Naschrift

Voor Ineke van Zoest (1936-2017) was het leven een zoektocht naar genegenheid

Ineke van Zoest met een van haar schoolklassen Beeld Dana Ploeger

In haar zoektocht naar liefde en aandacht werd onderwijzeres Ineke van Zoest vaak teleurgesteld. Gelukkig waren er de leerlingen, op wie ze zich met hart en ziel stortte.

Onderwijzeres Ineke van Zoest kon als geen ander geven. Haar leerlingen, en dan vooral de zwakkere, kregen al haar aandacht. Ze nam weleens leerlingen mee naar huis voor bijles of een snoepje. En toen vaste huisbezoeken in onbruik raakten in het onderwijs, bleef Ineke steevast haar leerlingen en hun ouders thuis opzoeken. Dat deed je, dat hoorde zo. Ineke zette altijd een stap extra en was gul: in tijd, aandacht en geld. Ze gaf ruimhartig aan veertig goede doelen.

Wanneer de Sint in het land was, verraste ze menig buschauffeur met een chocoladeletter en zelfgeschreven gedicht. Dat bezorgde haar een warm gevoel en wat extra genegenheid. De fysieke warmte die ze in haar jeugd had moeten ontberen, had zo'n diep gat in haar gevoelsleven geslagen, dat ze daarin onverzadigbaar zou blijven.

Als kind had Ineke altijd het gevoel dat ze niet gewenst was. Clasina Cornelia (Ineke) van Zoest werd geboren op 1 mei 1936 in Amsterdam. Haar vader, Johan van Zoest, werkte als keurmeester bij de Keuringsdienst van Waren en was sinds acht jaar getrouwd met Sjaan de Koster. Inekes vader wilde geen kinderen; hij hing de theorie aan dat de wereld een grote chaos zou worden als het bevolkingsaantal boven de drie miljard zou komen. Maar desondanks kwam Ineke er, en zes en negen jaar later nog haar broers Wim en Franklin. 

Isolatie

Het protestantse gezin leefde inmiddels vrij geïsoleerd in het katholieke Nijmegen. Het hielp niet dat haar 'rooie' vader anti-paaps was en zijn mening luid verkondigde. Ineke mocht niet met de katholieke buurkinderen spelen en op school had ze geen vriendinnetjes. Rond haar achtste kreeg ze tbc. Ze moest een jaar lang behandelingen ondergaan en was erg eenzaam. In die tijd begon ze met schrijven, dagboeken vol. Ineke zou haar hele leven een zwakke gezondheid en last van allergieën houden.

Het gezin was niet kerkelijk, dus toen ze op haar zestiende met haar vriendin Beppie meeging naar de kerstdienst, wist ze niet wat haar overkwam. Ze keek naar de levensgrote schildering van de zaaier boven de preekstoel en kreeg een verschijning. 'Licht. Klokken luiden. Een gevoel van gelukzaligheid vloeit in me. "Waar ga je heen, zaadje?", valt mij in. God ziet naar mij om, terwijl ik geen weet van Hem heb', schreef ze er later over. Direct erna ging ze op catechisatie, deed belijdenis en werd actief in de kerk. Ze bekwaamde zich later in theologie en het pastoraat en zou haar geloof tot op het laatste moment diep belijden.

Ineke van Zoest stond 33 jaar voor de klas. Beeld Dana Ploeger

Na de middelbare meisjesschool ging Ineke naar de Normaalschool Op den Klokkenberg, een christelijke opleiding tot onderwijzeres. Daar voelde ze zich vanaf dag één op haar plek. Ze haalde ook haar hoofdakte - bijzonder voor een vrouw in die tijd. Ze kon direct aan de slag op een school in Goor en ging op kamers. 

Dat beviel haar zo slecht dat ze een jaar later alweer thuiskwam, ze was toen 23. Het huwelijk van haar ouders escaleerde en Inekes terugkomst viel bijzonder slecht bij haar vader. Hij nam het zijn dochter kwalijk dat ze te veel aandacht vroeg van haar stille, goeiige moeder. Altijd zat Ineke vol verhalen en daar moest wel naar geluisterd worden. Hij liet zijn onmin merken door Ineke dood te zwijgen. Jarenlang sprak hij geen woord meer tegen haar.

De scheiding van haar ouders, elf jaar later, voelde voor Ineke als een grote verlossing. Haar vader verdween voorgoed uit haar leven en ze kocht direct een ander huis voor haarzelf en haar moeder, waar ze altijd samen bleven wonen. De psychische mishandeling door haar vader beschadigde Ineke zo, dat ze haar hele leven klachten hield en daarvoor medicijnen moest slikken. Ze bleef zoeken naar genegenheid en intimiteit, ook bij mannen, maar dat was nooit wederzijds. Op een gegeven moment liet ze het erbij zitten.

Bonte bedoening

Ineke mocht dan psychisch beschadigd zijn, als onderwijzers was ze een en al geestkracht. Ze gaf toegewijd les aan vele jonge schoolkinderen en kreeg van hen aandacht en liefde terug. Ze zorgde ervoor dat ieder kind werd gezien - ondanks overvolle klassen. In haar lokaal was het een bonte bedoening aan planten, bloembollen en wandelende takken. Ze maakte veel lesmateriaal zelf en stond bekend om haar beeldende verhalen. Als de luide stem van juffrouw Van Zoest klonk, was de klas muisstil. Ook nam ze de kinderen mee de natuur in, haar grote liefde. Met Sinterklaas, Kerst en carnaval was de klas extra versierd. Bij haar was het altijd dubbel feest.

Ze zag het als geen ander, als een kind iets extra's nodig had. Zoals toen de ouders van een leerling drie maanden moesten revalideren na een ernstig verkeersongeluk. Ze nam het meisje weleens mee naar huis, verwende haar met cadeautjes en ze bezochten samen het revalidatiecentrum. Zo was ze en zo hoorde het, vond Ineke.

Ze was ook van mening dat iedere onderwijzer een EHBO-diploma moest bezitten. Stel dat een kind zou vallen? Ze haalde niet alleen haar diploma, maar werd ook kaderlid en gaf EHBO-les aan jongeren en haar eigen leerlingen. Vijftig jaar was ze lid van de plaatselijke EHBO-afdeling. Met zeker zoveel toewijding zette ze zich jarenlang in voor de kerk, als bezoekouderling, lid van de cantorij en later als trainster voor kerkelijk werkers. Daar had ze genoeg tijd voor, want haar plichtsgetrouwe moeder bestierde intussen het huishouden. Ineke zorgde alleen voor de wilde bloementuin.

Reisjes

Ze waren gelukkig, hadden het goed samen. Vaak genoeg bezochten ze de schouwburg en maakten reisjes naar Oostenrijk en Zwitserland. Eenmaal thuis was Ineke avondenlang bezig met zeer complete plakboeken. Alles moest vastgelegd. Toen in 1990 haar moeder plotseling overleed aan een longontsteking, stortte haar wereld in. Ze schreef:

'Ik zag het donker buiten
nog net geen morgenrood
en hoorde vogels fluiten.
Mijn moeder - zij is dood.'

Ze kwam thuis te zitten en zakte weg in diepe rouw. In het boekje 'Rouwkost' dat ze later in eigen beheer uitgaf, beschreef ze hoe diep dat dal was. Ze voelde zich schuldig dat ze sliep toen haar moeder stierf. 'O God, dat ik er niet bij was, ik die dag en nacht bij haar was, altijd lief en leed deelde, maar uitgerekend niet haar laatste uur op aarde!' Ze kwam 's ochtends moeilijk uit bed en miste een schouder om op uit te huilen. 's Avonds belde ze urenlang met haar broers en bekenden, met eenieder die haar verhaal wilde aanhoren. Als mensen soms zeiden dat 83 jaar toch een mooie leeftijd was, werd ze verdrietig. Niemand begreep dat zij niet alleen haar moeder, maar ook haar levenspartner en persoonlijke praatpaal miste.

Een jaar later maakte ze gebruik van een vertrekregeling. Ze had 33 jaar voor de klas gestaan. Ze was nogal eens van werkplek veranderd, niet omdat ze dat zelf wenste, maar omdat de school werd opgeheven. Telkens begon ze met frisse moed elders, maar de werkdruk nam toe. Op haar laatste plek had ze het moeilijk. Niet het lesgeven brak haar op, maar het gebrek aan collegialiteit.

Schrijven

Ze was 56 jaar en ze woonde voor het eerst alleen; ze had moeite met het vormgeven van haar nieuwe leven. Schrijven hielp haar nog altijd om de psychische dreun op te vangen. Ze pakte zoetjesaan de draad weer op en werd actief als voorganger in onder meer Huize Margriet, waar ze even beeldend als voor de klas de bijbelverhalen verkondigde. Ze werd vrijwilliger in verpleeghuis De Vijverhof, waar ze veel oude bekenden ontmoette en luisterende oren vond. En ze beleefde veel plezier aan het trouwe contact met haar twee nichten en hun kinderen.

Drie jaar geleden brak Ineke haar heup tijdens een alleenstaandenvakantie in Nunspeet. Ze kreeg trombosebenen en werd minder mobiel. De afhankelijkheid was een ramp voor haar. Ze hechtte aan haar autonomie. Toen begin dit jaar eierstokkanker bij haar werd geconstateerd, werd ze boos. Waarom moest juist zij, die geen intimiteit had gekend en geen kinderen had gekregen, deze vorm van kanker krijgen? Ze weigerde elke behandeling.

Ze werd somber, kon niet meer alleen zijn en ging naar een hospice. Daar genoot ze van de liefdevolle aandacht, maar ze vroeg zich wel af waarom de dood zo lang op zich liet wachten. Nog meer afhankelijkheid en aftakeling volgden. Haar altijd luide stem werd zachter. Ze had niets meer te vertellen. Ze had niets meer te geven.

Ineke van Zoest werd geboren op 1 mei 1936 in Amsterdam en overleed op 3 oktober 2017 in Nijmegen.

In de rubriek Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of juist heel gewone mensen. Tips: naschrift@trouw.nl. Het archief  van de rubriek leest u hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden