Review

Von Trier laat de kijker tollen

Regie: Lars von Trier. Met Willem Dafoe, Charlotte Gainsbourg. In 11 filmtheaters

’Antichrist’ begint met de dood. Het is alleen net alsof wat er gebeurt niet erg is, alsof je er niet helemaal bij kan komen. Zoals dat voelt bij onherroepelijke, erge dingen. De proloog is gefilmd als een droom, in zwart-wit en slowmotion, een aria klinkt.

Een man en een vrouw neuken, hartstochtelijk, liggend, staand, we zien de penetratie een moment in close-up – alvast de handtekening van Lars von Trier. Buiten sneeuwt het. Een peuter komt uit bed. Hij ziet eerst zijn neukende ouders en dan de sneeuw. Hij klimt op een stoel, opent het raam en valt. Hij glimlacht nog. Plof. Beertje zweeft mee. Ook plof. Meer is het niet.

De oerscène. En dan is het gebeurd. Schemering heerst. ’Verdriet’, luidt de titel van het eerste hoofdstuk, ’pijn’ en ’wanhoop’ zullen nog volgen. De man en de vrouw moeten voort, en wij met hen, en met de beelden van Von Trier, die met ’Antichrist’ zijn meest waarachtige, meest persoonlijke film heeft gemaakt, meesterlijk en potsierlijk en kinderlijk zoals al zijn films, maar ook ernstig, deze keer een film zonder jennen. ’Antichrist’ biedt horror die je in de buik én in het hoofd raakt, in de ziel misschien wel, ergens in de diepte waar andere kennis schuilt.

Een nachtmerrie ontspint zich. Wat verrast binnen deze boze droom is allereerst de doorzichtigheid, de glashelderheid van de vrouw. Wie eerder struikelde over Von Triers kindvrouwtjes vindt in de vrouw zonder naam in ’Antichrist’ hetzelfde archetype (vrouw = lichaam = natuur = chaos = satan = heks) maar deze vrouw is ook volstrekt waarachtig en dankzij de schitterende Gainsbourg evenzeer een spookbeeld als aangrijpend realistisch. Ze fluistert, jankt, slaapt, schrikt wakker, zweet, trilt, staart versuft, slaapt weer. Een lijdend lichaam.

De man daarentegen is een mysterie. Als therapeut neemt hij het heft in handen. Hij stelt vragen, troost en confronteert haar. Waar is zijn verdriet? Rouwt hij zelf niet? Ze moet van hem haar ergste angsten onder ogen zien. Wat wil hij? Haar helpen? Haar straffen? „Je bent zo arrogant”, zegt ze op een gegeven moment. Hè hè, denk je dan, eindelijk verzet tegen die regie.

Von Trier bouwt de dreiging op met prachtige, schimmige beelden en raadselachtige symbolen. Het huisje ’Eden’ midden in het woud waar ze van hem heen moeten omdat ze daar het bangst is. Een barend hert, een pratende vos (chaos reigns!), een schreeuwende kraai. Een zondvloed aan vallende eikels die op het dak kletteren. De man en de vrouw neuken alweer, op zoek naar verlossing, tussen de wortels van een eik, om hen heen reiken tientallen handen uit de grond naar boven.

De acteurs, zeker Gainsbourg , verbazen in authenticiteit; alsof ze iets ondergaan, niet spelen. Een extreem lugubere climax volgt, zo bizar en gewelddadig dat ze op het festival in Cannes de hele film opslokte. Wel voorstelbaar; ’Antichrist’ is een film die je beter voorbereid kunt zien.

Von Trier is trots op zijn film. Hij draagt ’Antichrist’ op aan Tarkovski. Ook een regisseur die vrouwen vastpinde aan natuur, seks, lichaam, moederschap. Voor het eerst komt Von Trier in de buurt van diens zwaarte. Maar de fascinerende, soms raadselachtige dan weer kinderlijk simpele droombeelden van ’Antichrist’ scheppen ook ruimte.

Het extreme geweld leverde de regisseur in Cannes een (omstreden) antiprijs van de oecumenische jury op wegens misogynie; evengoed is zijn film een feministisch manifest over het vernietigende geweld van mannen tegen vrouwen; hun angst, hun haat, hun onvermogen.

Tollend verlaat je de bioscoop. Troost is er niet, deze keer. De doden herrijzen niet. In het donkere woud ben je helemaal alleen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden