Voor de eer en kouwe benen

Het leek warempel een heuse kwestie. Wie mocht vannacht de Nederlandse vlag dragen tijdens de openingsceremonie van de Olympische Winterspelen in Salt Lake City? Terwijl de Amerikanen elkaar verdrongen om de gehavende stars and stripes uit het WTC, bedankten de Hollandse schaatsers voor de eer. Zijn we dan helemaal niet chauvinistisch of hebben we de verkeerde sporters op pad gestuurd?

Picabo Street heeft al verloren voordat de spelen zijn begonnen. De skiër uit Utah voerde een maand lang campagne om de nationale vlag te mogen dragen tijdens de openingsceremonie, maar de sporters van de Amerikaanse ploeg kozen gisteren voor shorttrackster Amy Peterson. ,,Het gaat er niet om wie de beste campagne voert, maar of je respect toont voor de andere atleten'', aldus Peterson.

,,Deze spelen zijn verreweg de beste voor mij, en ze zijn nog niet eens begonnen'', jubelde Peterson, die in 1992 in Albertville een zilveren medaille won en twee jaar later met twee bronzen plakken het Noorse Lillehammer verliet. ,,Toen ik mijn moeder belde, bleef ze maar vragen of ik haar niet voor de gek hield. Maar ik zei: over dit soort zaken maak ik geen grapjes.''

Hoe anders is het gesteld in het Nederlandse kamp. Naar goed gebruik werd het dragen van de vlag deze week aangeboden aan de deelnemers met de langste staat van dienst. Maar Rintje Ritsma, al present in 1994 en eveneens vier jaar geleden in Japan, had er geen trek in. Ook de kampioenen van Nagano, Gianni Romme en Marianne Timmer, bedankten feestelijk voor de eer.

Uiteindelijk liep vannacht snowboardster Nicolien Sauerbreij - een olympisch debutante wie bij voorbaat weinig kansen worden toegedicht - met de driekleur op kop van een uitgedund groepje Nederlandse atleten waarin alle schaatsers ontbraken.

'Onze jongens en meisjes' sporten allang niet meer voor volk en vaderland of voor de eer, ze schaatsen nu voor SpaarSelect, zoals een nogal drammerige radioreclame ons dezer dagen duidelijk maakt, of voor een andere sponsor wiens belangen met sportieve prestaties en dus publiciteit worden gediend. Lopen met de vlag geeft hooguit kans op blessures door het lange wachten tijdens de ceremonie, en het levert in elk geval niks op.

De klucht rondom de vlag leidt tot soms heftige emoties in het achterland. VVD-coryfee Erika Terpstra, met twee olympische zwemmedailles (Rome 1960 en Tokio 1964) het beste bewijs dat politici van wanten weten als het over sport gaat, pleit onomwonden voor een verplichting om mee te lopen bij de openingsceremonie.

Gerda Verburg (CDA) zegt verbijsterd te zijn. ,,Ik vind dit niet bepaald een toppunt van sportiviteit. Blijkbaar heeft de commercie zodanig toegeslagen dat de Nederlandse teamgeest moet wijken voor zogenaamde professionaliteit. NOC en IOC moeten hier maar eens heel goed naar kijken. Misschien moet het wel worden opgenomen in de regels voor wie aan de spelen mag deelnemen.''

Verburg gelooft niet dat de schaatsers die later in de week de baan op moeten, lang last zouden kunnen hebben van het wachten of de kou. ,,Ik ben zelf een fanatiek amateursporter dus ik weet best dat je van vier uur staan zware benen kunt krijgen, maar na een nacht goed slapen is dat wel weer over. Ik vind dit een uiting van verwende, over het paard getilde sporters. Dat geld een rol speelt is nu eenmaal zo, maar als het erg belangrijk wordt dan is de sport verloren, dan moet je niet meer mee willen doen.''

Eimert van Middelkoop van de ChristenUnie deelt haar ergernis over de verwende sporters, maar hij blijft er wat laconieker onder. ,,Het klinkt oubollig, maar in de tijd van Ard en Keessie zou dit ondenkbaar zijn. En ik kan me dit ook niet van onze zomersporters voorstellen. Als het te koud is moeten chef de mission Leo Visser of prins Willem-Alexander maar een borstrok verstrekken. Maar ik ga er niet over, en we moeten er geen militaire dienstplicht van maken.''

Atletiektrainer Henk Kraaijenhof daarentegen geeft de schaatsers groot gelijk. ,,Ik geef die schaatsers groot gelijk. Ga maar een uur of vier, vijf in de kou staan, dat is niet bevorderlijk voor de prestaties. In sommige landen worden atleten verplicht; ik herinner mij dat Marlene Ottey (Jamaica, red.) in 1992 in Barcelona werd gedwongen mee te lopen. Aan het publiek waren toen zakjes fluorescerende vloeistof uitgedeeld, dat zag er allemaal heel leuk uit, maar aan het slot begonnen ze die van de tribune naar beneden te gooien. Je zult zoiets maar in je ogen krijgen als je de volgende dag moet lopen. Daar moet je je atleten niet aan blootstellen.''

,,Ik begrijp dat het een bijzondere eer is om met die vlag te lopen, maar er zijn genoeg officials die even met hun kop door het televisiebeeld willen lopen. Laat die het dan doen'', zegt Kraaijenhof. ,,Dat nationalisme leeft niet zo erg in Nederland. Als je aan een sporter vraagt voor wie hij het doet, is het in eerste instantie voor zichzelf en in tweede instatie voor de coach. Natuurlijk, als we winnen zijn we allemaal Nederlanders, maar als je verliest moet je dat zelf opvangen.''

Is er dan helemaal geen trots meer? Die schaatsers vertegenwoordigen toch heel Nederland? ,,Ietsje meer van dat basale gevoel van trots op je land mag je toch wel verwachten'', vindt Joshua Livestro, voorzitter van de Burke Stichting die het conservatisme in Nederland propageert. Hij spreekt van 'een gênante vertoning'. Maar dat de gevoelens van nationale trots aan het schuiven zijn is toch ook weer overdreven. ,,Het afgelopen weekend stond het stijf van de vlaggen. Nederlanders hebben er geen moeite om de vlag uit te hangen.''

En dat het allemaal wat minder eerbiedig gebeurt dan in de Verenigde Staten, daar tilt Livestro niet al te zwaar aan. ,,In de Amerikaanse cultuur is het meer dan grondwetspatriottisme, daar is men trots op de ideeën waarop de natie is gevestigd. In Nederland koesteren we ongeveer dezelfde ideeën, maar we schijnen het moeilijk te vinden om daar prat op te gaan. Toch hoor ik niemand meer roepen dat hij overal liever dan in het vrije Westen wil wonen. Mulisch zegt ook niet meer dat Cuba beter is. En als bij ons een vliegtuig in de Domtoren was gevlogen, dan zouden wij ook wel naar de nationale symbolen hebben gegrepen.''

Als zelfs de grondlegger van het Nederlandse conservatisme er zo luchtig over doet, is aanbidding van de vlag zoals Amerika die kent, voor Nederland echt ondenkbaar. ,,Dat exuberante nationalisme is ons gelukkig vreemd. Dat gesleep met die vlag van de Twin Towers heeft iets onsmakelijks'', stelt Amerikadeskundige Maarten van Rossem. ,,De Amerikaanse vlag staat symbool voor de natie, er bestaan boeken over en tal van tuttige wetten over wanneer en hoe hij mag hangen of weer moet worden opgeborgen. Hij staat voorin alle klaslokalen en minstens één keer per jaar zweren leerlingen de eed van trouw aan de vlag, bij verkiezingen kun je de kandidaten niet zien of er hangen minstens tien metershoge vlaggen. Aartsconservatieve nationalistische clubs houden al die rituelen in stand.''

Wat niet wil zeggen dat Nederland geen nationalisme kent. ,,Wij zijn wel degelijk nationalistisch, maar je toont het niet zo'', zegt Van Rossem. ,,De Amerikaanse vlag is aanleiding voor het sentiment waar die natie behoefte aan heeft, een nationaal gevoel voor de mensen die allemaal van heinde en ver kwamen. Dat gedoe met die vlag is trouwens niet zo oud, het dateert van eind 19de eeuw, toen ook in Nederland het nationalisme wel opkwam. Daar hebben we bijoorbeeld Koninginnedag aan te danken, dat is welbewust uitgevonden.''

Is het ons dan allemaal opgedrongen, dat hele gedoe rondom nationale identiteit en de eer van het vaderland? Ach, iedereen identificeert zich zo nu en dan met zijn nationale eenheid, stelt Van Rossem. ,,Als straks al die medailles worden gewonnen, dan overvalt ons een warm en trots gevoel, ook al kun je zelf geen slag schaatsen. Helaas leidt dat soms tot pijnlijke taferelen, zoals toen Nederland Europees voetbalkampioen werd. Toen dacht ik: te midden van dit soort malloten woon ik.''

Kamerlid Van Middelkoop, ten slotte, ziet de keuze van de schaatsers om het eigenbelang boven dat van het land te stellen als 'een lichte krenking van het Nederlandse chauvinisme'. Meer niet. ,,Ik denk dat alle voetballers op dit moment bereid zouden zijn de vlag op hun knieën te dragen als ze daardoor alsnog naar het WK konden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden