'Voor blanke boeren is geen plaats meer'

KAAPSTAD - ,,Ik kan het risico niet langer nemen. Ik denk niet dat er nog plaats is voor welke blanke dan ook in Zimbabwe. Het is nu een keuze tussen leven en dood'', aldus een blanke boer in het Zimbabwaanse Chinhoyi. Zijn gezin is één van de minstens vijftig, die de afgelopen dagen uit Chinhoyi zijn gevlucht, nadat de arrestatie van 22 boeren daar leidde tot een geweldsgolf tegen blanken.

De hoop van de 50000 blanke Zimbabwanen dat ze rustig konden afwachten tot Mugabe volgend jaar wordt weggestemd, lijkt met het geweld in Chinhoyi de grond ingeboord. ,,Het is nog nooit zo erg geweest als nu'', zei David Rockingham-Gill, de regionale voorzitter van de Commerciële Boerenbond, afgelopen week. Tientallen blanken, onder wie oude vrouwen, werden op straat aangevallen, huizen van boeren werden geplunderd, hun schuren in brand gestoken en hun koeien opgegeten. De meeste blanke winkels in Chinhoyi zijn dicht, en veel blanken sluiten zich op in hun huizen. Voor het eerst, zeggen commentatoren, dreigt een ware rassenoorlog in Zimbabwe.

Zoals altijd luidt de vraag: was het een spontane geweldsuitbarsting of zat er een opdracht van hogerhand achter? Volgens David Coltart, parlementslid voor de oppositie, drijft de regering vanwege internationale druk de raciale spanningen op de spits. ,,Ze beseffen dat het net zich rond hen sluit en hebben besloten dat hun enige uitweg bestaat uit het uitlokken van vijandige reacties van blanke boeren.''

Sinds de landbezettingen anderhalf jaar geleden begonnen, wisten de boeren zich te houden aan hun cruciale afspraak zich niet te laten provoceren. Als één van hen een zwarte landbezetter zou mishandelen of vermoorden, zou dat Mugabe immers in de kaart spelen. Vorige week ging het toch mis, toen een groep boeren uit Chinhoyi een collega kwam redden die in zijn huis was opgesloten. Er braken gevechten uit, waarbij zowel blanken als zwarten gewond raakten. Alleen de 22 boeren werden gearresteerd, en zitten nu in voorarrest.

Door dit soort incidenten wordt het voor de blanke boerenbond steeds moeilijker om redelijk te onderhandelen met de regering over de landcrisis. Bovendien kregen ze vorige week een vervelende mededeling: de landbouwminister meldde dat is besloten 90 procent van al het blanke boerenland te confisceren, in plaats van de helft ervan (4700 boerderijen), zoals de bedoeling was.

Volgens analisten is het geweld in Chinhoyi opzettelijk aangewakkerd om de landherverdeling sneller te laten verlopen. Door de lange juridische procedures zijn pas 25 boerderijen legaal overgenomen door de regering. Het lijkt erop dat Mugabe geen zin meer heeft in dit gezeur. Bovendien begint in oktober het regenseizoen. Hoe meer zwarten nog daarvoor kunnen ploegen en zaaien op hun nieuwe stukjes land, hoe groter de kans dat Mugabe in april opnieuw president wordt.

Volgens de Zimbabwaanse krant Financial Gazette is er een verandering van strategie. ,,De regering wil dat de oorlogsveteranen de boeren lastig vallen en angst aanjagen, zodat ze hun land in de steek laten en de regering het in handen heeft voor oktober. Zaken als compensatie worden minder urgent als de boer niet meer op zijn land is'', aldus een bron in de inlichtingendienst.

De internationale druk op Zimbabwe wordt echter langzaam steviger, vooral uit vrees voor toename van het politieke geweld de komende maanden. De Amerikaanse Senaat nam vorige week een wet aan waarin sancties worden afgekondigd en ook de Europese Unie besloot in juni Zimbabwe nog zestig dagen te geven om een einde te maken aan het geweld. Maar Mugabe belooft hard terug te slaan tegen 'de neo-kolonialen die opnieuw hun wil aan Afrika willen opleggen'. Hij overweegt volgens de Financial Gazette dan de noodtoestand uit te roepen.

Zimbabwes buurlanden zijn bovendien fel gekant tegen sancties: met name Zuid'Afrika, dat vreest voor een grote vluchtelingenstroom uit Zimbabwe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden