mosul 'de bevrijders' zullen onthalen. Het Iraakse leger werd twee jaar geleden weggehoond en de IS-strijdmacht juist warm verwelkomd. Maar na twee jaar is die balans verschoven, zeggen inwoners die gevlucht zijn. De strenge wetgeving die onder IS werd ingevoerd leidde tot 'een gevangenis', zoals diverse inwoners zeiden tegen de BBC.

De inwoners zijn inmiddels gewaarschuwd voor het komende geweld. Ouders werden opgeroepen om hun kinderen voor te bereiden op de oorlog, onder meer met het advies het verhaaltje op te hangen dat de bommen die zullen vallen onderdeel zijn van een 'spel' of slechts 'donder' voorstellen.

Hoe gaat de strijd verlopen? Bekijk onze storymap. Wilt u die in volledig formaat lezen? Klik dan hier.

null Beeld anp
Beeld anp

De strijders

De grote vraag voor de coalitie is hoeveel strijders IS in Mosul heeft zitten. De schattingen lopen uiteen van twee- tot zevenduizend. Uit de spaarzame berichten die uit de stad komen (telefoons met internet zijn bijvoorbeeld al zeker een paar weken verboden) is af te leiden dat op publieke plekken veel materieel verborgen is. Maar van bijvoorbeeld het tunnelsysteem onder de stad is niet veel bekend.

IS zelf ziet zich geconfronteerd met een overmacht. Waren er volgens de eerste schattingen zo'n twintigduizend Iraakse soldaten beschikbaar, de Amerikaanse luitenant-generaal Stephen Townsend zei tegen CNN dat er twee keer zoveel militairen worden ingezet. Zij worden vergezeld van Amerikaanse en Franse elitetroepen, die zelf niet vechten maar advies geven. Wel zijn al Amerikaanse bommenwerpers gesignaleerd.

Van de coalitie gaat slechts een deel de stad daadwerkelijk in. Dat heeft grotendeels te maken met geloofsovertuigingen. De deelnemende troepen bestaan uit een ratjetoe van milities, onder wie bijvoorbeeld de sjiitische Hasjd al-Shabi, die wel worden gezien als de best-presterende groepering tegen IS. Vanwege het risico op sektarische spanningen komen zij de stad niet in.

En dan zijn er nog de Turken. President Erdogan zei vandaag dat het niet meedoen van Turkse troepen bij de herovering 'niet aan de orde' is. Er zouden ongeveer drieduizend Turkse of door Turken getrainde soldaten meedoen aan de gevechten. Irak heeft te kennen gegeven absoluut niet gediend te zijn van Turkse inmenging.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Het kalifaat

Het was vanuit Mosul dat IS-voorman al-Baghdadi twee jaar geleden het kalifaat uitriep, op het hoogtepunt van de macht van IS. De terreurgroep had net met een bliksemaanval de Iraakse troepen uit de stad verdreven en de sharia ingevoerd. Mosul werd het bastion van waaruit Irak werd veroverd.

Nu is IS verzwakt. Veel gebied in Irak is al verloren. Na de hevige strijd in Fallujah en Tikrit werden diverse steden zonder slag of stoot opgegeven. Analisten schatten in dat IS verzwakt is, en niet elk dorp meer kan verdedigen. Gevolg van die strategische terugtrekkingen leidt er waarschijnlijk wel toe dat al die strijders zich nu in Mosul ophouden.

Mocht Mosul vallen, is het IS-tijdperk in Irak dan ten einde? Nog niet, al moet IS dan van zeer goede huize komen wil het in Irak nog bestaansrecht houden. De terreurgroep heeft dan nog de controle over afzonderlijke gebieden en mist een groot deel van de belastingen die het heft (en waarmee het materieel kan kopen).

Belangrijker voor IS is dat het de afgelopen maanden strategische corridors verloor. Niet alleen in Irak, maar ook in Syrië. Door de grensdorpen Manbij en zelfs het kleine Jarablus (dat twee maanden geleden door Turkije werd veroverd) werden manschappen en wapens gesmokkeld. Nu die grens dicht zit, bevinden de IS-strijders zich in een kasteel dat inmiddels van alle kanten wordt ingesloten. Nog steeds een stevig bolwerk, maar wel een dat moet interen op eigen middelen.

Terrorisme

Als een kat in het nauw zou IS rare sprongen ondernemen om te laten zien dat het kalifaat nog niet ten einde is. Dat is althans de vrees van analisten, die zeggen dat de kans op aanslagen nu groter is. In Bagdad, waar vandaag tien mensen omkwamen na een aanslag, wordt die vrees vooralsnog bewaarheid.

Uit Amerikaans onderzoek bleek vorige week ook dat in het propagandablad van IS, voorheen Dabiq maar sinds de herovering van dat plaatse 'Rome' genaamd, inmiddels het accent verschuift. Niet langer wordt het kalifaat geprezen, maar worden de IS-strijders voorbereid op een 'leven in de woestijn', waar IS-strijders ondergronds moeten gaan. Niet langer worden video's van executies van vijanden getoond, maar wel executies van 'verraders'.

Bovendien is het aantal propagandateksten ook drastisch gedaald. Werden via sociale media video's, tekst en foto's nog bijna zevenhonderd keer per maand verspreid, inmiddels is dat aantal gedaald tot het laagst sinds het IS-kalifaat bestaat: een kleine tweehonderd. Een van de verklaringen: het mediateam van IS moet zelf ook meevechten. Dat is ook meteen een verklaring waarom er wellicht minder aanslagen gaan plaatsvinden. Ook de zelfmoordterrorist is wellicht levend harder nodig dan met een explosievengordel om zijn middel.

Iraakse troepen op zo'n 45 kilometer van Mosul. Beeld AFP
Iraakse troepen op zo'n 45 kilometer van Mosul.Beeld AFP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden