Voor interseksuelen gaat het hokje man/vrouw niet op

Het Belgische topmodel Hanne Gaby Odiele maakte in januari bekend dat ze intersekse is. Beeld REUTERS

Artsen in de VS gaan door met operaties op baby's die niet duidelijk meisje of jongen zijn. Ondanks kritiek. 

Human Rights Watch eist een einde aan cosmetische chirurgie bij baby's van wie het geslacht niet eenduidig is. Hoewel medisch onnodige ingrepen minder vaak voorkomen door veranderde opvattingen, gebeurt het nog steeds overal in de VS. Hoe vaak is onbekend, maar uit drie recente medische artikelen blijkt dat bijna in alle gevallen wordt geopereerd.

Intersekse, of DSD (differences of sex development - oftewel: verschillen in seksuele ontwikkeling) betekent dat een kind andere chromosomen, geslachtsklieren, voortplantingsorganen of genitaliën heeft dan wat typisch is voor meisjes en jongens. Dat zou volgens Human Rights Watch (HRW) bij 1 op de 2000 baby's uiterlijk waarneembaar zijn.

Het Belgische topmodel Hanne Gaby Odiele (28) maakte in januari bekend dat ze intersekse is. Ze werd als meisje geboren zonder eierstokken of baarmoeder, met niet-ingedaalde teelballen. Als kind is ze vaker geopereerd, en vanaf haar tiende moest ze vrouwelijke hormonen slikken. "Maar intersekse-kinderen zijn perfect, ze hoeven niet gerepareerd te worden", aldus Odiele.

Pas sinds 1966 maakte een invloedrijke psycholoog die medische ingrepen in de VS gangbaar, schrijft HRW in het rapport 'Ik wil zijn zoals de natuur me heeft gemaakt'. Reden: elk kind moet óf in het hokje vrouw óf in het hokje man passen om vermeende pesterij te voorkomen.

InterACT, dat opkomt voor intersekse-jongeren, werkte met HRW aan het onderzoek. Er zijn zo'n zeventig betrokkenen geïnterviewd: intersekse-volwassenen, hun ouders en artsen. Plastisch-chirurgische ingrepen leidden vaak tot trauma's, want het verschil en de verwarring blijven. Ondanks het maken van een kunstmatige vagina, het 'inkorten' van een grote clitoris of sterilisatie. Sinds de jaren negentig hebben intersekse-volwassenen daarom actiegevoerd tegen medische ingrepen. Die gebeuren op jonge leeftijd, in de VS gemiddeld bij elf maanden, zonder toestemming van het individu.

Geen freak 

Langzaam krijgen intersekse-activisten voet aan de grond, in de westerse medische wereld en binnen de VN. In 2011 sprak de VN-commissie tegen mishandeling al haar zorgen uit over deze operaties bij kinderen, omdat die de lichamelijke integriteit schenden. Meerdere VN-organisaties vinden het inmiddels een mensenrechtenschending. In 2015 werd Malta het eerste land dat operaties op intersekse-baby's verbood.

Medici bespreken potentiële risico's te weinig met ouders, steltdokter Joshua Safer uit Boston in het onderzoek. "Het gaat om wat er gedaan kan worden een kind te helpen erbij te horen. Niet over onvruchtbaarheid, incontinentie, verlies van seksuele gevoelens, littekens en pijn."

Sommigen geven aan hoe moeizaam het was als volwassenen hun medische dossier uit de kindertijd in te zien. Pidgeon Pagoris van InterACT las pas als student dat haar testes waren verwijderd. Op haar vierde is haar clitoris verkleind, op haar elfde zonder medeweten een vagina geconstrueerd: "Hadden mijn ouders maar geweten dat ik dit nooit had gewild." Ook verdrietige ouders komen aan bod. Zij vertellen hoe moeilijk het is weerstand te bieden aan medische druk om te opereren, te blijven geloven dat het kindje geen freak is.

De medische meningen blijven verdeeld. Dokter Safer vindt dat kinderen zelf mogen beslissen, op latere leeftijd: "Het artsenmotto 'Richt geen schade aan', staat voorop."

(Tekst loopt door onder foto) 

Een genderneutraal toilet op de Universiteit van Californië. Beeld REUTERS

Kinderarts Hedi Claahsen van het Radboudumc merkt dat ouders soms nog nooit gehoord hebben van baby's met een niet eenduidig geslacht. "Hun eerste reflex is: Dokter, kunt u het goed maken?" Een interview met de arts. 

Hoe gaat u hier als als arts mee om?

"Opereren is niet meer de standaardnorm. Wij raden het juist steeds vaker af, afhankelijk van de oorzaak van de onduidelijke genitaliën. We doen daarom na de geboorte bloedonderzoek, maken een echo, bekijken wat voor hormonen we vinden, bestuderen de inwendige structuren. Er zijn minimaal twintig oorzaken die we kunnen vinden.

"Daarna gaan we in gesprek met ouders. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de bijnier (orgaan dat belangrijk is voor de aanmaak van hormonen, red.) ziek is, waardoor die meer mannelijke hormonen afgeeft. De clitoris van een pasgeboren baby, die wel een baarmoeder en eierstokken heeft, groeit daardoor. Deze kinderen zijn wel zowel genetisch als lichamelijk meisjes. Als hun ouders een operatie willen, doen wij dit. Ik ken zelf niemand die achteraf zegt: 'We hebben er spijt van'." Anderen voelen die spijt wel, blijkt uit de ervaringsverhalen van Human Rights Watch.

"Soms is het heel lastig om het geslacht te bepalen; dan sturen wij aan op niet opereren. Maar ouders hebben ook een stem. Die willen soms niet dat hun kind een uitzondering is. Dat het wellicht gepest wordt. Het lijkt in de berichtgeving of wij ouders willen overtuigen van een operatie, maar tegenwoordig is het vaak andersom. Dat is een dilemma.

"Gelukkig is onze maatschappij anders dan tien jaar geleden. Wij denken niet meer in de hokjes van de barbievrouw versus de stoere man. Er komen steeds meer gendervrije toiletten, geslachtelijke diversiteit wordt meer geaccepteerd. De tijd dat het standaardprotocol was om van iedere baby een jongetje of meisje te maken, ligt ver achter ons."

Wat vindt u van het idee dat een kind zelf zijn geslacht moet kunnen kiezen?

"Ik vind dat de vrijheid van het kind boven de vrijheid van de ouders gaat. Of de operatie bij een baby wordt uitgevoerd of later, bij een tiener, maakt medisch gezien ook niet uit. Aan de andere kant wil ik ook respect hebben voor de ouders. Bedenk dat zij sowieso veel keuzes voor kinderen maken, met hun bestwil voor ogen, zoals de school waar ze naartoe gaan, of met welke religie zij hun kinderen opvoeden.

"Ik wil ook niet dat kinderen over tien jaar zeggen: waarom hebben jullie mij een operatie onthouden? Of stel je een buitenlands echtpaar met een ander man- en vrouwbeeld voor. Genderneutraal opvoeden kan nog niet in elke cultuur: een kind kan daardoor in de problemen komen. Maar uiteindelijk moet je natuurlijk niet het kind, maar de maatschappij veranderen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden