NaschriftIepe Rubingh (1974-2020)

Voor Iepe Rubingh, bedenker van het schaakboksen, kon iedereen kunstenaar zijn

Iepe Rubingh was bedenker van het schaakboksen.Beeld Hollandse Hoogte / Maartje Geels

Iepe Rubingh geloofde dat eindeloos plezier goed is voor de mens. Zijn kunst irriteerde waar het moest, maar veel vaker wekte hij vreugde op.

Voordat Iepe Rubingh in 1997 Amsterdam verliet, hing hij overal in de stad posters op om afscheid te nemen. ‘D.A., I’ stond erop: Dag Amsterdam, Iepe. Zijn lotsbestemming lag in Berlijn, want in het wilde oosten wachtte het avontuur. Daar bewoog de wereld zich, daar gebeurde van alles na de val van de Muur.

In Amsterdam had Iepe van Prenzlauer Berg gehoord, waar je als kunstenaar goedkoop een studio kon huren. De buurt lag pal naast de oude Muur in het voormalige Oosten en de nieuwe regels moesten er nog geschreven worden. De stad bruiste van de feesten, gecreëerd door dragqueens, studenten en technotypes. Het was een plek waar je van de ideeën die je in je hoofd had, werkelijkheid kon maken.

Die wereld droeg hij met zich mee, ook toen Prenzlauer Berg ­veranderde in een yuppenparadijs, bomvol hippe koffiezaken en ­kinderwagens. Ging je vanaf de Kastanienallee door de hoofdingang naar zijn woongemeenschap, dan stond je weer in het oude Berlijn. De rustige tuin, waar je struikelde over de kunstobjecten, was voor iedereen. Via een ladder klom je naar het dak zonder terras, waar de ‘koning van Prenzlauer Berg’ met zijn metgezellen uitkeek over de veranderende buurt.

Blokkade met 5000 meter tape

De subcultuur die mensen zoals Iepe in de jaren na de val van de Muur gecreëerd hadden, verdedigde hij met humor tegen het grote geld. Toen aannemers het nabije Mitte dreigden te veranderen in saaie winkelstraten, blokkeerde hij met 5000 meter tape het verkeer op Hackescher Markt. Hetzelfde deed hij later op het Times Square van Tokyo, in protest tegen een samenleving waarin niet geluisterd werd naar de ideeën van jongeren. Hij noemde het kunstwerk ‘I’m very sorry said the joker to the emperor, but this is funny, isn’t it’.

Met zijn humor en oprechte interesse wist Iepe ook altijd verbinding te zoeken. In Tokyo belandde hij tien dagen in de gevangenis en discussieerde er met zijn ondervrager over wat een kunstenaar eigenlijk precies is. Voor Iepe kon alles kunst zijn en ook iedereen kon een kunstenaar zijn. Kunst moest vooral midden in de samenleving staan en daarom koos hij performance art als zijn kunstvorm. Theater in het openbare leven, waar ideeën en de realiteit elkaar raken.

De perfecte sociale sculptuur

Soms werd zo’n idee werkelijkheid. In 2003 vond hij een sport uit waarbij de deelnemers afwisselend snelschaken en elkaar fysiek te lijf gaan. Wat begon als een kunstoptreden met veel bombarie in Paradiso, werd al snel iets ‘echts’. Schaakboksen groeide uit tot een professionele sport, beoefend van Londen tot Mumbai. Hij vond zijn creatie de perfecte sociale sculptuur, want samen creëerden de deelnemers een realiteit waarin stereotypes ter discussie stonden. In een nerd schuilt ook een vechter, bewees hij.

“Alles wat goed is in het leven, is spel”, citeerde Iepe de schrijver Vladimir Nabokov. Hij geloofde erin dat eindeloos plezier goed is voor de mens. Zijn kunst irriteerde waar het moest, maar veel vaker wekte hij vreugde op met zijn adembenemende werken. Zo legde hij aan het einde van een lange zomer een irrigatiesysteem aan in een oude boom. Verbijsterde voorbijgangers zagen de boom regenen, terwijl de ondergaande zon de boom schitterend goud deed oplichten. Een klein wonder in Berlijn.

Iepe woonde meer dan twintig jaar in de stad, tot hij twee weken geleden voorgoed vertrok. Zijn hart hield het plotseling voor gezien, voor hij de kans had eerst nog gedag te kunnen zeggen. Maar daar hebben zijn vrienden iets op gevonden. Voor zijn deur ligt een bak met stickers, om mee op reis te nemen en op zoveel mogelijk plekken te plakken. Op de sticker staat ‘D.W., I’: Dag Wereld, Iepe. Een vaarwel aan het leven dat hij zo in de vingers had.

Berlijn, je hebt een zoon verloren.

Iepe Rubingh werd geboren op 17 augustus 1974 in Rotterdam. Hij stierf op 8 mei 2020 in Berlijn.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden