Voor iedereen een boek

De tijd van het geven is weer aangebroken, en dat drijft ons natuurlijk naar de boekhandel. Maar wie niet met de bestseller bij de kassa wil thuiskomen, kan best hulp gebruiken. Wat geef je aan een natuurliefhebber of aan een historicus? Hoe krijg je een puber weer aan het lezen? En wat koop je voor jezelf?

Groen denken, groen leven

Er werd veel nagedacht over duurzaamheid. De Britse conservatief Roger Scruton betoogt in het leesbare en uitdagende Groene filosofie dat conservatief en groen denken prima samengaan, en Louise Fresco ontwart in Hamburgers in het paradijs geduldig de lastige knopen in het debat over voedsel en duurzaamheid. Interessant is ook Grond, waarin de Nederlandse filosoof Jan-Hendrik Bakker uitlegt dat we onze band met de aarde dreigen kwijt te raken. Mooi aards leesvoer biedt De oude wegen van Robert Macfarlane. De Brit ging de geschiedenis van oude voetpaden na.

Kristin Kimball vertelt hoe het is om van de stad naar het platteland te verhuizen en hoe je zonder bestrijdingsmiddelen en met paarden in plaats van tractoren genoeg kunt verbouwen om honderd mensen dagelijks van een gezond maal te voorzien: Mijn aardse leven. Hoe een boerderij mijn leven veranderde. In De moestuin van Michelle Obama doet de Amerikaanse first lady verslag van haar pogingen achter het Witte Huis gezond en betaalbaar eten te produceren.

Wie over groen denken en leven liever een roman leest kan terecht bij Barbara Kingsolvers Vlieggedrag, waarin een wolk monarchvlinders inzet wordt van een belangenstrijd. Een schitterende, maar wel erg sombere zwanezang van het Poolse boerenleven biedt Wieslaw Mysliwski met Steen op steen.

Economie & crisis

Hoewel de crisis volgens sommigen alleen nog maar erger kan worden, meent de Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Paul Krugman dat herstel binnen handbereik ligt, als leiders de juiste beslissingen maar willen nemen: End This Depression Now!

Dambisa Moyo (die in 'Dead Aid' in 2009 het nut van ontwikkelingshulp ter discussie stelde) voorspelt in Winner Take All een wereldwijd grondstoffenarmageddon. Dat heeft alles te maken met de Chinese groei, maar ook met lethargie in het Westen, dat maar schaarse grondstoffen blijft consumeren.

Harvard-filosoof Michael Sandel betoogt dat marktwerking te ver wordt doorgevoerd: Niet alles is te koop. Een boodschap die Martha Nussbaum in Niet voor de winst toespitst op het onderwijs. Psychoanalyticus Paul Verhaeghe beschrijft in Identiteit wat dertig jaar neoliberalisme, vrijemarktdenken en privatisering met ons zelfbeeld hebben gedaan.

Koopt u liever een roman over de verharde samenleving? Dan kunt u terecht bij John Lanchester, die in Kapitaal laat zien hoe materialisme het gemeenschapsgevoel in een Londense straat ondergraaft. In Aifric Campbells Stop dreigt een vrouw in de harde financiële wereld te worden vermalen. En in Andreï Makine's Het leven van een onbekende man keert een geëmigreerde Rus terug naar Sint-Petersburg, dat inmiddels in de greep van het grote geld is.

Een ideaal cadeau voor gestreste workaholics is Neem de tijd van de socioloog Koen Haegens, die uitlegt waarom hoogopgeleide Nederlanders bereid zijn steeds harder te werken. En biedt dat nog niet genoeg troost in deze bange tijden, dan is er Minder piekeren over geld van John Armstrong.

Kinderen

Dertienplussers worden dit jaar goed bedeeld met het lekker griezelige De bijzondere kinderen van mevrouw Peregrine. Ransom Riggs schreef een huiveringwekkend fantasyverhaal vol horror, geesten en magische wendingen, geïllustreerd met bizarre (echte!) zwart-witfoto's.

Een must read voor jongeren en volwassenen die al eerder genoten van Mark Haddons 'Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht' is Herinneringen van een denkbeeldig vriendje van Matthew Dicks, geschreven vanuit het perspectief van het denkbeeldige vriendje van autist Max.

Spinder van Simon van der Geest is geschikt voor jongens vanaf tien jaar, die van een spannend verhaal houden. Het is een knap geschreven, beklemmend boek over een broedertwist, een mysterieus sterfgeval - en heel veel insecten. Een heerlijk nostalgisch meidenboek in de traditie van Louisa May Alcotts 'Onder moeders vleugels' is De Penderwicks aan zee van Jeanne Birdsall.

Aan het prentenboek Valentijn en zijn viool van Philip Hopman kunnen dappere kleuterjongens hun hart ophalen. Valentijn verjaagt een draak en een heel leger: met zijn viool! Een ander hoogtepunt voor kleuters is Aan de kant, ik ben je oma niet! van Bette Westera, een verrassende bundel met soepele, lange gedichten op rijm over de bijzondere levens van de bewoners van een verzorgingshuis. Heerlijk om voor te lezen in groep 4 en 5.

Voor piekeraars

De meest wereldse Nederlandse roman van het jaar was Arnon Grunbergs De man zonder ziekte. Al gaat het boek over een Zwitserse architect die in het Midden-Oosten ontdekt dat de wereld groter is dan zijn veilige land, Grunbergs spot met het zwitserlevengevoel treft ook Nederlanders.

Veiligheid blijft een kwestie die Nederlanders verdeelt. Volgens Bart de Koning, auteur van De veiligheidsmythe, hoor je er vooral apekool over. Christien Brinkgreve begrijpt het groeiend verlangen naar gezagsherstel. Dat licht ze toe in Het verlangen naar gezag. Over vrijheid, gelijkheid en verlies van houvast.

Wordt het gevoel voor onveiligheid misschien ook bevorderd doordat we beseffen dat we moeten samenwerken, op z'n minst in Europa? Met De aanval op de natiestaat wist Thierry Baudet de discussie over het project-Europa flink aan te wakkeren.

Was de twintigste eeuw met Hitler, Stalin en Mao een dramatische onderbreking van een ontwikkeling naar een redelijke samenleving? De Britse historicus en sociaal-democraat Tony Judt, die in 2008 stierf, was er niet gerust op. Timothy Snyder maakte zijn testament op in Denken over de twintigste eeuw.

De westerse omgang met de derde wereld is ook voor romanciers een prangende vraag. Uiterst relevant is Paul Therouxs De benedenrivier dat genadeloos de spot drijft met naïeve witte weldoeners. Complexer is Aminatta Forna's Fantoomliefde, waarin een Engelse psychiater aan het werk gaat onder de bewoners van Sierra Leone. Zoekt u een ideaal leesclubboek? Kies dan voor de Canadese roman Help van Alix Ohlin, over de vraag waarom we überhaupt hulp willen bieden.

Vluchtelingen wijzen ons er opnieuw op hoe culturen met elkaar verknoopt raken. De Turks-Nederlandse Murat Isik beschrijft in Verloren grond met humor de sores van immigranten. Madeleine Thien schreef een aangrijpende roman over Vietnamese bootvluchtelingen en hun aankomst in het Westen: Laat de honden waken. En de Bulgaars-Amerikaanse Miroslav Penkov weet de modernisering van Oost-Europa schitterend te vatten in zijn verhalenbundel Ten oosten van het westen.

Liefde, vriendschap & gezin

Het aardigste non-fictieboek over relaties is De jeugd van tegenwoordig. Emancipatie van liefde en lust sinds 1880, van socioloog Cas Wouters. Zijn conclusie: de seksuele bevrijding heeft gaandeweg tirannieke trekken gekregen.

Maar liefde, lust en vriendschap zijn toch vooral het terrein van de fictie. Drie huwelijksromans sprongen er dit jaar uit: J.J. Voskuils genadeloze postume roman De buurman, de heerlijke Britse liefdesroman Een ongewoon huwelijk van Peter Cameron en Edward St Aubyns vileine Eindelijk, dat zich afspeelt onder de jetset. Ook in de knappe nieuwste Ian McEwan zindert het van de erotiek, maar behalve een relatieroman is Suikertand ook een bron van ideeën over lezen en literatuur.

Het jaar 2012 was vooral rijk aan vriendschapsromans. Julian Barnes' Alsof het voorbij is verscheen al vorig jaar, maar blijft een aanrader. Wijs en leesbaar is ook het Amerikaanse debuut De kunst van het veldspel van Chad Harbach, dat zich afspeelt tussen honkballende studenten. Stilistische finesse bieden Herman Stevens' Gloriejaren en Stephan Enters Grip, rond vier mannen - en een vrouw - die vroeger samen deden aan bergbeklimmen. Vergeet ook niet Patti Smiths Just Kids, haar hartveroverende verslag van een kunstenaarsvriendschap met de toen nog heel jonge fotograaf Robert Mapplethorpe.

Ouders en kinderen blijven een eeuwige bron van dramatiek. Daaruit put ook Oek de Jong in Pier en oceaan, een indrukwekkende autobiografische roman over een kind dat beklemd zit tussen twee ouders en hun wrakke huwelijk. Esther Gerritsens heldere roman Dorst peilt de ongemakkelijke relatie tussen een dochter en haar oude, zieke moeder. Debutante Wytske Versteeg leverde met De wezenlozen een met schwung geschreven roman af over een desintegrerend gezin. In David Vanns heftige Aarde maken we kennis met een getergde twintiger die nog bij zijn moeder woont. In Ernst Weiß' melancholieke klassieker De arme verkwister (1936), nu pas vertaald, lijdt een man onder de geringe achting van zijn vader. De Duitser Arno Geiger geeft het begrip alzheimerroman nieuwe glans met het prachtige De oude koning in zijn rijk.

Het seksueel ontwaken van moderne tienermeisjes wordt in twee bijzondere romans van binnenuit beschreven. Marie Darrieussecqs Solange, verplaatst ons in hoofd en hart van een gewone Franse puber. De jonge heldin van Karen Russells Swamplandia ontdekt haar erotische potentieel in de moerassige delta van Florida. Minder verrassend, maar wel heel mooi is Amanda Smyths roman Het huis bij de plantage, over een veelgeplaagde jonge vrouw op de Caraïben.

Niet over erotiek, maar over ambitie gaat Happy Sally van de Zweedse Sara Stridsberg. De heldin van deze aparte roman vindt zwemmen belangrijker dan haar gezin. Maar moraliseren doet Stridsberg niet.

Interessante levens

Aan biografieën was dit jaar geen gebrek. Muziek- en theaterliefhebbers werden bediend met levensbeschrijvingen van onder anderen: Joop van den Ende (en 125 jaar Carré), John Lennon, Mick Jagger, Neil Young, Leonard Cohen en Jacques Brel. Over Marten Toonder verscheen een biografie (Wim Hazeu) én een schrijversprentenboek (Klaas Driebergen)

Barack Obama was natuurlijk de man in het nieuws. Zijn biografie Barack Obama. Het verhaal werd geschreven door David Maraniss. Jodi Kantor belichtte het huwelijk van de Obama's in Barack en Michelle. Vóór de presidentsverkiezingen verschenen The Price of Politics van Bob Woodward en De afrekening. Het einde van Osama Bin Laden van Mark Bowden. In Praagse winter vertelt Madeleine Albright hoe zij pas op haar 59ste haar Joodse achtergrond ontdekte en een gruwelijke familiegeschiedenis op het spoor kwam.

Wade Davis' Mallory is een onweerstaanbaar boek over bergbeklimmer George Mallory, die in 1924 omkwam op de Mount Everest. In het al even adembenemende Limonov probeert Emmanuel Carrère de beweegredenen van de foute Russische schrijver-politicus te doorgronden.

De gelauwerde Kate Summerscale verweeft in De geheime liefde van Mrs. Robinson een waargebeurd Brits echtscheidingsdrama met het victoriaanse denken over seksualiteit, geneeswijzen, literatuur en nog veel meer.

Wie een messcherpe analyse van het leven ná een scheiding aandurft, moet naar de winkel voor Rachel Cusks autobiografische nieuwe boek Nasleep. Heftige kost, maar baanbrekend eerlijk.

Het verleden begrijpen

Dé historische roman van het jaar was natuurlijk Hilary Mantels Het boek Henry, dat ons meesleept naar de tijd van Hendrik de achtste. Daarnaast was de Oudheid een dankbare bron voor verhalen. De liefde tussen Achilles en Patroclus is het onderwerp van Madeline Millers Een lied voor Achilles. De Zuid-Afrikaan Dan Sleigh laat ons in De lange tocht Xenophons Tocht van de Tienduizend beleven alsof we er zelf bij waren. Over de roof van de Elgin Marbles, de beelden die de Britten uit Griekenland meenamen, schreef Jan-Willem Anker de prettig leesbare roman Een beschaafde man.

Mannen en jongens die dol zijn op Romeinse gevechtsscènes zijn vast blij met de boeken van Ben Kane, Valerio Massimo Manfredi en Harry Sidebottom. Titels, bijvoorbeeld: De zilveren adelaar en Strijder voor Rome.

Wie teruggevoerd wil worden naar de vooravond van de Franse revolutie, zou Joke van Leeuwens nieuwe roman Feest van het begin moeten proberen. Over de neergeslagen revolutie van 1905 in Rusland gaat Boris Zjitkovs vertaalde klassieker Viktor Vavitsj.

Interessante non-fictie over de vaderlandse historie boden Geschiedenis van Nederland. Van de Opstand tot heden van Friso Wielenga, en Rijk aan de rand van de wereld van Piet Emmer en Jos Gommans. Als u meer ziet in een staaltje hilarische fictieve geschiedschrijving, kunt u kiezen voor Nederland: Het boek. In vijf miljard jaar van supermacht tot wereldrijk. Geschreven door auteurs van de satirische website De Speld.

Oorlog

Onder de vele uitgaven over de Tweede Wereldoorlog vielen twee dappere studies op, die mythes uit de periode 1940-1945 tegen het licht houden. Bart van der Boom stelt in Wij weten niets van hun lot de vraag of Nederland wist wat er zou gebeuren met de Joodse landgenoten die werden opgepakt en weggevoerd. Mei 1940, onder redactie van Herman Amersfoort en Piet Kamphuis, gaat in op de vraag of het Nederlandse leger was voorbereid op de Duitse inval.

In Aan de vooravond schetst Bernard Wasserstein de diversiteit van het Joodse leven voor de oorlog. Hartverscheurende lectuur is Bijna zijn wij aan de beurt van de Zweedse Elisabeth Åsbrink, gebaseerd op de brieven die het Joodse echtpaar Josef en Elise Ullmann vanuit Wenen voor en ook nog na hun deportatie schreef aan hun naar het veilige Zweden gestuurde zoontje Otto. Net zo indrukwekkend is Ons kamp van Marja Vuijsje.

Aan romans over de oorlog was ook dit jaar geen gebrek. Opvallend stemmig en verstild is Otto de Kats Bericht uit Berlijn. Zoekt u een mooie roman over door de oorlog gescheiden geliefden, dan kunt u terecht bij Léon & Louise van Alex Capus. Ji¿í Weils Leven met de ster speelt zich af in het bezette Praag, maar weet het woord Jood te vermijden. De alom geprezen Israëlische roman Goede mensen van Nir Baram gaat over goed en kwaad, schuld en collaboratie in de oorlogsjaren. Nathan Englanders verhalenbundel Waar we het over hebben wanneer we het over Anne Frank hebben speelt subtiel met de Joodse identiteit en gevoeligheden.

Poëzie

Het jaar begon meteen goed, met de nieuwe dichtbundel van Menno Wigman Mijn naam is Legioen: klassieke poëzie over het leven van nu. Iedere poëzieliefhebber moet ook de postuum verschenen bundel Boemerang van Gerrit Komrij in de kast hebben. En zelfs wie niet zo vaak gedichten leest zal genieten van Jean Pierre Rawie's De tijd vliegt, maar de dagen gaan te traag: herkenbaar en een uitnodiging tot bezinning. Voor beginners én gevorderden is er natuurlijk ook de jaarlijkse Poëziekalender van uitgeverij Van Oorschot.

Lezers die houden van het onbekende, krijgen Naar de daken van Bernard Wesseling cadeau. Scherpe en heldhaftige gedichten over het verlies van een dierbare en hoe verder. Hoe H.H. de wereld redde van Wouter Godijn is een absolute must voor de geoefende lezer. Voor de poëzieliefhebber die graag reist is er Santenkraam van de Zuid-Afrikaanse Ronelda S. Kamfer. Met mooie vondsten als 'woorden fladderen als vleermuizen om mij heen' wordt de geschiedenis verteld van de bewoners van het dorpje Klippenkust. Ester Naomi Perquin zocht in Celinspecties de beslotenheid van het gevangenisleven. Zij kroop in de levens van mannen met een verleden. Spannend.

Kerk & geloof

Over de crisis in de katholieke kerk verschenen twee sterke romans: het debuut van ex-priester Stefan van Dierendonck En het regende brood en Linden MacIntyre's De rechterhand van de bisschop, dat leest als een enerverende thriller. In beide boeken worstelen priesters met door de kerk toegedekt misbruik.

Jos Palms Moederkerk is een aangrijpend relaas over de beeldenstorm die in de jaren zestig de verschraling van het ooit zo rijke roomse leven inluidde. Twee studies gaan in op de katholieke kerk als instituut en tweeduizend jaar pausgeschiedenis: De paus en de wereld van Frans Willem Lantink en Jeroen Koch, en Sleutelbewaarders. De geschiedenis van het pausdom van Petrus tot Benedictus XVI van Roger Collins.

Bob de Graaff verbaast zich in Op weg naar Armageddon over het fanatisme van sommige gelovigen én niet-gelovigen die zich gek laten maken door een belofte van hemel of heilstaat. In Religie voor atheïsten betoogt Alain de Botton juist dat je van gelovigen veel kunt leren.

Jong & hip

De Britse straatkunstenaar Banksy is uitgegroeid tot een fenomeen. Time zette hem in 2010 zelfs op de lijst van 'invloedrijkste personen ter wereld'. Will Ellsworth-Jones' (ongeautoriseerde) biografie Banksy, de man achter de muur zou jongeren kunnen interesseren. Reislustige jonge volwassenen kunt u wellicht verrassen met Jelle Brandt Corstius' Universele reisgids voor moeilijke landen. Goed voor alles buiten de VS, Australië en West-Europa (uitgezonderd België).

En wat de literatuur betreft: met de coole wildwestsatire De gebroeders Sisters van Patrick DeWitt zit u zelfs bij ongeïnteresseerde puberjongens goed. Het moderne stadsgevoel wordt scherp verwoord in Open stad van Teju Cole. Van de bij twintigers doorgaans geliefde Italianen verschenen twee verhalenbundels in vertaling, van Sandro Veronesi Misplaatste kussen, van Niccolò Ammaniti Een delicaat moment: vol bijdetijdse, herkenbare karakters. Ook de Italiaan Fabio Genovesi schreef met Vissen voeren een aansprekend boek over opgroeien in een Italiaans dorp.

Het ware verhaal van het monster Billy Dean van jeugdboekenauteur David Almond, is een aangrijpende roman waarin het kind van een priester, dat acht jaar lang opgesloten zit, het woord voert. Voor slimme, veellezende tieners en volwassenen is er John Greens Een weeffout in onze sterren over twee intelligente tieners met kanker, die met de dood in zicht een verpletterende liefde beleven.

Spanning

Een thriller voor softies en zwevers? Rosamund Lupton bewijst dat het kan: in Later is de verteller een hersendode vrouw die uit haar lichaam treedt om te kunnen onderzoeken hoe het tot de brand kwam die haar en haar dochter overviel. Klinkt heel raar, maar je gelooft haar. Voor het echte gruwelwerk is Val McDermids Moment van afscheid een betere keuze. McDermid laat tienermeisjesmoordenaar en voormalige tv-ster Jacko Vance na twaalf jaar uit de gevangenis ontsnappen. Lieneke Dijkzeuls Wat overblijft is een ideaal geschenk voor liefhebbers van het sociaal-realistische genre, terwijl amateurpsychologen het meest gebaat zijn bij Nicci French' Dinsdag is voorbij. Het boek is de tweede in hun reeks met de weerbarstige, slapeloze psychotherapeute Frieda Klein, die op veel weerstand stuit binnen het politiekorps.

Voor thrillerfans met belangstelling voor recente geschiedenis is Tomas Ross' Onze vrouw in Tripoli een aanrader. Of Der Fall Collini van Ferdinand von Schirach, over de onrechtvaardigheid van het Duitse rechtssysteem en hoe oorlogsmisdrijven zestig jaar later nog tot een moord kunnen leiden. Dat laatste boek zal ook goed vallen bij detectivevreters die graag een echt goed geschreven boek willen lezen. In de categorie literatuur kunt u nog denken aan De spionnen van de Braziliaan Luis Fernando Verissimo, een satirische hommage aan de klassieke spionageroman. Met Håkan Nessers De stilte na Sarah hebt u een klassieke literaire thriller in handen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden