Voor de weduwen en wezen

Nederland is een van de laatste westerse landen die niet uitdrukkelijk het lidmaatschap van een terroristische organisatie verbieden. Elders verboden groeperingen kunnen hier vrijelijk bestaan.

Een vereniging van sikhs met moorden, bomaanslagen en ontvoeringen op haar naam? Een kantoor is te vinden in Almere. Een fonds verdacht van werving voor Bin Laden? Vertegenwoordigd in Tilburg. Geld inzamelen voor de extremistische Hamas-beweging? Het kan in Rotterdam.

Steeds meer landen voeren wetten in om internationaal terrorisme mee te bestrijden. Frankrijk, Ierland, Portugal, Duitsland, Spanje en Italië verbieden hun inwoners elke medewerking aan een terroristische organisatie. Geld inzamelen voor zo'n club is strafbaar. De Britse wet bevat zelfs een lijst waarop ongewenste organisaties met naam en toenaam staan. Amerika heeft ook zo'n lijst, maar dan nog langer. Ook veel Aziatische, Afrikaanse en Oost-Europese landen kennen anti-terreurwetten.

Pas vorige week debatteerde de Tweede Kamer over anti-terrorismewetten. Voorlopig vormt Nederland met België een eilandje. Elders als terroristisch geboekstaafde organisaties vestigen zich hier dan ook.

Zo heeft de Saoedische stichting Al-Haramain een kantoor in Amsterdam. ,,Al-Haramain is een instrument om de Iraanse invloed uit te breiden'', schrijft Y. Bodanski, directeur van de taskforce tegen terrorisme van het Amerikaans congres. ,,Afhankelijk van donaties uit de golfstaten, zijn deze clubs aantrekkelijk voor veel jonge mensen. In werkelijkheid worden ze echter vooral gebruikt om Moedjahedien te trainen. Hun rekruteringsmethoden zijn geperfectioneerd in Afghanisatan en Bosnië.''

Officieel bedoeld voor armenhulp, moskeebouw en boekverkoop, plande de Keniase tak van Al-Haramain in 1998 aanslagen. Alle Keniase medewerkers belandden in de gevangenis. Later pleegde Osama bin Ladens Al-Kaida-netwerk alsnog een aanslag op de Amerikaanse ambassade in Kenia, en op die in Tanzania, met een ander fonds als dekmantel. Bin Laden, die de aanslagen opeiste, zou Al-Haramain ook gebruiken om de strijd van extremistische moslims in Tsjetsjenië te steunen. Engeland heeft de boeken van Al-Haramain al meermalen doorgelicht, op zoek naar informatie over mogelijke aanslagen.

In Nederland wordt Al-Haramain vertegenwoordigd door de stichting El-Tawheed in Amsterdam. De stichting, die ook een school en een moskee heeft, was zaterdag nog in het nieuws omdat zij antisemitische en antichristelijke teksten verspreidt. Naar nu blijkt is de algemeen directeur van Al-Haramain, woonachtig in Riad, bestuurslid van de Amsterdamse stichting. Ook in België, Engeland en Sri Lanka hebben rijke Saoediërs 'tawheed'-moskeeën laten stichten. Het woord betekent 'eenheid van Allah' en heeft een bijzondere betekenis binnen het wahabisme, een extremistische islamvorm die populair is onder Afghanistan-veteranen en bij het Saoedische koningshuis.

Nog een fonds dat ervan wordt verdacht een frontorganisatie te zijn voor Bin Ladens netwerk Al-Kaida, houdt in Nederland kantoor. De International Islamic Relief Organization (IIRO) is ondergebracht bij de Moslim Wereld Liga in Tilburg, vertelt voorzitter M. Cheppih, die zegt 'in dienst van Mekka' te zijn. ,,Dat is de organisatie waarmee wij geld inzamelen voor weduwen en wezen, u heeft er misschien wel van gehoord.'' Britse kranten melden dat justitie de IIRO in Oxford doorlicht. De CIA vermoedt dat het fonds een spilfunctie had in de financiering van de kapingen op 11 september. Dat zou zijn gebeurd door geld te smokkelen naar de Balkan, van waaruit koeriers het naar Duitsland brachten om het op een rekening te zetten van de kapers. Een aantal van hen verbleef toen in Hamburg.

Voor de Filippijnen was de IIRO aanleiding tot een wet tegen witwassen, die vorige week inging. Bin Ladens zwager steunde met de IIRO de extremistische terreurgroepen Abu Sayyaf en het Moro Islamic Liberation Front. ,,Wij hebben betrouwbare informatie dat Bin Laden de IIRO nog steeds steunt'', zei de directeur van de Filippijnse geheime dienst tegen ABC News. Een van de kapers van 11 september, Fayez Al-Sheri, zei toen hij een jaar geleden wegging bij zijn familie in Saoedi-Arabië tegen zijn ouders dat hij ,,bij de IIRO ging werken'', zo vertelde Al-Sheri's vader aan het Saoedische Arab News. De IIRO zou ook djihadstrijders naar Tsjetsjenië smokkelen. Nu Aghanistan lijdt onder de Amerikaanse aanvallen, heeft de IIRO overigens al aangeboden daar humanitaire hulp te verlenen.

De Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) houdt de Wereld Moslim Liga in Tilburg wel in de gaten. Volgens de dienst gebruiken rijke, fundamentalistische Saoediërs de Liga om grote sommen geld ter beschikking te stellen aan streng orthodoxe organisaties, staat in een BVD-rapport. Maar er staat niets in over de IIRO of steun aan terrorisme. Voorzitter Cheppih zegt nog geen last te hebben gehad met zijn werk voor de IIRO.

Ook de derde grote Saoedisch-geïn-spireerde fondsenwerver die in één adem wordt genoemd met terrorisme, ontbreekt in Nederland niet. De World Assembly of Muslim Youth (Wamy) zit in Rotterdam, zegt een woordvoerder van Wamy in Londen. ,,Dat is de stichting Rahma Relief. Die werft in Nederland ook jongeren voor onze kampen.'' Wamy houdt 'scouting'-kampen rond 'islamitische identiteit' en 'Palestijnse strijd', met op het programma onder andere boog- en geweerschieten. Vaak in Engeland, maar afgelopen juli vond ook een kamp in België plaats, met tachtig jongeren uit verschillende landen. De jeugdbeweging steunt de extremistische Palestijnse Hamasbeweging. Dat leidde er al toe dat de Palestijnse Autoriteit de tegoeden bevroor van Wamy in Gaza.

In december gaf de emir van Riad nog het startschot voor een gezamenlijke campagne van de drie genoemde fondsen. De groot-moefti van Saoedi-Arabië voegde hun daarbij toe: ,,Gewaarschuwd tegen de vijanden van de islam, prijs ik jullie rol in dienst van het islamitische doel.'' Volgens Navo-onderzoek is ,,weinig bekend over de manier waarop donaties via de Wereld Moslim Liga, de Wamy en de International Islamic Relief Organization zijn besteed''.

Net als Al-Haramain bezweren ook de IIRO en de Wamy dat zij zich strikt tot liefdadigheid beperken. Dat veel bestedingen worden aangeduid als 'hulp aan weduwen en wezen' is niet gek. Gesponsorde djihadstrijders worden maar al te vaak martelaar, waarna de islamitische gemeenschap de plicht heeft hun families te steunen, menen de fondsen.

Het is op zich niet nieuw dat in Nederland geld wordt ingezameld voor organisaties die zich (ook) schuldig maken aan terroristische activiteiten. Antwoorden op kamervragen over twee bekende groepen maken duidelijk dat Nederland hieraan weinig kan doen, al zou het willen.

,,De BVD beschikt over informatie dat de stichting Al-Aksa in Nederland geld inzamelt dat gestuurd wordt naar aan de Hamas gelieerde organisaties in de Palestijnse gebieden'', schreef minister De Vries van binnenlandse zaken in mei aan de Kamer. Hamas is verantwoordelijk voor vele bloedige aanslagen in Israël. Volgens de Federatie van Amerikaanse Wetenschappers is Al-Aksa een van de vier grootste geldinzamelaars voor Hamas in het westen. De stichting werkt samen met het Libanese fonds Al-Quds. Voorzitter van Al-Quds en Hamaslid Moesa Aboe Marzoeq zei in januari nog: ,,Noodzakelijke strategie is de weigering om samen te leven met de zionistische vijand. Onze enige keus is djihad in al zijn vormen en gebruikmakend van al zijn instrumenten.''

Gevraagd of Al-Aksa kan worden aangepakt, stelde De Vries echter: ,,Vooralsnog is niet vastgesteld dat deze gelden worden aangewend voor terroristische activiteiten. De Hamas is niet alleen verantwoordelijk voor diverse geweldsactiviteiten van terroristische aard, maar ontplooit ook humanitaire en sociaal-culturele actviteiten.''

Veel groeperingen die geweld gebruiken, hebben ook een tak die zich bezighoudt met armenhulp of gezondheidszorg. Maar volgens de Amerikaanse oud-minister van buitenlandse zaken Albright is dat geen argument om ze te gedogen. ,,Er zijn meer dan genoeg manieren om geld voor goede doelen bijeen te brengen via private vrijwilligersorganisaties die géén terroristische activiteiten ontplooien'', zei ze bij de strafbaarstelling van terreurorganisaties in Amerika.

Met speciale anti-terreurwetten hoeft justitie niet aan te tonen dat een ingezamelde gulden elders wordt gebruikt voor strijd en niet voor hulp. Dat zou voorkomen dat een minister enerzijds een groep 'terroristisch' kan noemen, terwijl hij anderzijds Nederlandse leden ongemoeid laat. Afgelopen augustus zei minister De Vries tegen de Kamer: ,,De Iraanse verzetsbeweging Mujahedin-e-Khalq (MKO) onderneemt gewelddadige aanslagen in Iran. De Nederlandse regering beschouwt de MKO als een buitenlandse terroristische organisatie.'' Maar: ,,Organisaties die uitsluitend in het buitenland geweld plegen, kunnen in Nederland niet zonder meer verboden worden verklaard.''

De MKO mag in Nederland dus doorgaan met geld inzamelen, via de Nationale Raad van Verzet Iran en de Stichting solidariteit met Iraanse mensen. Solidariteit met Iraanse mensen is bekend van collectes in winkelcentra. Activisten dragen gruwelijke foto's van folteringen bij zich en vragen voorbijgangers ter plekke een machtiging af te geven, waarmee geld van hun rekening wordt gehaald. Vaak is het bedrag dat wordt afgeschreven, hoger dan toegezegd. De Vries: ,,Aan de MKO gelieerde organisaties zamelen op een vaak zeer vasthoudende en overrompelende manier geld in. Onduidelijk is waartoe de opbrengst van de geldinzamelingen precies aangewend wordt.''

Door organisaties als terroristisch te etiketteren, nemen de wetgever in de VS en die in het Verenigd Koninkrijk onvermijdelijk een politiek standpunt in. De doelen van gewelddadige facties zijn niet altijd onsympathiek. P. Thevanayagam van het Tamil Coordinating Committee in Den Haag vindt het dan ook 'verkeerd' dat zijn zusterorganisaties in Engeland en Amerika moesten verdwijnen. De Tamil-committees brengen geld bijeen voor de LTTE, beter bekend als de Tamil Tijgers, die strijdt voor een zelfstandige Tamilstaat in het noorden van Sri Lanka. Tamils worden in Sri Lanka vervolgd en niet iedereen betwist hun recht op autonomie.

Maar de Tijgers schrikken niet terug voor moorden op Sri Lankese overheidsfunctionarissen en zelfmoordaanslagen op gebouwen. Thevanayagam: ,,Ons geld gaat voor een belangrijk deel naar de strijd van de LTTE. Die gaat soms gepaard met geweld, maar altijd uitgelokt door het leger. Ik ben blij dat wij in Nederland geen enkel probleem hebben. Nederlandse autoriteiten hebben nooit gevraagd wat we hier doen.''

Net zo openlijk opereert de International Sikh Youth Federation in Almere, de ISYF. Op de lijsten van verboden terroristische organsaties van de Verenigde Staten en Groot-Brittannië prijkt deze organisatie al jaren. De ISYF heeft in het gevecht om een thuisland voor de sikhs in de Indiase provincie Punjab moordaanslagen en bomaanslagen gepleegd - onder meer op een vliegtuig - en mensen ontvoerd. Het aantal aanvallen is sinds 1992 wel sterk teruggelopen, door meedogenloos optreden van de Indiase veiligheidsdiensten, die Sikh-leiders hebben gevangen of gedood.

Een enkele keer probeert de Nederlandse politie beperkende wetgeving te omzeilen. Turkse groepen met geweldsdivisies hebben hier over het algemeen vrij spel. De Koerdische PKK gebruikt Nederland als politiek centrum. Een gewelddadige tak van het normaal democratische Milli Görüs, de Kaplan-beweging, is in Turkije verboden, maar hier actief. De extreem-linkse Turkse beweging Dev Sol, ook bekend als DHKP/C, is elders niet toegestaan, maar in Nederland stevig vertegenwoordigd met onder meer een kantoor in Amsterdam. Onlangs zei een Dev Sol-lid vanuit Turkije tegen NRC Handelsblad dat plannen voor aanslagen in Turkije in Nederland worden gesmeed. De leiding komt hier bijeen.

In april vorig jaar werden door heel Nederland leden gearresteerd van Dev Sol. Maar de basis voor de aanhoudingen van vorig jaar, een rechtshulpverzoek uit België, was wankel. Het Brugse parkethoofd J. Berkvens, die het verzoek deed: ,,Wij hebben niet om arrestaties gevraagd. Nederland gebruikt bewijzen voor strafbare feiten in België, om de organisatie in Nederland als crimineel te kunnen bestempelen.''

Met deze kunstgrepen moet het binnenkort uit zijn. Sinds vliegtuigen zich boorden in de torens van het WTC in New York, groeit in Nederland het draagvlak voor een harde aanpak. Maandag nog ging Nederland akkoord met een Europees plan om privacybescherming te beperken en de bevoegdheden van inlichtingendiensten uit te breiden. ,,Plotseling verzet Nederland zich niet langer meer tegen internationale samenwerking'', zegt een buitenlandse diplomaat. ,,In jullie land is een revolutie gaande.''

Een kamermeerderheid wil dat ook hier het lidmaatschap van een terroristische organisatie wordt verboden. Minister Korthals van justitie bespreekt dat nu binnen de Europese Unie. VVD en PvdA zien wel wat in een 'zwarte lijst', maar het is de vraag welke namen díe lijst moeten sieren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden