Volumineuze vrolijkheid

tentoonstelling | De bolle figuren van Fernando Botero zorgen bij de kijker voor een lach op het gezicht. Maar het gaat de Colombiaanse schilder vooral om de studie van het volume.

Zelf lachen ze nooit, de dikke en opgeblazen mensen op de schilderijen van Fernando Botero. Met een uitdrukkingsloos gezicht staren ze je aan. Maar kijk naar het publiek in de Kunsthal in Rotterdam en je ziet alleen maar glimlachende gezichten. Dat is vaste prik op de tentoonstellingen van Botero. Overal worden mensen vrolijk van de toegankelijke en kleurrijke schilderijen van deze Colombiaanse kunstenaar. Al meer dan vijftig jaar krijgt Botero (1932, Medellín) dat voor elkaar.

Vooraf denk je nog: dat gaat vast tegenstaan, die eindeloze parade van bolle, volumineuze Botero-figuren. Maar telkens weer krullen de mondhoeken toch omhoog. Bijna honderd schilderijen en tekeningen hangen er in de Kunsthal, plus een aantal beelden met als blikvanger 'Caballo'. Dit reusachtig bronzen paard stond jarenlang langs de A7 toen het nog deel uitmaakte van de kunstcollectie van voormalig bankier Dirk Scheringa. Na diens faillissement werd zijn kunstcollectie geveild, waarbij het paard werd verkocht aan een buitenlandse kunstverzamelaar.

Of hij nu een blote vrouw, de paus in zijn Vaticaanse bad, prostituees, spelende kinderen of de president met de first lady afbeeldt: ze hebben allemaal die onmiskenbare Botero-look: bol, rond, voluptueus. Ook de paarden, poezen en circusdieren van Botero zien eruit alsof ze aan obesitas lijden. Zelfs vruchten en voorwerpen krijgen bij hem extreem mollige proporties.

Waar Botero ook verschijnt, altijd wordt die ene vraag gesteld: waarom schildert hij alleen maar dikke mensen? Dat was in Rotterdam, waar de kunstenaar aanwezig was bij de opening van zijn tentoonstelling, niet anders. Foute vraag, want het gaat niet om zwaarlijvigheid. Botero heeft een 'obsessie voor volume', zoals hij het zelf omschrijft. Hij pompt z'n figuren zo op dat ze haast lijken te gaan zweven. Daardoor krijgen ze ondanks hun omvang iets luchtigs en lichtvoetigs met nu eens een komisch en dan weer een ontroerend of vertederend effect.

Botero ontdekte de effecten van het sterk overdrijven van de maat van de vormen in 1956. Toen hij een tekening maakte van een mandoline, zag hij ineens dat als hij de opening verkleinde, het instrument een andere proportie kreeg. Hij begreep dat hij alles wat hij schilderde, kon uitvergroten tot een barokke vorm. En dat het effect overdadig kon zijn, maar ook komisch of angstaanjagend. Met zijn voluptueuze figuren trad hij ook in de voetsporen van de oude meesters in Florence, die hij jarenlang had bestudeerd en die volgens hem dé schilders van het volume zijn.

In 1957 exposeerde hij zijn 'Stilleven met mandoline' in Washington. Alle galeries hingen in die tijd vol abstracte kunst en het werk van Botero werd als gedateerd afgeserveerd. Pas in 1961 brak hij door met zijn vreemde, intrigerende schilderijen, toen het Museum of Modern Art werk van hem aankocht.

Hoewel hij al sinds zijn negentiende niet meer in Colombia woont, staat zijn werk bol van het Latijns-Amerikaanse leven. In zijn kleurrijke schilderijen laat hij het Zuid-Amerika zien zoals hij zich dat herinnert uit zijn jeugd. De mannen dragen nette pakken en hoeden, de vrouwen keurige jurken en handschoenen. Ze picknicken, gaan met hun kinderen naar het circus, bezoeken stierengevechten, dansen en genieten van exotische vruchten en drankjes. Ze vieren het leven, zoals ook deze tentoonstelling heet: Celebrate Life.

Het is niet alleen maar feest op zijn schilderijen. Botero heeft ook oog voor de politiek van zijn vaderland. De machthebbers beeldt hij af als volgevreten lachwekkende figuren met pronkzuchtige vrouwen. De belangrijke rol van de kerk echoot - eveneens met veel satire - ook door in zijn portretten van zelfgenoegzame kardinalen en pausen. Hij beeldt hen in vol ornaat af, in bad of slapend in een spijlenbed, omringd door brandende kaarsen. Zijn meest recente werk bestaat uit portretten van zes Santa's. Ze zijn gebaseerd op de iconische beelden van vrouwelijke heiligen van oude meesters. Met dat verschil dat Botero's heilige Vivian, Dorotea, Agnes, Casilda, Clara en Ursula er met hun wulpse kleding eerder uitzien als prostituees. In zijn religieuze portretten is Botero misschien wel op zijn best.

De gewelddadige geschiedenis van Colombia heeft hij ook verbeeld, al komt die op deze expositie nauwelijks aan bod. Het meest expliciet is een schilderij van een bloedblad dat verwijst naar de strijd van de guerrillabeweging Farc tegen de Colombiaanse regering. Meestal verpakt Botero de gevolgen van het geweld subtieler, in schilderijen van huilende weduwen of mensen die dansen zonder dat ze een greintje plezier uitstralen.

Eén van de meest aangrijpende werken is het schilderij van een huilende weduwe met een poes in haar armen en drie kleine kinderen aan haar rokken. Het verbeeldt zijn eigen moeilijke jeugd: Botero verloor zijn vader toen hij vier was. Het is een schilderij met een ingehouden traan. Maar meestal overheerst de lach op deze heerlijke zomertentoonstelling.

Hommages

Botero bestudeerde jarenlang het werk van oude meesters als Van Eyck, Piero della Francesca en Velázquez. Als eerbetoon schilderde hij ook versies van hun beroemdste schilderijen, zoals de Mona Lisa van Leonardo da Vinci, Judith met het hoofd van Holofernes van Cranach en het portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw van Van Eyck. Ook van het schilderij De slaapkamer van Vincent van Gogh bestaat een Botero-variant. Een aantal van deze 'hommages', zoals Botero ze noemt, is te zien op de expositie in de Kunsthal.

**** Botero: Celebrate Life! is t/m 11 september te zien in de Kunsthal in Rotterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden