Voltooid

Als twee liberale ministers willen gaan beoordelen wanneer het leven van hun burgers 'voltooid' mag heten, weet je dat je in Nederland bent beland - hier reikt de hand van het staatsliberalisme tot voorbij de laatste stad. Ik was net een beetje hersteld van de griep, maar het lezen van de kabinetsbrief 'Voltooid leven' maakte me weer behoorlijk ziek. Wat een verward denken over de zelfbeschikking van het individu en de rol van de overheid.

Hoe kan het bestaan dat de Nederlandse regering zich in een brief aan het parlement uitspreekt over zoiets als de ernst van de doodswens van iemand die lijdt aan liefdesverdriet? Toch is dat wat gebeurt op pagina 7: "Een in een opwelling gewenste dood, bijvoorbeeld door plotseling liefdesverdriet of direct na een ernstig ongeval, zal niet als een bekwame of duurzame beslissing kunnen worden beschouwd". Aldus de bewindslieden Schippers en Van der Steur, die vervolgens stellen dat er 'objectieve maatstaven' moeten worden opgesteld op grond waarvan mensen 'de middelen' kunnen worden verstrekt om een einde aan hun leven te maken. Objectieve maatstaven? Waar gaan we die vandaan halen? Uit het VVD-verkiezingsprogramma soms?

Ik ben niet tegen euthanasie als onderdeel van medisch handelen en ik geloof ook niet dat een mens per definitie de plicht heeft te leven, maar dit is iets anders. Hier wil de overheid een oordeel (laten) vellen over de waarde van het bestaan van haar onderdanen. De regering zal aanvoeren dat die onderdanen dat zélf doen, maar dat helpt niet: de regering is van plan motieven te toetsen, en wie toetst spreekt een oordeel uit, ook al probeert hij dat te ontkennen.

De paradox is dat het kabinet de rol van poortwachter over leven en dood op zich wil nemen om - aldus de brief - tegemoet te komen aan de 'autonomie' van het individu. Hier wringt van alles. Mensen die 'klaar zijn met leven' krijgen enerzijds recht op hulp bij zelfdoding, maar anderzijds wil het kabinet een professional aanwijzen (de 'stervenshulpverlener') die moet bepalen of de betrokkene wel echt klaar met leven is. Waarbij medische redenen moeten worden uitgesloten, anders gaat het om euthanasie, en dat is iets anders.

De ongerijmdheden manifesteren zich direct zodra het concreet wordt. De zelfbeschikking blijkt bijvoorbeeld toe te nemen met de jaren. De regering durft geen grens te noemen en spreekt over 'een systeem voor mensen van een bepaalde leeftijd'. Maar stel dat de grens op tachtig wordt gesteld. Wat blijft er dan over van de autonomie van de 79-jarige die klaar is met leven? Of de 21-jarige, om ons tot volwassenen te beperken? Wat is zelfbeschikking als een ander beschikt over de voorwaarden?

Het lijden aan het leven kan onpeilbaar diep zijn - ik las na de kabinetsbrief nog eens de laatste bundel van Joost Zwagerman, die zich vorig jaar van het leven benam: 'Misschien heeft God/ Zich in mijn dood vergist'. Zwagerman zag geen toekomst meer, maar wie zou zich een uitspraak durven veroorloven over de vraag of zijn leven wel of niet voltooid was?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden