Voor Dijksma is de dijk niet langer heilig

Staatssecretaris Sharon Dijksma laat zich door gids Hendrike Gessink van het Utrechts Landschap rondleiden in De Blauwe Kamer.Beeld Koen Verheijden

De zware dijken rond de Zeeuwse meren moeten in de toekomst een getij van 50 centimeter doorlaten. De strakke zeereep langs de Hollandse kust wordt een bredere 'zone' waarin de Noordzee gaten mag slaan. En op de Waddeneilanden worden de stuifdijken doorsneden, zodat de Noordzee bij storm de onbewoonde delen compleet kan overspoelen.

Staatssecretaris Sharon Dijksma (natuur) wil de negatieve effecten wegnemen die met name de Delta-werken op de natuur hebben. In haar 'Natuurambitie Grote Wateren 2050' die ze vandaag naar de Tweede Kamer stuurt, schetst ze een veel dynamischer beheer, dat uiteindelijk veiliger zal zijn én economisch aantrekkelijk. Nederland moet dan wel het korset van strakke bedijking afwerpen. Die dijken zijn geen 'harde barrières' meer.

Dijksma geeft met haar toekomstvisie een antwoord op de klimaatverandering die de zeespiegel zal doen stijgen en een veel grilliger weerbeeld veroorzaakt, met hitte en extreem droge en natte periodes.

De zes grote watergebieden van Nederland hebben straks een belangrijke rol bij het opvangen van die effecten, en moeten daarom optimaal functioneren. Daarom schreef Dijksma een toekomstplan voor het rivierengebied, de zuidwestelijke delta, het kustgebied, het Waddengebied, het IJsselmeer en de Noordzee. Ze noemt haar stuk een 'lobbydocument'.

Zilte delta-natuur
In grote lijnen wil de staatssecretaris de dynamische delta die Nederland ooit was, terugbrengen met méér ruimte voor water en contact tussen zoet rivierwater en de zoute zee. De meest vergaande voorstellen doet Dijksma voor Zeeland, waar ze de 'verstoring' door de Deltawerken wil herstellen en de belangrijkste afsluitingen wil 'herzien'. Het Veerse Meer en de Grevelingen worden met grote inlaten weer verbonden met zee en krijgen een 'gedempt tij' van 50 centimeter. Het Volkerak-Zoommeer wordt daarop aangesloten, waardoor niet alleen 'zilte' delta-natuur kan ontstaan, maar ook economisch aantrekkelijke schelpdiervisserij.

Meer ruimte voor water moet Nederland beveiligen tegen de gevolgen van klimaatverandering.Beeld Koen Verheijden

De Haringvlietsluizen die in 2018 al op een kier gaan, kunnen wat Dijksma betreft verder open, zodat zelfs de Biesbosch onder invloed van de zee komt. Het getij en de stroming uit de rivier voeren dan op een natuurlijke manier zand aan, zodat dit gebied meegroeit met de zeespiegelstijging.

De smalle zeereep langs de Hollandse kust wordt als het aan Dijksma ligt uitgebouwd tot een brede zone die al begint met zandplaten in zee, geleidelijk overgaat in een 'levend' stuifduingebied en waar uiteindelijk loofbomen groeien. Op enkele plaatsen worden 'slufters' aangelegd. De zee kan hier bij storm en springtij tot in de duinen doordringen.

Wash-overs
Op de Waddeneilanden gaat het er nog heftiger aan toe. Aangelegde stuifdijken beschermen hier nog de staarten en koppen van de eilanden, maar zouden op termijn doorgestoken moeten worden. Bij storm ontstaan er dan zogenaamde 'wash-overs', waarbij de Noordzee eenmalig het onbewoonde gebied totaal overspoelt.

Bij zo'n fenomeen blijven er grote hoeveelheden zand op het eiland en in de Waddenzee achter, zodat deze op een natuurlijke manier worden opgehoogd. In een dynamischer Waddenzee blijft volgens Dijksma overigens ruimte voor de winning van een delfstof als zout. Wel legt ze hier de bodemverstorende visserij aan banden.

Het IJsselmeer wil Dijksma op termijn omtoveren in een voor Europese begrippen uniek ondiep zoetwatermeer. De rivieren moeten in haar ogen nog meer ruimte krijgen dan ze nu al hebben. Uiteindelijk is deze robuuste natuur goedkoper, minder kwetsbaar voor de mens en noodzakelijk bij de opvang van het extra water dat een veranderend klimaat met zich meebrengt.

Sharon Dijksma schetst vandaag in Trouw hoe de strijd tegen het water kan samengaan met ontwikkeling van de natuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden