Voor de politie van Rusland is martelen ...

Voor de politie van Rusland is martelen standaardpraktijk

Na een sprong uit het raam van het politiebureau liep de indertijd vijftienjarige scholier een gebroken arm en knie op, alsmede een schedelbasisfractuur. Fetisov, die werd verdacht van de diefstal van een jas van een medescholier, wierp zich naar beneden uit wanhoop. Drieënhalf uur lang was hij gemarteld.

Toen Fetisov weigerde een bekentenis te ondertekenen, werd hij het hele bureau door geschopt en geslagen. Daarna ketenden agenten hem vast aan een stoel en werd hem een gasmasker over het hoofd getrokken. Verschillende keren knepen de politiemannen de luchttoevoer af, zodat Fetisov twee keer bijna het bewustzijn verloor. Toen hij opnieuw pen en papier kreeg voorgelegd, trok hij een sprint naar het raam. Ondanks dreigen met een pistool, sprong hij.

Het relaas van Fetisov is opgetekend door de Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW), die uitvoerig onderzoek heeft gedaan naar de wijze waarop de Russische politie bewijsmateriaal verzamelt. Het rapport 'Bekentenissen tegen iedere prijs' concludeert dat van alle verdachten ongeveer de helft wordt onderworpen aan martelingen of mishandeling.

,,Geweld wordt systematisch toegepast'', vertelt Diederik Lohman, de directeur van HRW in Moskou. Stompen, schoppen en slaan met wapenstokken, direct na de arrestatie, zijn alledaagse praktijk. De 'rechercheurs' gebruiken ordners om zichtbaar letsel te vermijden. Hielen zijn favoriete plekken. Die ogen lang normaal, ook al zijn ze gebroken.

Vaak wordt het slaan gecombineerd met het 'olifantje', de koosnaam voor het oude model gasmasker waarmee een arrestant wordt verstikt. Naast het olifantje zijn ook plastic zakken in zwang.

De toepassing van elektroshocks is wijdverbreid. Verdachten worden geboeid aan een verwarmingsradiator en krijgen ze toegediend via klemmetjes aan de orenlellen. Een soort oud telefoonstoestel produceert de stroomstoten. ,,Eerst draaiden ze langzaam, toen sneller. Daarna verloor ik het bewustzijn. Dat vijf keer'', vertelde Igor Achrimenko uit Nizjni Novgorod.

De Russische politie gebruikt ook een keur aan pijnlijke lichaamshoudingen. Bij het 'zwaluwtje' worden de armen achter het lichaam gebonden. Het slachtoffer wordt aan de handen opgehangen, waarbij de armen gemakkelijk uit de kom schieten.

Huizen van bewaring kennen verder zogenoemde 'drukcabines'. Hierin zitten met de politie samenwerkende gevangen die, in ruil voor verdovende middelen of prostituees, bereid zijn medegevangen af te tuigen en te verkrachten.

Een uit marteling verkregen confessie wordt in het hele juridische proces zelden aan nader onderzoek onderworpen. Integendeel: het verdere onderzoek is er op gericht de eerste versie te onderbouwen. ,,Alles wat ermee in tegenspraak is, wordt in de regel verworpen'', aldus Mara Poljakova, een voormalige leerkracht van het Moskouse instituut voor officieren van justitie.

Als strafzaken toch een geheel andere wending nemen, dwingt de politie de verdachten vaak simpelweg tot een nieuwe bekentenis. Om zich deze moeite te besparen, oefent zij ook wel pressie uit om blanco ondervragingsrapporten te ondertekenen. Gebruikelijk is het ook om iemand, die een misdaad heeft gepleegd, nog een reeks andere in de schoenen te schuiven. Zo schonen agenten hun archief op.

Marteling aanhangig maken is praktisch onmogelijk. Alleen bewijsmateriaal van gerechtelijke artsen wordt geaccepteerd. Maar die doen pas onderzoek als ze daartoe officieel opdracht krijgen. Andere artsen raken uit angst voor de politie liever niet bij martelzaken betrokken. En als dan eindelijk een arts bereid is gevonden wonden te registreren, blijkt het 'bewijsmateriaal' niet zelden geheeld.

Het zijn meestal jonge, onervaren assistenten van officieren van justitie die belast worden met het onderzoek naar martelzaken. Die doen niet veel meer dan de aanklacht doorspelen naar het hoofd van politie. Een kort antwoordbriefje, dat de feiten niet stroken met het gebeurde, betekent het einde van de zaak.

Een van de oorzaken is volgens Lohman het immense verloop bij de Russsiche politie. Sinds de val van de Sovjet-Unie heeft in totaal 80 procent van het personeel de oude werkgever verruild voor particuliere bewakings- en detectivebureau's. Het resultaat is dat slechts 5 procent van de rechercheurs meer dan tien jaar werkervaring heeft, terwijl het ministerie van binnenlandse zaken nu omvangrijker is dan tijde van de Sovjet-Unie.

Rusland moet erkennen dat martelen een probleem is, zegt Lohman. Hij hoopt dat het rapport steun vanuit het westen voor lokale mensenrechtenorganisaties zal opleveren. Daarvan verwacht de Nederlander meer dan van een aanklacht tegen het land bij het Europees gerechtshof.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden