Volgt Tsipras zijn drie voorgangers?

Griekse premiers moesten het veld ruimen in crisis. Tsipras wint nu, maar hij zal een prijs moeten betalen.

Zes jaar duurt de strijd nu tussen Brussel en Griekenland. In die periode heeft niet alleen de economie het zwaar te verduren gehad, de Griekse politiek werd mogelijk nog harder getroffen. Drie premiers moesten voortijdig het veld ruimen omdat ze de wensen uit Brussel onmogelijk konden verenigen met de wil van het volk. Daar profiteerde de huidige linkse premier Tsipras van. Hij maakte 'de wil van het volk' tot zijn politieke speerpunt.

Waarom hebben Griekse leiders zoveel moeite overeind te blijven? Daarvoor moeten we terug naar oktober 2009. Het moment dat de Griekse minister van financiën, George Papaconstantinou, zijn Europese collega's vertelt dat zijn voorganger jarenlang gesjoemeld heeft met de statistieken. Het begrotingstekort ligt veel hoger dan in eerste instantie gedacht. Het wantrouwen neemt snel toe.

De rente die Griekenland moet betalen om geld te lenen, loopt op. Papaconstatinou weet in Brussel een reddingspakket van 110 miljard euro los te peuteren. Maar daar staat wel wat tegenover. Griekenland moet de economie drastisch hervormen. Hij voert belastingverhogingen en loonverlagingen door.

Brussel is tevreden, maar de Grieken niet. Zij zijn gewend geraakt aan de voorspoed van de jaren tachtig en negentig, toen Griekenland profiteerde van Europese subsidies en de Grieken massaal leningen afsloten voor een nieuwe tv of auto. Papaconstantinou krijgt het als eerste politicus voor zijn kiezen.

Het steekt de Grieken dat zij moeten boeten voor iets dat de corrupte politici hebben veroorzaakt. Zij worden in dat geloof gesterkt als een paar jaar later blijkt dat Papaconstantinou heeft verzwegen dat zijn familieleden geld in het buitenland hebben gestald om zo de belasting te ontwijken. De man vertoont zich niet meer in openbare gelegenheden uit angst voor scheldkanonnades of yoghurt.

"We verloren onze natuurlijke achterban (vakbonden en ambtenaren) door alle maatregelen", zei hij in 2012 in een interview met deze krant. Zelfs zijn partijgenoten keren zich tegen hem. Zijn positie wordt onhoudbaar en Papaconstantinou moet zijn portefeuille na amper een jaar inleveren.

Na Papaconstatinou komt ook de sociaal-democratische premier George Papandreou onder vuur te liggen. Papandreou ziet zich in juni 2011 gedwongen een nieuw hulppakket af te spreken in Brussel. Daar staan wel nieuwe, harde bezuinigingsmaatregelen tegenover. Ondertussen neemt de weerzin onder de bevolking toe. De Grieken gaan massaal de straat op, en die demonstraties verlopen niet altijd vreedzaam. Pinautomaten worden vernield en de demonstranten raken slaags met de oproerpolitie.

Papandreous positie wordt onhoudbaar. Hij heeft al zijn krediet verspeeld. In een ultieme poging het volk tevreden te stellen roept hij in november 2011 op tot een referendum. De bevolking mag zich uitspreken over het nieuwe hulppakket. Brussel reageert woedend, net als zijn eigen regering. Papandreou moet opstappen en het referendum wordt ingetrokken.

De chaos lijkt compleet. Technocraat Lucas Papademos vormt een regering van nationale eenheid. De hoop is dat de partijloze Papademos zich niet laat leiden door de wensen van het volk en de economie weer op de rails zet. Maar de Grieken weigeren zich neer te leggen bij de situatie. Geschokt wordt er gereageerd als een gepensioneerde zichzelf voor het parlement door het hoofd schiet. Hij kan het niet verkroppen dat zijn kinderen zijn schulden moeten dragen.

Nog geen jaar aan de macht, schrijft Papademos verkiezingen uit. Met de komst van de conservatieve premier Antonis Samaras in 2012 breekt een rustiger periode aan. De wensen uit Brussel worden braaf opgevolgd, maar onder de oppervlakte broeit het. De Grieken hebben genoeg van de oude politiek. Ze voelen zich niet meer vertegenwoordigd. Het is een kwestie van tijd tot de linkse anti-establishmentpoliticus Alexis Tsipras de macht grijpt. Zijn partij Syriza haalt na de verkiezingen van januari dit jaar geen meerderheid, maar met een speciale winnaarsbonus en de steun van een kleine conservatieve fractie kan hij toch regeren.

Op alle fronten breekt hij met het beleid van zijn voorgangers. De onderhandelingen met Brussel mislukken. Hij laat het volk in een referendum beslissen hoe het verder moet. Een nieuwe polarisatie is geboren: zijn de Grieken voor of tegen Europa? Het nee-kamp bleek gisteravond in de meerderheid. Een grote overwinning voor premier Tsipras, maar het is de vraag welke prijs hij daarvoor moet betalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden