Voor het publiek is werk van Messiaen meer dan curiosum

Vanmiddag 14 uur Radio 4, vanavond 20.15 uur herhaling van het programma in de Anton Philipszaal in Den Haag.

Hij is voor velen de grootste of tenminste de kundigste componist van Frankrijk. Werd met tal van eerbewijzen onderscheiden en wordtvaak uitgevoerd. Messiaen was daarnaast een graag geziene spreker. Zo ook bij het Residentie Orkest dat in 1981 concerten en voordrachten aan hem wijdde en dat donderdag in het Concertgebouw in Amsterdam de serie 'In Memoriam Messiaen' afsloot. Met op het programma slechts 'Poèmes pour Mi' en 'Chronochromie' werd het een kort concert.

De basis in 'Chronochromie' (chronos/tijd en chroma/kleur) steunt op oude Griekse ritmen en vogelzang. Niet voor niets noemde Messiaen zichzelf een vogelkenner en een specialist op het gebied van ritme en kleur. Hij was er van overtuigd dat hij voor karakteristieke kleurgewaarwoordingen een zesde zintuig bezat. De vele nootjes in 'Chronochromie', uit de jaren 1959-'60, zijn evenzoveel vogels; de componist heeft nauwkeurig aangegeven welke hij in gedachten had.

Het is echter onbegonnen werk te trachten al die vogels te herkennen. De geluiden zijn geen imitaties, maar maken deel uit van zijn klankidioom. Deze bevlogen compositie waarin ritme, tijd en samenklank een eenheid vormen, bezit een adembenemend stuwende kracht. Zowel in afzonderlijke groepen als gezamenlijk veroorzaken slagwerkers, blazers en strijkers in een gecompliceerde ritmiek een lawine aan geluid.

Toch kan de vraag gesteld worden of 'Chronochromie' meer is dan een tijdgebonden curiositeit. Het enthousiaste publiek in het Concertgebouw vond van wel. De bijval voor orkest en dirigent Oliver Knussen was na de geïnspireerde uitvoering opvallend groot. Het Residentie Orkest leverde een indrukwekkende prestatie en Knussen dirigeerde de complexe partituur met een precisie en een helderheid of hij een jeugdsymfonie van Mozart op de lessenaar had staan.

Het tweede gedeelte, 'Poèmes pour Mi', uit 1936, is een cyclus van negen liederen waarvoor Messiaen zelf de teksten schreef. In de gedichten, een ode aan zijn vrouw, wil de componist een verbinding leggen tussen aardse en hemelse liefde. Mystiek is voor Messiaen nauw verbonden met menselijke erotiek. De vertolking vereist gevoel voor sonoriteit, tederheid, heftigheid en sensualiteit. De sopraan Lucy Shelton wist niet aan al deze voorwaarden te voldoen, maar bleek in vocaal-technisch opzicht goed in staat de liederen te realiseren. Knussen omringde haar zang met prachtige orkestrale kleuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden