Volle agenda, maar geen revolutie

Met zijn uitstraling van een popster en zijn boodschap van barmhartigheid zou paus Franciscus de katholieke kerk kunnen hervormen. Maar verwacht ook in zijn tweede ambtsjaar, dat vandaag begint, geen revolutie.

Paus Franciscus begint vandaag aan zijn tweede jaar. Nu hij de wind mee heeft, kan hij verder bouwen aan een kerk zoals hij die graag ziet. Dat bouwen doet hij binnenshuis door te werken aan een andere, meer dienstbare mentaliteit binnen het Vaticaan en een moderner bestuur. Buitenshuis doet hij dat door te reizen, te twitteren, verder te schrijven aan zijn encycliek (een rondzendbrief) over duurzaamheid en door op andere manieren zijn boodschap via de media de wereld in te sturen. Met dat reizen is Franciscus nog wat karig. Kennelijk wil hij genoeg tijd en energie overhouden voor de reorganisatie van de curie (het bestuur van de kerk) en wil hij als bisschop van Rome de menigte op het plein twee keer per week toespreken.

Twee reizen staan vooralsnog in zijn agenda voor 2014. De ene staat in het teken van de vrede, de andere heeft als thema de ontmoeting met jongeren. In mei gaat Franciscus vier dagen naar het Midden-Oosten, voor een bezoek aan Israël, de Westelijke Jordaanoever en Jordanië. De uitnodiging voor deze reis komt van zowel de Palestijnse president Mahmoed Abbas als de Israëlische president Sjimon Peres, overigens los van elkaar. Paus Franciscus gaf Abbas na diens bezoek aan het Vaticaan in oktober een pen mee. Abbas bedankte met de opmerking dat hij daarmee een vredesverdrag met Israël hoopt te ondertekenen. Over de gespannen verhouding tussen Israël en de Palestijnse autoriteit laat de paus zich geregeld uit, met evenveel zorg als hoop.

Over het teruglopende aantal christenen in het Midden-Oosten laat hij zich vooral zorgelijk uit.

Met zijn reis naar Jeruzalem markeert paus Franciscus de historische ontmoeting van vijftig jaar geleden tussen paus Paulus VI en de oecumenisch patriarch Athenagoras. Voor het eerst in meer dan vijf eeuwen ontmoetten deze leiders van de kerk van Rome en de orthodoxe kerk van het Oosten elkaar. Ook persoonlijk is paus Franciscus sterk betrokken bij de verhouding tussen de kerk van Rome en de kerk van het Oosten. Van de opvolger van patriarch Athenasius, Bartholomeus, kreeg hij meteen al bij zijn inhuldiging als paus een uitnodiging om naar Israël te komen, om de vijftigste verjaardag van de historische omhelzing van hun voorgangers te vieren. Het was trouwens voor het eerst dat een oecumenisch patriarch bij de inhuldiging van een bisschop van Rome was.

De reis naar Israël, gepland in mei, dreigde vorige week afgeblazen te worden door een staking van de Israëlische diplomatieke dienst. De voorbereiding zou daardoor vertraging oplopen. Volgens de rechterhand van de paus, kardinaal Parolin, gaat het Vaticaan ervan uit dat het historische bezoek gewoon zal doorgaan.

Het bezegelen van een historische gebeurtenis alleen is niet voldoende om een bezoek van paus Franciscus aan het Midden-Oosten succesvol te laten zijn. Van het programma is weinig méér bekend dan dat hij zal voorgaan in een mis in Bethlehem en dat er geen publieke viering in Jeruzalem zal zijn. Misschien gaat deze paus in Jeruzalem, Bethlehem of Amman wel voor een verrassing zorgen.

Katholieken in Korea
Een dagje Amsterdam, daarvan komt het dit jaar niet, naar het zich laat aanzien. Wel gaat paus Franciscus van 14 tot 18 augustus naar Zuid-Korea, zoals deze week bekend werd. Een van de onlangs gecreëerde negentien nieuwe kardinalen komt daar vandaan.

"Ik hou van Korea", heeft paus Franciscus aan deze Andrew Yeom Soo-jung laten weten, toen die de rode kardinaalshoed ontving.

In deze regio groeit de aanhang van de rooms-katholieke kerk. Volgens de bejaarde Koreaanse kardinaal Nicholas Cheong Jin-Suk nam het aantal katholieken in Korea de afgelopen tien jaar toe van drie naar vijf miljoen.

Zijn keuze voor Zuid-Korea als reisdoel is ingegeven door de wens van paus Franciscus in augustus bij de Aziatische jongerendagen te zijn. Hij is dan de eerste paus die dit evenement bezoekt. Naast de Wereldjongerendagen, eens per drie jaar, zijn er ook regionale massale bijeenkomsten voor katholieke jongeren. De Aziatische jongerendagen zijn voor het eerst in 1999 gehouden, in Thailand. In Zuid-Korea zal paus Franciscus ook president Park Geun-hye ontmoeten. Haar woordvoerder roemde de paus om diens 'sobere levensstijl en naastenliefde'. De reislustige paus Johannes Paulus II bezocht Korea twee keer, in 1984 en 1989.

Overige aanvragen en reisverzoeken blijven in de la liggen. Een hele stapel inmiddels.

Komend najaar zijn de ogen gericht op de bisschoppensynode over huwelijk en gezin, die in oktober gehouden wordt. Op tafel liggen dan kwesties die in menig huis aan de orde zijn. Over deze thema's heeft het Vaticaan een enquête rondgestuurd die bisschoppen naar eigen goeddunken onder hun gelovigen konden verspreiden. Daarin staan vragen over het homohuwelijk, het gebruik van voorbehoedmiddelen, over echtscheiding, ongehuwd samenwonen en vooral: hoeveel mensen zich in het dagelijks leven iets aantrekken van regels van de kerk en of ze daarvan op de hoogte zijn.

Even was er de verwachting dat de paus, met de uitstraling van een popster en zijn boodschap van barmhartigheid, misschien wel korte metten maakt met bijvoorbeeld het kerkelijk verbod op het homohuwelijk of het gebruik van condooms. Die verwachting verdween snel, mede doordat de paus er zelf nogal duidelijk over is. Nu is de verwachting, of alleen de hoop, dat er na de synode wellicht een ruimhartiger beleid komt voor katholieken die met hun tweede of derde liefde getrouwd zijn en ter communie willen gaan. Voor het overige lijkt de kerkelijke leer onveranderd te blijven.

Het enige wat paus Franciscus van zijn bisschoppen en priesters vraagt, is om mensen niet de kerk uit te jagen door op de regels te hameren, maar ze barmhartig bij te staan, wel met behoud van de kerkelijke leer. In de keuze van bisschoppen op invloedrijke posities kan hij daarin wat sturen. Zo is katholiek Duitsland erg benieuwd wie de nieuwe bisschop van Keulen wordt, als opvolger van de als zeer conservatief en weinig pastoraal bekend staande Meisner, die na zijn tachtigste verjaardag nu met emeritaat mag.

Deze paus kan verrassen. Franciscus heeft zich laten kennen als een eigenzinnig bestuurder. En al oogst een autoritaire leider doorgaans in westerse landen weinig lof, deze paus is door zijn eigenmachtige optreden juist de lieveling van de media geworden. Dat eigenmachtige optreden kan hij ook vertonen na de bisschoppensynode over huwelijk en gezin. Want de synode beslist niet, maar verzamelt, wisselt uit en adviseert. De paus beslist en hij neemt die beslissingen 's ochtends vroeg, wanneer hij tussen vijf en zeven bidt en mediteert.

Dubbele heiligverklaring
Maar eerst is er een feest in eigen huis. Eind volgende maand is de heiligverklaring van twee pausen tegelijk, Johannes XXIII en Johannes Paulus II. Ook dit is deels een gevolg van een eigenmachtig besluit van Franciscus. Eigenlijk was er nog het een en ander nodig om Johannes XXIII heilig te verklaren, maar met een pennestreek heeft Franciscus die hindernis genomen en verklaard dat niets meer de heiligverklaring verhindert. Niemand heeft hem dit kwalijk genomen.

In Italië staat Johannes XXIII bekend als 'de goede paus'. Hij nam het initiatief om de kerk meer bij de tijd te brengen en riep daartoe tot ieders verrassing het Tweede Vaticaans Concilie (1963-'65) bijeen. Net als Franciscus had hij een gemoedelijke, hartelijke uitstraling. Doordat ook deze paus heilig verklaard wordt, gaat niet alle aandacht naar paus Johannes Paulus II, die populair was, maar niet onomstreden.

Op de persoonlijke agenda van de paus staat ook de zaligverklaring van Oscar Romero, de aartsbisschop van San Salvador die zich inzette voor de armen en die in 1980 vermoord is. Er is nog niet vernomen hoe het daarmee staat, maar Franciscus heeft gezegd dat hij dit wil regelen nu hij paus is. Gezien zijn optreden tot nu toe, ligt het voor de hand dat dit ook gaat gebeuren. En ook dat hij beslist wanneer dat zal zijn.

Wat gaat paus Franciscus in 2014 doen?
27 april Heiligverklaring twee pausen tegelijk: Johannes XXIII en Johannes Paulus II

24-28 mei Reis naar Israël, de Westelijke Jordaanoever en Jordanië

14-18 augustus Reis naar Zuid-Korea, met bezoek aan de Aziatische jongerendagen en ontmoeting met president Park Geun-hye

5-19 oktober Bisschoppensynode in het Vaticaan, over huwelijk en gezin.

En verder...

staat er een eco-encycliek gepland, een pauselijk schrijven over duurzaamheid en milieu.

zal hij doorgaan met de reorganisatie van de curie.

is de verwachting dat de bank van het Vaticaan, het Instituut voor religieuze werken, een grondige verandering ondergaat.

zal paus Franciscus nieuwe bisschoppen benoemen, zoals de opvolger van kardinaal Meisner, aartsbisschop van Keulen, die eind vorig jaar tachtig werd.

blijft hij wekelijks mensen bellen, bekenden en onbekenden.

en komt er wellicht een Pontifex facebookpagina.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden