'Voor iedere baby anderhalve abortus'

Veel is er in Oost-Europa niet terechtgekomen van de beloftes die in 1994 in Cairo bij de Internationale Bevolkingsconferentie zijn gedaan. Er is geen geld, over seks wordt niet gesproken en abortus blijft de voornaamste manier van geboortenbeperking. Vandaag is het slot van de evaluatie van 'Cairo'.

Barbara Berger en Nicole Lucas

DEN HAAG - Een Latijns-Amerikaanse kan het maar moeilijk geloven. Met een frons luistert ze naar de Oekraïnse Oksane Kisselyova, die vertelt dat in haar land maar dertig procent van de baby's gezond ter wereld komt, dat vrouwen die in het ziekenhuis bevallen hun eigen voedsel moeten meenemen, en dat de pil en condooms er onbetaalbaar zijn. “Is het echt zo erg?”, vraagt ze wantrouwend.

Eva Charkiewicz had dergelijke reacties al voorzien. Er wordt, zei ze deze week op de VN-bevolkingsconferentie in Den Haag, steeds gesproken over een tegenstelling tussen Noord en Zuid, tussen rijke en arme landen. Maar dat doet de situatie in Oost-Europa absoluut geen recht. “Kom bij ons maar eens in een ziekenhuis kijken. En laat dan maar weten of je dat in een rijk land verwacht.” De overgang naar een markteconomie gaat niet zonder horten of stoten. “In Polen”, zegt de milieudeskundige, “leeft bijna de helft van de bevolking onder de armoedegrens. Elders is het nog erger.”

Tweehonderd miljoen dollar, vertelt de Russische Elena Ballaeva, is het bedrag dat dit jaar op de Russische begroting is uitgetrokken voor de héle gezondheidszorg. Hoe je daarmee ook seksuele voorlichting, anti-conceptie en goede moeder- en kindzorg moet bekostigen, zoals in 1994 in Cairo werd afgesproken ? “Geen idee”, zegt de wetenschapper, “maar in de regering is er ook niemand die zich daar druk over maakt.”

Geef vrouwen meer zeggenschap over lijf en leven, was - kort samengevat - de conclusie van 'Cairo'. In Centraal- en Oost-Europa werd er echter, zo zeggen vrouwen uit diverse landen van de regio, nauwelijks aandacht aan besteed. We hebben ernstiger problemen, is het standaardverweer van overheidswege, eerst de economische crisis oplossen, dan komen die 'vrouwenproblemen' wel.

Met dat argument schrapte de Poolse regering in ieder geval onlangs de subsidie voor vijf soorten anti-conceptiepillen. “We betalen daar niet voor als er tegelijk mensen sterven”, was het verweer. Op meer fronten is de positie van vrouwen daar de laatste jaren verslechterd. Zo is abortus, nadat het bijna veertig jaar legaal was, sinds 1997 nagenoeg verboden. Goede voorlichting en goedkope anti-conceptie om een ongewenste zwangerschap te voorkomen, kwamen er echter niet voor in de plaats.

Ook in Kroatië worden voortdurend pogingen ondernomen abortus bij wet verboden te krijgen. Een Kroatische deelneemster in Den Haag constateerde dat in haar land de katholieke kerk meer en meer invloed krijgt, 'net als in Polen'. “De paus moet wel erg veel van ons land houden”, zei ze, “hij is nergens zo vaak op bezoek geweest”. Vrouwen worden teruggedrongen in een traditionele rol, ze moeten vooral (veel) kinderen krijgen. “Op de achtergrond hoor je ook bezorgdheid over de geringe groei van de bevolking. Met zoveel vijanden in de buurt, moeten we met genoeg mensen zijn, is de redenering.”

Elders in de regio - die overigens in zijn geheel met een stagnerende bevolking te maken heeft - is het probleem niet dat vrouwen geen abortus kunnen krijgen, maar juist dat het de énige manier van geboortenbeperking is. “Rusland”, zegt Ballaeva, “was in 1919 het eerst land dat abortus legaliseerde. Vijf generaties hebben abortus gebruikt als de enige vorm van geboortenbeperking. Vrouwen hadden geen keus. De staat controleerde de gezondheidszorg en de staat verhinderde het gebruik van moderne voorbehoedmiddelen.” Deze 'post-coïtus-mentaliteit', zoals Ballaeva het noemt, is moeilijk te veranderen, bij vrouwen maar vooral bij mannen.

Volgens Kisselyova van de Oekrainse organisatie 'Mama 86' staat in dat land tegenover iedere baby anderhalve abortus. Artsen, vindt ze, zouden voorlichting moeten geven over andere methodes. Maar daar zit hem de kneep. Want die houden hun mond stijf dicht. Ze durven niet. “In de Sovjettijd bestond seks helemaal niet”, lacht Kisselyova. “Nu alleen op de tv.” Bovendien: een abortus levert een arts geld op. Anti-conceptiemiddelen niet.

“Dokters”, beaamt ook de Joegoslavische Jelena Zajeganovic, zelf student medicijnen, “praten niet over seks”. Niet met volwassenen, laat staan met jongeren. “Dat die ook seksuele gevoelens hebben, wordt niet erkend.” Hun ouders beginnen er ook niet over. Op school wordt het onderwerp eveneens geschuwd. “Dus doen ze eerst en praten dan.” Gevolg: in de hele regio neemt het aantal mensen dat met Hiv/aids besmet is, in snel tempo toe. Waarmee het beroep op alsmaar minder middelen nog eens wordt vergroot.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden