Voor iedereen was er een plekje

Hannie Denissen-Sanders 1932-2016

Ze was van jongs af aan gewend dat er veel mensen om haar heen waren, alleen was ze eigenlijk nooit. Hannie Sanders groeide op in een katholiek gezin van dertien kinderen, vier meisjes en negen jongens. Ze sliepen met z'n allen op de zolder van de kleine boerderij van hun ouders, druk maar wel heel erg gezellig. Ze had heel goede herinneringen aan haar jeugd.

De boerderij stond in Siebengewald, een dorpje van zo'n tweeduizend inwoners met een Duitse naam dat, als je de kaart bekijkt, eigenlijk ook tot Duitsland zou moeten horen, maar dat door een merkwaardige uitstulping van de grens nog net in Noord-Limburg ligt, aan de oostkant van de Maas. Thuis spraken de gezinsleden het plaatselijke dialect, maar ze stapten net zo makkelijk over op het Nederlands of het Duits.

Hannie ging naar de lagere school in Op de Belt, een gehucht vlakbij Siebengewald. Het schooltje was zo klein dat het maar één klas telde; kinderen van zes tot twaalf, dertien jaar kregen les van dezelfde juffrouw of meester, in hetzelfde lokaal.

In de herfst van 1944 was het schoolgebouw een schuilplaats voor de boeren uit de omgeving met hun gezinnen. Ze vluchtten voor het oorlogsgeweld dat in deze streek was uitgebroken tussen Duitse en geallieerde legers. Boerderijen, huizen, kastelen, alles werd platgeschoten. Het was de nasleep van de operatie Market Garden, de Slag om Arnhem, die de oorlog had moeten beëindigen. Maar die zou nog ruim een half jaar langer duren.

Begin november werden de mensen geëvacueerd naar het noorden van Nederland, ook het gezin Sanders. Met paard en wagen gingen ze naar Drenthe, in de buurt van Beilen. Ze werden verspreid over een aantal boerderijen. Een paar kinderen moesten aanvankelijk slapen in een varkensstal. De moeder van Hannie protesteerde daar heftig tegen, de geschrokken boer nam ze vervolgens op in zijn huis.

Werken voor de kost

Maanden later keerde het gezin terug naar Siebengewald. Hannie maakte de school af en ging als veertienjarig meisje werken bij boeren in de omgeving, op het land, en in het huishouden. Het geld dat ze verdiende was hard nodig, er was geen sprake van dat ze verder zou mogen leren.

Een paar jaar later stak ze de grens over: op de militaire basis Laarbruch, waar nu vliegveld Weeze ligt, zochten ze jonge vrouwen. Daar lagen Britse militairen, ook hun echtgenotes hadden er een taak. Hannie nam hun plaats in het huishouden in, kookte, en paste op de kinderen.

In die tijd kreeg Hannie, een mooie meid, verkering met de broer van haar beste vriendin. Het was stevig aan, totdat ze op de plaatselijke kermis de vier jaar jongere Ton Denissen ontmoette. Die mocht er ook zijn, een adonis met prachtige slagen in zijn dikke haar. Ze viel als een blok voor hem.

Trouwen in het zwart

Vier jaar later trouwden ze - op de huwelijksdag verscheen Hannie in het zwart want ze was nog in de rouw vanwege het overlijden van haar moeder, die jong was gestorven. Het stel ging in het nabijgelegen gehucht Gening wonen, waar Ton op de steenfabriek werkte. Ze kregen drie dochters.

Kort na het overlijden van de vader van Ton betrokken ze zijn ouderlijk huis. Zijn moeder en een gehandicapte zus van hem bleven er ook wonen. Ook de jongste broer van Hannie, die een zwaar ongeluk had gehad, maakte deel uit van het huishouden, net als haar vader die ziek was geworden. En of dat nog niet genoeg was, kwamen er nog twee andere broers van haar bij, de een in een caravan achter in de tuin, de ander gewoon in huis.

Allemaal vielen ze onder de zorg van Hannie voor wie geen moeite te veel was, die graag kookte en die net zo makkelijk om twee, drie uur 's nachts, als haar dochters van de kermis terugkwamen, opstond en een maaltijd voor ze ging klaarmaken. Overdag bakte ze overheerlijke broden en appelmoesvlaaien, ook voor de talloze neefjes en nichtjes die in de vakanties over de vloer kwamen. Het was altijd een zoete inval, 's zondags stond de lange oprit boordevol auto's.

Maar er was ook veel verdriet. Ton, die in Duitsland een baan had gevonden, verloor bij een bedrijfsongeluk bijna zijn rechterhand en kwam in een sociale werkplaats terecht. Een paar jaar later kreeg hij drie hartinfarcten en keelkanker, op z'n vijftigste stierf hij; z'n twee jongste dochters woonden nog thuis.

Weduwe Hannie, pas 54 jaar, stond er alleen voor. Ze had het moeilijk maar ze zat allesbehalve bij de pakken neer, met tomeloze energie bestierde ze in haar eentje het huishouden en zorgde ze voor de kost. Af en toe nam ze wel een dagje vrij om met de plaatselijke afdeling van de katholieke vrouwenbond ergens heen te gaan. 's Avonds breide ze, of knutselde ze, of ze las in het blad Vorsten.

Hannie werkte ook nog bij een boer op het land: aardbeien plukken, asperges steken, prei planten, dat soort dingen. Maar ze moest daar mee ophouden. Ze werd kortademig, had last van haar hart en kreeg nieuwe hartkleppen. Met haar scootmobiel kon ze toch overal komen; de winkel, op visite bij familie of vriendinnen. Ze werd oma, vijf keer, en genoot daar enorm van.

Ze had ouderdomsdiabetes die goed onder controle leek. Maar ruim twee jaar geleden moest toch haar linker onderbeen geamputeerd worden, en een paar maanden later ook haar bovenbeen. En vorig voorjaar verwijderden artsen in het Radboudziekenhuis in Nijmegen eveneens haar rechterbeen. Het zag er toen heel somber uit, haar dochters vreesden dat ze zou overlijden. Haar kleindochter wilde haar nog graag een geheim vertellen: ze was zwanger, van een meisje. Hannie was ontroerd toen ze dat hoorde.

Wonder boven wonder

Ze heeft haar achterkleindochter toch bijna een jaar zien worden want ze knapte wonder boven wonder weer op. Hannie ging een paar dagen per week met een taxi naar de dagopvang en kon, door thuiszorg en haar dochters, thuis blijven wonen. Ze was zelf in staat om met een glijplank van haar bed in haar rolstoel te komen. Klagen deed ze eigenlijk nooit, ook niet toen ze eind vorig jaar twee vingers kwijtraakte door haar zwakke vaten. Heel af en toe vroeg ze zich hardop af waarom juist haar dit allemaal moest overkomen. Maar op andere momenten toonde ze zelfspot: "Zal ik vandaag m'n mooie schoenen aandoen, of zal ik m'n slippers aanhouden?"

Een paar maanden terug zei ze plotseling dat ze naar de paus wou. Dat was opvallend. Hannie had weliswaar een katholieke opvoeding gehad, had eerste communie gedaan, maar ze was als volwassene nooit zo met het geloof bezig geweest - al ging ze soms wel naar de mis, op kerstavond bijvoorbeeld. Haar oudste dochter suggereerde dat ze beter een boottocht met de Zonnebloem kon maken. Maar dat zag ze niet zitten, een hele dag op het water. Lourdes dan? Ja, dat leek haar wel wat.

Op zondag 1 september vertrok Hannie met honderden andere mensen vanaf station Maastricht naar Zuid-Frankrijk; het was de een na laatste georganiseerde treinreis naar Lourdes, drie weken geleden schreef collega Stijn Fens erover.

Maar voor een hoogbejaarde vrouw, 84 jaar oud, met ernstige diabetes, was de reis veel te zwaar. Het was leuk geweest, zei ze toen ze een week later terugkwam, een hele belevenis, maar ze zou het geen tweede keer doen. In de krant zei ze dat de verzorging 'geweldig' was, maar ze had wel een blaas- en een longontsteking en bleek een bacterie te hebben opgelopen. Ze werd opgenomen in het ziekenhuis in Boxmeer.

Drie dagen na haar terugkeer uit Frankrijk overleed haar jongste broer, die na zijn auto-ongeluk jaren bij haar in huis had gewoond. Weer een week later stierf Hannie.

Hannie Denissen-Sanders werd geboren op 2 mei 1932 in Siebengewald, Limburg. Ze overleed op 18 september 2016 in Boxmeer.

Haar hele leven verzorgde Hannie mensen, in haar huis was het altijd een zoete inval.

Boven: Hannie Denissen-Sanders, tijdens haar recente treinreis naar Lourdes. foto Fleur Wiersma

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden