Volgende vleesrevolutie: de kip die geen pijn voelt

Vlees uit een laboratorium, dat klinkt bijna te mooi om waar te zijn, vreest Kim Damen.

KIM DAMEN en FILOSOOF EN TEKSTSCHRIJVER

Je neemt een paar stamcellen van een willekeurig zoogdier (het kan dus ook van een mens), zorgt dat de stamcellen zich vermenigvuldigen en veranderen in spiercellen (vlees). Je 'traint' het met stroomstootjes; echt vlees heeft immers ook beweging gehad en dat is belangrijk voor de structuur en de smaak. En uiteindelijk ligt er een in een laboratorium opgekweekt stuk dierlijke eiwitten op je bord: kweekvlees.

Er klonk deze week veel lof voor bedenker Mark Koster. Er hoeven geen dieren meer gedood te worden. De productie is minder belastend voor het milieu. Eindelijk kan in de wereldwijde vraag naar de vlees worden voorzien. Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn, ware het niet dat kweekvlees de ware oorzaak van de voedselcrisis passeert: de enorme behoefte aan vlees en de oneerlijke verdeling van het voedsel. De vraag is niet: hoe voldoen we aan de toenemende vraag naar vlees? Maar: hoe reduceren we de behoefte aan vlees en zorgen we voor een betere voedselverdeling?

Circa 75 procent van alle landbouwgrond wereldwijd wordt gebruikt voor de productie van veevoer. Het probleem is dus niet dat er niet genoeg voedsel beschikbaar is, het wordt alleen erg scheef verdeeld.

In 2050 telt deze planeet 9 miljard mensen. Sommige wetenschappers, zoals Louise Fresco, voorspellen een exponentiële groei van de vraag naar vlees. Zodra mensen over meer geld beschikken, gaan ze volgens Fresco 'dierlijke eiwitten kopen'. Zij pleit wel voor minder vlees eten maar vindt toch dat de behoefte aan vlees ingebakken is en bovendien noodzakelijk - we kunnen niet zonder.

Op die redenering valt heel wat af te dingen. De Britse socioloog Richard Twine noemt de behoefte aan vlees 'aangepraat', waarbij de consumptie wordt bevorderd door de lage prijzen. Twine vindt dat we afmoeten van het idee dat iedereen een stukje vlees op zijn bord nodig heeft of verdient, want dat klopt gewoon niet. Ook omdat vlees ongezonder is dan velen denken.

Voedsel in overvloed
Inderdaad: in de rijke, geïndustrialiseerde samenleving van nu, waar alles kan worden geïmporteerd en in kassen verbouwd, is er elk seizoen voedsel in overvloed. De moderne mens heeft nauwelijks of geen vlees meer nodig. Waarom eten we dan meer vlees dan ooit? En waarom wordt deze behoefte in stand gehouden door de ontwikkeling van kweekvlees? Een 'change of mind' is goedkoper en effectiever (hoewel waarschijnlijk moeilijker) bij het oplossen van het wereldvoedselprobleem.

Kweekvlees is ook ethisch een interessante casus. Tijdens een workshop van BioArtLab bij expositieruimte MU in Eindhoven, noemde bioloog Bram Geers dat het al mogelijk is om kippen te fokken zonder brein. Zij kunnen ademen, eten, drinken en bewegen, maar hebben geen bewustzijn en voelen geen pijn. Zo kippenvlees produceren is sneller en goedkoper dan kweekvlees. Toch is dit scenario voor veel mensen ondenkbaar en onethisch. Bij kweekvlees wordt ook een deel van een dier zonder brein gebruikt. De onderliggende vraag luidt wat precies de definitie is van een (vol)waardig leven en of we hierover kunnen spreken bij een kip zonder brein of bij kweekvlees.

Het morele probleem van kweekvlees lijkt mij vooral dat het de behoefte aan vlees in stand houdt zonder de honger in de wereld uit te bannen. Juist de enorme consumptie van vlees in rijke landen zorgt nu al voor een uiterst oneerlijke verdeling van voedsel.

De komende decennia is kweekvlees nog veel te duur om op grote schaal te produceren. Ook in de toekomst zal het waarschijnlijk alleen voor het rijke Westen beschikbaar zijn. De oneerlijke verdeling van voedsel blijft dus (nog lang) bestaan. Er blijft dus voorlopig maar één duurzame oplossing voor de korte termijn: minder vlees eten. Al twijfel ik of rijke westerlingen bereid zijn hun dagelijkse biefstuk of gehaktbal in te ruilen voor tofu of bonenballen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden