Voor de wet zijn we niet allemaal gelijk

Waarom moet er één databank komen voor vingerafdruken en profielfoto's voor onder anderen asielzoekers? Vooral niet aan beginnen, betoogt Tineke Strik, senator voor GroenLinks.

Als het aan staatssecretaris Teeven (veiligheid en justitie, VVD) ligt, zullen de vingerafdrukken en de gezichtsopname van iedereen van buiten de Europese Unie in een centrale databank worden opgeslagen. Dat geldt voor asielzoekers, voor mensen met een visum en voor mensen met een verblijfsvergunning. Hun gegevens blijven jarenlang opgeslagen en te gebruiken door politie en justitie. Vandaag stemt de Eerste Kamer over deze nieuwe wet.

Het argument van de regering is dat we deze databank nodig hebben voor de bestrijding van identiteitsfraude. Tot nu toe is het haar niet gelukt die noodzaak te onderbouwen: niemand weet wat de omvang van dit soort fraude eigenlijk is.

Marianne Vaatstra
Behalve ter bestrijding van identiteitsfraude mogen opsporingsinstanties de vingerafdrukken ook raadplegen voor ander strafrechtelijk onderzoek. Dat mag bijvoorbeeld als er een 'redelijk vermoeden' is dat de dader een vreemdeling is. Ter illustratie noemde Teeven ironisch genoeg de situatie dat een moord is gepleegd in de buurt van een asielzoekerscentrum. Hoe pijnlijk het OM blunderde in de zaak-Vaatstra door zich blind te staren op een asielzoeker als dader, staat ons nog helder voor de geest.

Een derde reden voor toegang tot de databank is dat een strafrechtelijk onderzoek op een doodlopend spoor is beland. Zodra de politie geen verdachte meer heeft, staat haar de databank van ongeveer één miljoen vreemdelingen ter beschikking om in te grasduinen. Hoe verleidelijk voor de speurneuzen. Is dat niet de kat op het spek binden? Onlangs onthulde Amnesty International hoeveel vaker de politie allochtonen zonder goede gronden aanhoudt of als verdachte aanmerkt dan autochtonen. Deze vorm van etnisch profileren leidt tot stigmatisering en discriminatie. Moeten we daarom niet juist de werkwijze en onderzoeksmethoden zo inrichten dat we dergelijke praktijken ontmoedigen in plaats van uitlokken? Onschuldigen worden nu gecriminaliseerd en strafzaken stagneren omdat er in de verkeerde hoek naar daders wordt gezocht.

De regering neemt het met het recht van vreemdelingen op privacy minder nauw dan bij Nederlanders. Want weet u nog, het debat over de centrale databank voor alle Nederlandse paspoorthouders? Dat idee heeft voormalig minister Donner enkele jaren geleden laten varen, omdat het risico op onbetrouwbare gegevens veel te groot was: ruim 20 procent van de vingerafdrukken bleek niet te kloppen of onbruikbaar.

Kansberekening
Volgens Donner kwam het gebruik van zo'n centrale databank neer op 'een geavanceerde vorm van kansberekening'. Donner stelde daarom voor pas over centrale opslag van onze vingerafdrukken na te denken als de technologie aanzienlijk is verbeterd. Ook het maatschappelijk verzet ondermijnde het draagvlak voor centrale opslag. Inmiddels kan de optie van een toekomstige databank helemaal worden verlaten, nu het Hof van Justitie vorige maand heeft bepaald dat centrale opslag van vingerafdrukken in strijd is met de Paspoortverordening.

Wat bezielt de staatssecretaris om ondanks deze bezwaren, nadelen en risico's nu wél met een centrale databank voor vreemdelingen te komen? Gelden voor hen andere standaarden? Mag hun opslag als proeftuin dienen? Is hun recht op privacy minder waard? In Nederland is iedereen voor de wet gelijk. Maar mensen die van buiten Europa komen zijn net wat minder gelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden