'Voor een meisje dat is verkracht, verandert er niet veel'

INTERVIEW | Mensenrechtenactiviste verwacht weinig van wetswijziging: ouders blijven dochters dwingen belager te trouwen

RABAT - Mannen die minderjarige meisjes meenemen of verkrachten, kunnen niet langer hun straf ontlopen door met hun slachtoffer te trouwen. Het Marokkaanse parlement stemde gisteren voor een wetswijziging van het omstreden wetsartikel 475. Maar met het aanpassen van de wet verander je nog niet de cultuur, zegt Khadija Rijadi, winnares van de VN-Mensenrechtenprijs en oud-directeur van de Marokkaanse mensenrechtenorganisatie AMDH.

"Er zullen nog veel meisjes door hun ouders worden gedwongen om te trouwen met hun verkrachter. Het enige verschil is dat het geen wettelijke manier meer is voor de dader om zijn straf te ontlopen", vertelt Rijadi in haar kantoor in de Marokkaanse hoofdstad Rabat.

Artikel 475 is oorspronkelijk niet bedoeld voor verkrachtingszaken, maar voor gevallen waarbij een man een minderjarig meisje 'zonder dwang of geweld onttrekt aan het ouderlijk gezag', bijvoorbeeld door haar mee te lokken of in te palmen. De rechter kan in dat geval de man de optie geven om met het meisje te trouwen om vervolging te ontlopen. Beide families moeten wel akkoord gaan. De wet werd echter vaak ook toegepast in verkrachtingszaken, waardoor minderjarige meisjes uiteindelijk de bruid van hun verkrachter werden.

Dat wetten als deze in Marokko bestaan en worden toegepast, heeft volgens Rijadi te maken met de positie van de vrouw in de Marokkaanse maatschappij: "Ouders zijn er vaak van overtuigd dat een huwelijk met een aanrander of verkrachter het beste is voor hun dochter. Al is het maar voor een paar dagen. Een gescheiden vrouw heeft in deze maatschappij altijd nog meer waarde dan een misbruikte vrouw."

Ouders stappen vaak niet eens naar de rechter als hun dochter wordt misbruikt. Ze handelen het onderling af, niet zelden door in te stemmen met een huwelijk. Volgens Rjjadi komt dit in steden minder vaak voor als op het platteland. "Daar zijn mensen minder open als het gaat om geweld of misbruik. Ze verbergen het, de eer van het meisje staat op het spel. Het verandert wel. De laatste jaren horen we vaker over geweldszaken. Dat komt onder andere doordat families sneller naar de politie stappen als hun dochter is misbruikt. Dat is een positieve ontwikkeling."

En de politiek zou daarin een voorbeeld moeten geven, zegt de Marokkaanse, maar ouderwetse opvattingen van politici maken onderlinge verschillen tussen vrouwen en mannen alleen maar groter. "Twintig jaar geleden was er meer gelijkheid in Marokko. Ongelovigen werden gerespecteerd, er was geen religieus extremisme. De samenleving was toleranter dan nu. Tegenwoordig leren scholieren dat een ongelovige zich minder goed verzorgt dan een gelovige, en dus minder schoon is. Alles wat botst met het geloof wordt uit het onderwijs gehouden, zoals de opvattingen van Darwin. Extremisme wordt op die manier aangemoedigd en de overheid speelt daar een grote rol in."

Na de aanslagen in Casablanca in 2003 was er kritiek op het feit dat extremisme te veel ruimte had gekregen in Marokko. Maar de discussie kwam te laat op gang, de opvattingen waren al doorgesijpeld tot in de maatschappij. Rijadi: "En dat heeft gevolgen voor de positie van de vrouw. Als er meer extremisme is, zijn vrouwen het eerste slachtoffer. Men gelooft niet meer in gelijkheid of in het respecteren van verschillen. Zelfs volgens religieuze teksten heeft een man het recht zijn vrouw te slaan."

Artikel 475 is slechts een van de vele wetten waarbij vrouwen te weinig worden beschermd. "En rechters hebben vaak ouderwetse opvattingen. Een huwelijk met een meisje onder de achttien is bijvoorbeeld verboden, tenzij een rechter toestemming geeft. Maar in 98 procent van de gevallen, gaat de rechter akkoord met een verzoek daartoe."

Toch ziet Rijadi de toekomst niet somber in: "De maatschappij verandert. Mensen komen vaker voor zichzelf op en eisen minder corruptie, beter onderwijs en betere gezondheidszorg. De positie van de vrouw ligt een stuk ingewikkelder, maar vroeg of laat zal ook die verbeteren."

Zelfmoord Amina Filali
Hoe complex het is, blijkt uit het verhaal van Amina Filali. Dit 16-jarig meisje pleegde twee jaar geleden zelfmoord nadat ze gedwongen was te trouwen met haar verkrachter.

In een documentaire over haar zaak, vertelt haar vader dat het vooral de moeder van Amina was die aandrong op een huwelijk.

Maar terwijl een deel van de filmploeg op pad was met de vader, werden de achterblijvers aangesproken door een vrouw. Deze vrouw, Sjoeá, bleek de tweede vrouw van Amina's vader. Zij was gedwongen met hem te trouwen nadat hij haar als minderjarig meisje had verkracht.

Aangifte doen in Doebai
Een Oostenrijkse vrouw die in Doebai aangifte deed van verkrachting, heeft het advies gekregen haar belager te trouwen. Daarmee zou ze een ingewikkelde juridische procedure kunnen voorkomen.

De 29-jarige vrouw raakte volgens Duitstalige media begin december in een bar aan de praat met een groepje mensen. Er werd besloten naar een afterparty te gaan, waarna een van de mannen haar een lift aanbood. Zodra ze was ingestapt, deed hij echter de autodeuren op slot en verkrachtte haar in de garage van het hotel. Als de Oostenrijkse de juridische raad in de wind slaat, kan ze een jaar gevangenisstraf krijgen voor buitenechtelijke seks en alcoholgebruik. Beide zijn verboden in het Arabische staatje.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden