ANALYSE

Vonnis Van Rey handleiding voor ambtenaren en bestuurders

Jos van Rey staat de media te woord na het vonnis van de Rotterdamse rechtbank. Van Rey kreeg een werkstraf van 240 uur. Beeld ANP

Het is een vonnis waarop vooral duizenden ambtenaren, raadsleden en wethouders hebben gewacht. Verkrampt waren ze, door de media-onthullingen in de zaak Van Rey, de harde aantijgingen van justitie, en de juist zalvende woorden van de advocaten.

Wat mag een bestuurder eigenlijk nog in Nederland? En wat niet? Om geen risico te lopen, deden ze het liefst maar zo weinig mogelijk. Integrisme, noemen wetenschappers die overdreven angst om te worden beschuldigd van niet-integer gedrag. Een duidelijk vonnis in de zaak Van Rey zou daar een einde aan moeten maken.

Maar máákt het vonnis dat de Rotterdamse rechtbank gisteren uitspraak ook een einde aan die bestuurlijke kramp? De ogenschijnlijk milde straffen wekken de indruk dat de heren er met hun grensoverschrijdende gedrag mee weg komen. Voor ex-wethouder Jos van Rey een taakstraf van 240 uur, voor projectontwikkelaar Piet van Pol een taakstraf van 100 uur, en wél een schuldigverklaring, maar géén strafoplegging voor ex-wethouder Tilman Scheurs. Justitie had maar liefst twee jaar geëist tegen Van Rey en Van Pol, en een werkstraf tegen Scheurs.

Genuanceerd vonnis
Maar toch: wie de snelle samenvatting van het vonnis laat voor wat ie is, en in de motivering van 150 pagina's duikt, moet constateren dat de rechtbank een genuanceerd vonnis heeft geproduceerd. Het document rekent keihard af met de Limburgse vriendjespolitiek, maar bevat ook sneren naar justitie die wel erg snel (te zware) conclusies trok. Nog belangrijker: het leest als een handleiding voor ambtenaren en bestuurders.

Van Rey bijvoorbeeld, was zeer lang topambtenaar waardoor hij heel goed wist welke regels golden. Hij moest wel doorzien dat mensen belang hebben om hem te beïnvloeden. Hij heeft volgens de rechter keer op keer onvoldoende afstand gehouden van degenen met wie als wethouder zaken moest doen. Daardoor heeft hij niet gehandeld als een integer politicus en het vertrouwen in de integriteit van het openbaar bestuur geschaad.

Van Rey heeft volgens de rechtbank de indruk gewekt dat er in Roermond een voor-wat-hoort-wat-fraudecultuur was waarbij het beeld van vriendjespolitiek en belangenverstrengeling bijna niet meer te onderdrukken is. Feitelijk heeft Van Rey in de benoemingprocedure voor een nieuwe burgemeester voor Roermond de wettelijke geheimhoudingsplicht geschonden door met kandidaat Ricardo Offermans te 'klankborden'. Volgens Van Rey is dat gebruikelijk in de politiek. Geen sprake van, aldus het vonnis. De ex-wethouder heeft van de procedure een 'poppenkast' gemaakt.

Scherpe grens
Van Rey is volgens de rechtbank ook omgekocht door Van Pol die geld stortte op de rekening van een bedrijf van Van Reys kinderen, dat hij als VVD-partij-kas gebruikte. Ook moeten voetbalreizen en door Van Pol betaalde bezoeken aan internationale vastgoedbeurzen als omkoping worden gezien. Reizen die de Van Rey met de Van Pols maakten naar Saint Tropez vallen daar niet onder, omdat die niet zakelijk maar vriendschappelijk waren. Van Pol is volgens de rechtbank de actieve omkoper en ex-wethouder Tilman Scheurs is in dit dossier een relatief kleine vis, met slechts wat door Van Pol betaalde voetbalreizen. Maar ook die vallen onder omkoping.

Met het begrip 'corruptie' heeft de rechtbank meer moeite. Justitie heeft niet hard weten te maken dat er werkelijk geld in Van Reys zakken is verdwenen, en ook niet dat het geld beslissingen heeft beïnvloed. Ook is niet duidelijk dat projectontwikkelaars met de 'gekochte steun' enorme winsten hebben gemaakt.

Die omstandigheden in combinatie met de hoge leeftijd van de verdachten (dus geen kans op herhaling) en de persoonlijke en financiële schade die zij hebben geleden, bracht de rechtbank gisteren uiteindelijk bij de taakstraffen. Toch is het oordeel over de Limburgse bestuurscultuur er niet minder hard om. In pagina's technisch-juridische argumentatie legt de rechtbank feilloos een scherpe grens tussen wat er kan, en niet kan in het openbaar bestuur. Maar de rechter weet het ergens in die pagina's ook in één Hollandse zin samen te vatten: in alle gevallen kan een ambtenaar of bestuurder dreigend wangedrag 'op z'n klompen aanvoelen'. Dat is een weinig juridische benadering, maar duidelijker kan het niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden