Voor de beeldenstormers van IS is Palmyra de hoofdprijs

Het theater van Palmyra in 2008.Beeld REUTERS

Hoe lang zou het duren totdat terreurgroep Islamitische Staat weer filmpjes publiceert waarin ze kunstschatten tegen de grond werkt? Woensdag veroverde ze de historische Syrische stad Palmyra. Die ligt bezaaid met pre-islamitische beelden, zuilen en tempels. Precies het soort antiquiteiten dat IS blasfemisch noemt en graag te lijf gaat.

Het 2000 jaar oude Palmyra staat op de Werelderfgoedlijst en geldt als een van de mooiste archeologische locaties van het Midden-Oosten. Voor het begin van de Syrische burgeroorlog kwamen jaarlijks duizenden toeristen kijken naar de overblijfselen van wat ooit een welvarend stadsstaatje was.

Reusachtige tempels, een imposant theater, een hoofdstraat van meer dan een kilometer lang: Palmyra heeft het allemaal, en veelal nog in gave toestand ook. Een van de hoogtepunten is de tempel voor de Babylonische god Baäl, die stamt uit de eerste eeuw.

Het Syrische leger slaagde er eerder deze week nog in om IS voor de poorten van Palmyra te verjagen, maar dat succes bleek van korte duur. Woensdag viel de stad dus alsnog. Wel heeft het Syrische regime naar eigen nog snel honderden beelden naar veilige locaties kunnen brengen.

IS heeft haar beeldenstorm nog niet aangekondigd, maar dat die er gaat komen ligt voor de hand. Eerder stortte het zich al op Assyrische ruïnes bij de Iraakse stad Nimrud en beelden in Mosul. De vraag is vooral wannéér IS aan de slag gaat. En, nog belangrijker, wanneer IS zijn nieuwe verwoestingen wereldkundig maakt. De groep publiceert haar sloopfilmpjes doorgaans op strategische momenten, bijvoorbeeld wanneer het bij gevechten aan de verliezende hand is en het de aandacht daarvan wil afleiden.

'Hele cultuur kan verloren gaan'
Een beeldenstorm in Palmyra kan van een heel andere orde zijn dan eerdere sloopsessies, meent de Leidse archeoloog Olivier Nieuwenhuijse. "Die stad is uniek. Omdat ze zo groot is, maar ook omdat de kunst die er te vinden is, afwijkt van die in andere Syrische en Iraakse plaatsen. Palmyra was ten tijde van het Romeinse Rijk een stadsstaatje, een op zichzelf staande cultuur. Als IS flink huishoudt, kan die cultuur bijna helemaal verloren gaan. Ja, er staan wat beelden in musea buiten Syrië. Maar dat is maar een klein deel."

Lang niet alle kunstschatten in Palmyra hebben een religieus karakter. Een deel bestaat uit seculiere werken, zoals beelden van voorname en welgestelde personen, en uit metershoge zuilen. Nieuwenhuijse verwacht echter dat IS zich daar weinig van zal aantrekken. "Die beeldenstormers zullen denken: het hoort allemaal bij die blasfemische cultuur. Het moet allemaal kapot."

Met rust gelaten door de Romeinen
Palmyra lag rond en na het begin van de jaartelling ingeklemd tussen tussen het Romeinse en het Parthische Rijk, de twee regionale grootmachten. Dat de Romeinen de Palmyrenen met rust lieten, kwam doordat de koningen van het stadstaatje het op een akkoordje gooiden met de caesars.

Nieuwenhuijse: "Ze leenden hun troepen uit aan de Romeinen. Dat ging lang goed, totdat ze in de derde eeuw in opstand kwamen tegen caesar Aurelianus. Die sloeg hard terug en veroverde hun grondgebied."

Vier eeuwen later werd Palmyra ingenomen door Khalid ibn al-Walid, een vroeg islamitisch krijgsheer en kompaan van de profeet Mohammed. IS-aanhangers noemen hem één van hun grote inspirators, maar het is sterk de vraag of die liefde wederzijds is. Want Al-Walid liet Palmyra gewoon intact.

Beeld reuters
Beeld REUTERS
Beeld reuters
Beeld afp
Beeld ap
Beeld EPA
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden