Voor 2004 zaad gedoneerd? De ChristenUnie wil van anonimiteit af met een gratis DNA-test

Buisjes met sperma, afgestaan bij een spermabank. Beeld Hollandse Hoogte

Voor kinderen van anonieme zaaddonoren is de zoektocht naar hun biologische vader moeilijk. De ChristenUnie pleit voor de financiële vergoeding van een DNA-test. Volgens critici is die test verouderd.

Een fietstochtje naar de spermabank, zonder je naam of rugnummer te registreren, en hop weer naar huis: tot 2004 was dat mogelijk, maar sinds de nieuwe donorwet van kracht is, mag het niet meer. Het recht van donorkinderen hun afkomst te kennen, weegt zwaarder dan de anonimiteit van zaaddonoren.

Maar de 40.000 donorkinderen die voor 2004 werden geboren met het zaad van een anonieme donor, hebben dat recht niet. Nóg niet, want regeringspartij ChristenUnie doet binnenkort een voorstel in de Tweede Kamer om deze kinderen van anonieme donoren financieel te steunen. 

Fiom-databank

De manier waarop deze donorkinderen nu kunnen proberen om hun afkomst te achterhalen, is door hun DNA op te sturen naar een speciale databank van stichting Fiom. Deze databank, waar zowel donorkinderen als anonieme donoren zich kunnen melden, kijkt of er matches zijn. 

Voor anonieme zaaddonoren is de aanmelding sinds vorig jaar gratis. Donorkinderen op zoek naar hun biologische vader moeten nu nog 250 euro betalen. De ChristenUnie wil dat dit gratis wordt, dat gaat de staat zo'n half miljoen kosten. 

Een woordvoerder van Fiom laat weten dat er zich de afgelopen jaren veel meer anonieme donoren hebben gemeld bij de databank (er zijn er nu 500), maar dat het aantal inschrijvingen van donorkinderen stokte bij duizend. ‘Wij zagen dat zij steeds beter de weg naar commerciële databanken vonden.’

Goedkoper en moderner

Volgens Els Leijs, die als familiedetective donorkinderen ondersteunt in hun zoektocht naar hun biologische vader, heeft dit twee oorzaken. Allereerst is het goedkoper om als donorkind je heil te zoeken bij een commerciële databank zoals Family Tree DNA, een grote databank in de VS: waar het lidmaatschap van Fiom nu nog 250 euro kost, ben je daar met 60 euro klaar.

Een advertentie van Family Tree DNA Beeld -

Daarnaast zijn de technieken die commerciële databanken gebruiken moderner. Het Fiom zei tot vorig jaar ook matches tussen broers en zussen te kunnen vinden, maar moest na berichtgeving in Trouw toegeven beloften te hebben gedaan die niet konden worden waargemaakt: de door Fiom gebruikte methodes waren verouderd en konden deze matches niet maken.

Volgens Leijs zijn de matches tussen broers en zussen in de commerciële databanken veel betrouwbaarder. Terwijl donorkinderen meestal op zoek zijn naar hun donorvader, merkt de familiedetective dat het contact tussen halfbroers en halfzussen soms waardevoller wordt gevonden: het zijn lotgenoten.

De woordvoerder van Fiom laat weten dat de stichting ‘in gesprek is over wat we kunnen doen aan die techniek’. Samenwerken met de commerciële databanken is in ieder geval niet mogelijk, zegt zij, omdat er een andere testmethode wordt gebruikt. “Dat is appels met peren vergelijken.”

Leijs zou liever zien dat donorkinderen met een financiële bijdrage van het Rijk op zak zelf mogen kiezen tussen een commerciële databank of het Fiom. “Voor commerciële databanken worden de wenkbrauwen opgetrokken. Maar die bedrijven gaan zeer goed om met je gegevens. Het is echt niet risicovoller dan iets bestellen bij Coolblue.”

Anonieme donor: ‘Zo wordt de barrière mogelijk geslecht’

Biologiestudent Dirk Houtgraaf doneerde in de jaren tachtig anoniem zijn zaad in ruil voor 25 gulden. “Als er kinderen uit voort komen, gaan ze naar je op zoek. Dat moet je niet willen”, zei zijn moeder nog. Maar hij deed het toch. Vorig jaar meldde hij zich aan bij de databank van Fiom, dat was toen nog alleen voor donoren gratis.

Dirk Houtgraaf Beeld Werry Crone

Dat het nu waarschijnlijk voor donorkinderen ook gratis wordt – daarover valt het besluit in de Tweede Kamer later op de dag – vindt hij ‘een heel redelijk voorstel.’ “Zo wordt de barrière zo veel mogelijk geslecht voor donorkinderen die hun afkomst willen weten." 

Zelf heeft hij nog niets gehoord over een match. Of hij erop hoopt? “Ik sta er dubbel in. Ik heb niet zoiets van: ik wil dit graag. Maar als het zo ver is, zal ik het leuk vinden. Maar de donorkinderen moeten zelf op zoek gaan en het moet toevalligerwijs zo zijn dat ik de biologische vader ben. Hoewel vader... dat is niet helemaal het goede woord. Het wekt de suggestie dat je een soort ouderrol hebt, maar dat is gewoon niet zo.”

Zijn DNA ook opsturen naar een commerciële databank, is voor Houtgraaf een brug te ver. “Het moet gewoon goed geregeld worden in Nederland. Het zoeken van broers en zussen lijkt mij van dezelfde orde als dat je een biologische ouder. Ik zou zeggen: regel het in één keer goed: haal alle blokkades weg, gebruik de technieken die beschikbaar zijn. Daar wordt iedereen gelukkig van.” 

Donorkind: 'Eerder is een soort mensenfabriekje bedacht'

Josine van Dongen zoekt haar donorvader. Een halfbroer vond ze een jaar geleden via een commerciële DNA-databank. "Als het voorstel van de ChristenUnie doorgaat, is dit echt fantastisch nieuws. Het geeft ontzettend veel donorkinderen de kans om te zoeken, 250 euro is heel veel geld als je jong bent."

Josine van Dongen Beeld Ton Toemen

Het is niet meer dan rechtvaardig als de DNA-test vergoed wordt, vindt ze. "Eerder is een soort mensenfabriekje bedacht; dat is allemaal met een goed doel geweest, maar wij als donorkinderen hebben nu de erfenis ervan. Die is niet altijd zo rooskleurig. Als de test vergoed wordt, is dat een erkenning van onze positie. Voor kinderen is het belangrijk om te weten van wie je afstamt."

Lees ook:

Donorkind  vindt haar halfbroer na jaren speurwerk: 'Ik zit op een blauw wolkje.' 

Josine van Dongen vond haar broer via een commerciële databank. "Fiom heeft de match tussen ons gemist. Dat is, naar ik begrijp van andere donorkinderen, niet de eerste keer.

Zaaddonor: ‘Ik heb nooit anoniem willen zijn’. 

Voordat biologiestudent Dirk Houtgraaf naar de spermabank gaat, waarschuwt zijn moeder hem. “Als er kinderen uit voortkomen, gaan ze naar je op zoek. Dat moet je niet willen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden