Voltaire schreef veel, maar die vaak geciteerde zin over de vrijheid van meningsuiting niet

Daar was het weer, gisteren: het onhistorische 'citaat van Voltaire' over de vrijheid van meningsuiting. "Ik verafschuw wat u zegt, maar zal uw recht om het te zeggen met mijn leven verdedigen". Een Groningse promovendus, jurist, meende met die woorden in Trouw Voltaire aan te halen.

In boeken, in tijdschriftartikelen en op Wikipedia is bij herhaling vastgesteld dat het citaat nergens in het werk van de Franse filosoof te vinden is.

Hoe is het hem nochtans in de pen gegeven? Dat legt onder andere de Nederlandse citatenexpert Jaap Engelsman uit, en wel in 'Bekende citaten uit het dagelijks taalgebruik' (Sdu, 2004).

De boosdoener was een Engelse biografe, Evelyn Beatrice Hall (1868-1956). Onder het pseudoniem S. G. Tallentyre publiceerde ze in 1906 'The Friends of Voltaire'. Hierin liet ze Voltaire tussen aanhalingstekens reageren op een werk van de filosoof Helvétius dat door de overheid veroordeeld was.

Zo: 'I disapprove of what you say, but I will defend to the death your right to say it', was his attitude now ('wat u zegt, keur ik af, maar ik zal uw recht om het te zeggen met mijn leven verdedigen', was nu zijn [Voltaire's] houding).

Door het gebruik van aanhalingstekens deed Hall het voorkomen alsof Voltaire zelf aan het woord was. Vele jaren later gaf ze in een brief aan een New Yorkse wetenschapper toe dat die aanhalingstekens misplaatst waren. "De zin was een formulering van mezelf." In 1943 citeerde het tijdschrift Modern Language Notes die brief. Veel heeft het niet mogen baten.

jdeberg@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden