'Voor huis en fabriek'

De jubileumweek van het Radio 3-programma 'Arbeidsvitaminen'begon maandag met 'Go Ahead' van The Columbia Orchestra - preciesdezelfde muziek waarmee het zestigjarige programma in 1946 vanstart ging. Met die zes decennia is het Avro-muziekprogramma inieder geval het oudste Nederlandse radioprogramma, wellicht ookEuropa's en misschien zelfs 's werelds oudste. Dat laatste claimtde Avro in ieder geval wel en de omroep poogt daarmee eenvermelding in het Guinness Book of Records te verkrijgen. Eenpaar jaar terug bleek uit onderzoek dat Arbeidsvitaminen inNederland het bekendste radioprogramma is. De nog steedsbehoorlijke luistercijfers bevestigen dat beeld. Het gaat sowiesovrij goed met 3FM. De zender ziet zelfs de bezuinigingen, die depublieke omroep op alle fronten treffen, aan zich voorbij gaan.

Dat 'Arbeidsvitaminen' in 1946 begon - met 'muziek voor huisen fabriek' - is niet onlogisch. De Tweede Wereldoorlog wasvoorbij, de enorme taak van wederopbouw was begonnen. Er moestgewerkt worden. En in die sfeer paste 'Arbeidsvitaminen' precies:muziek tijdens het werk die het arbeidstempo en de arbeidsvreugdeen daarmee de productiviteit verhoogt. Ook niet voor niets dathet juist de Avro was die het programma ging uitzenden. De Avrowas de omroep voor de werkgevers - gebaat bij hard werk. De Varawas er voor de arbeiders.

Uniek was het overigens niet. In juni 1940 begon de Britse BBCmet 'Music while you work'. Met hetzelfde doel: de arbeidsmoraalin de Britse fabrieken tijdens de oorlogsjaren hoog houden en deproductiviteit vergroten. Aan het einde van de oorlog werd hetprogramma - allemaal live uitzendingen, volgespeeld met medleys - in zo'n 9000 fabrieken door vijf miljoen arbeiders beluisterd.De BBC had overigens een flinke lijst met eisen opgesteld - diedoor huidige radiomakers nimmer geslikt zouden worden. Het ritmevan de muziek mocht niet te heftig zijn, maar vooral ook niet tetraag. Het liefst zou de muziek in de hele uitzending in dezelfdemaat moeten worden gespeeld, flink monotoon en met veelherhalingen. Dat komt de productie ten goede, meende men. Omdatonderbrekingen taboe waren, werd de pianist die tijdens eenuitzending onwel werd en van zijn kruk viel gelaten voor wat hijwas - na de uitzending bleek hij aan een hartaanval te zijnoverleden.

Artistieke waarde was volstrekt onbelangrijk. Het nummer 'Deepin the Heart of Texas' werd verbannen omdat dat zo'n enthousiastritme heeft dat fabrieksarbeiders er met hun gereedschap vrolijkop hun werkbanken op los trommelden - met alle schadelijkegevolgen van dien. 'Arbeidsvitaminen' (dat voorzover na te gaanniet gebukt ging onder een vergelijkbare eisenlijst) heeft 'Musicwhile you work' ruimschoots overleefd. De Britse variant hieldin 1967 op te bestaan.

Eerst één, later drie en sinds 1992 vijf keer per week wordt'de oermoeder aller verzoekshows' uitgezonden. Tallozeu-vraagt-wij-draaien-varianten zijn sindsdien uitgezonden. Maarde kwalificatie klopt wat 'Arbeidsvitaminen' betreft niethelemaal meer. De meeste muziek wordt gewoon door de redactieuitgekozen. De presentator heeft in de loop van zes decennia eenprominentere rol gekregen. Tot in de jaren tachtig was detamelijk anonieme presentator er slechts voor aan- enafkondigingen. Dat is nu wel anders: presentator Gerard Ekdom magzich tegenwoordig bekende Nederlander noemen. De oorsprong vanhet programma blijkt nog steeds uit een van de vaste onderdelen:het bedrijf van de dag (dat een lijstje met verzoeknummers maginsturen). Overigens leverde het programmaonderdeel de Avrooverigens onlangs nog een tik op de vingers van het commissariaatvoor de media op. De bedrijven van de dag krijgen wel erg veelgelegenheid zichzelf en hun producten aan te prijzen, oordeeldehet commissariaat: “Naar het oordeel van het Commissariaatgebeurt dit zodanig dat het programmaonderdeel voor dezebedrijven als marketinginstrument kan dienen“.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden