Volg niet klakkeloos je gevoel

Barbara Stok tekent strips over de grote en kleine vragen in haar leven. Dit jaar wilde ze graag haar grenzen verleggen. Ze schreef een boek en theaterscenario.

Les 1

Spring in het diepe

"Ik heb heel avontuurlijke ouders. We gingen als gezin vaak op zeilvakantie naar Engeland, Denemarken of Zweden. Mijn broer en ik mochten 's nachts op de zeilboot naar buiten; helemaal alleen midden op een zwarte zee, met alleen in de verte een paar lichtjes en boven ons de sterren. Pas later realiseerde ik me wat voor avonturen dat eigenlijk waren. Daarvan heb ik geleerd om niet bang te zijn: mijn ouders waren nooit ergens bang voor. Ook niet ten opzichte van ons: wij mochten alles. In mijn werk vind ik het leuk om af en toe in het diepe te springen.

Ik had al jarenlang de ambitie om een scenario te schrijven en toen ik werd gevraagd om een theaterscenario te schrijven over Hendrik Werkman heb ik onmiddellijk ja gezegd. Ik had het nog nooit gedaan en ik wist ook niet of het zou lukken, toch vind ik het leuk die stap te wagen en mijn grenzen een beetje te verleggen. Het leuke van theater is dat je veel uitgebreidere dialogen kunt schrijven dan in een strip. Wanneer ik voor mijn strip een mooie dialoog heb bedacht, moet ik 'm altijd weer tien keer inkorten omdat de tekst anders niet in de ballonnetjes past. Als stripmaker word ik vaak gevraagd om illustraties te maken, maar ik word nooit gevraagd voor teksten. Vreemd eigenlijk, want ik voel me meer verhalenschrijver dan tekenaar."

Les 2

Stel prioriteiten en richt daar je leven op in

"Mijn boekje over Werkman, en ook het theaterscenario, gaat over de omslag die hij maakte van zakenman naar kunstenaar: hij ziet dat steeds meer geld verdienen niet van waarde is. Hij realiseert zich waar zijn prioriteiten liggen - bij het kunstenaarschap - en richt daar zijn leven op in. Dat vind ik mooi en doe het zelf ook: een paar keer per jaar ga ik er echt voor zitten en probeer ik mijn prioriteiten voor ogen te krijgen. Voor mij is belangrijk dat ik goed werk maak, echt mooie stripverhalen. Meer dan het succes dat ik ermee heb. Wat makkelijk gezegd is nu ik succesvol ben: natuurlijk hoop je op allebei.

Verder staan mijn vrienden en familie op de eerste plaats - met een grote 'maar' erbij: ik kan ze niet altijd combineren met het werk dat ik doe. Sommige periodes zijn heel druk, zoals nu met de promotie voor mijn boek over Vincent van Gogh en het Werkman-boekje. Ik heb een tijd geprobeerd ook nog met vrienden af te spreken, maar dat werkt gewoon niet. Straks wordt het rustiger. Ik houd mijn agenda na een drukke periode bewust leeg, en heb ik weer veel tijd om mijn vrienden te zien."

Les 3

Bekijk het van de andere kant

"Een van de tegenslagen in mijn leven is dat mijn man en ik graag kinderen wilden, maar die kwamen er niet. Daar was ik heel verdrietig over, maar daar ben ik nu helemaal overheen. Op een gegeven moment dacht ik: waarom ben ik nu zo verdrietig? Omdat ik iets niet heb wat ik wel zou willen hebben. De wens die ik heb, zorgt eigenlijk voor het probleem. Als ik die wens niet meer heb, is ook het probleem weg.

Ik ben het van de andere kant gaan bekijken en heb lange tijd de focus verlegt van het ophemelen van het hebben van kinderen naar de nadelen van het hebben van kinderen. Dat heeft enorm geholpen. Zo zeer zelfs dat ik nu weleens denk: oei, we zijn door het oog van de naald gekropen. Nu ben ik eigenlijk wel blij dat ik ze niet heb.

Ik weet zeker dat ik mijn Vincent-boek niet had kunnen maken als ik kinderen had gehad: je moet zo'n rust en focus hebben om zo'n langer verhaal te kunnen maken. En ik vind mijn leven nu al hartstikke druk - ik had kinderen waarschijnlijk helemaal niet aangekund. Alleen met Sinterklaas denk ik weleens: nu zou het leuk zijn geweest met een kind erbij."

Les 4

Houd je vaste kosten laag

"Voor ik striptekenaar werd, had ik een baan als journalist/fotograaf. Ik werkte meer dan veertig uur in de week, met weekend- en avonddiensten. Alles moest snel-snel-snel. Ik had geen tijd om een echt mooi verhaal te maken en dat gaf helemaal geen voldoening. Ik raakte overspannen en heb ontslag genomen. Dat kon ik doen omdat ik nog steeds klein woonde, terwijl ik gezien mijn inkomen makkelijk groter had kunnen gaan wonen.

Vanaf toen heb ik altijd in mijn oren geknoopt: houd je vaste kosten laag. Doordat mijn vaste kosten laag zijn, kan ik ook 'nee' zeggen tegen een opdracht omdat ik bijvoorbeeld aan een boek wil werken. Dat is een enorme luxe en geeft veel vrijheid. Ik houd het nog steeds in ere en mijn man denkt er precies zo over. Af en toe vinden we wel dat we te weinig ruimte hebben in huis, maar dan houden we een opruimronde en brengen we een heleboel spullen naar de kringloop: daarna hebben we weer ruimte genoeg."

Les 5

Doe af en toe niets

"Met de promotie van het Vincent-boek in het buitenland heb ik het heel druk gehad. Dat was heel leuk - inclusief een lezing in het Metropolitan Museum in New York - maar die drukte doodt mijn creativiteit. Op een gegeven moment heb ik weer een lege agenda nodig om creatief te kunnen zijn.

Niets doen, lanterfanten; ik kan het iedereen aanraden. Ik sta op en heb helemaal niets gepland: ik lees een boek of lig op de bank naar vogeltjes in de tuin te kijken - daar kan ik vrij lang mee bezig zijn.

Ik krijg dan vanzelf weer rust en ruimte in mijn hoofd en daarmee ook plek voor nieuwe ideeën. En het is een cliché, maar het is ook een goede manier om bij jezelf te blijven. Doe ik nog wel de dingen die ik wil doen? Zit ik op de goede weg? Als je altijd maar doorgaat, kun je daar niet over nadenken."

Les 6

Wees geen schaap: denk zelf na

"Mijn moeder wandelde met de kinderwagen in Groningen - ik was nog niet geboren, mijn broer wel - toen ze aan de gracht een enorme mensenmassa naar het water zag staan kijken. Goh, dacht ze, toch eens kijken wat hier aan de hand is. Het bleek dat er een kind in het water lag, maar niemand deed iets. Toen is mijn moeder in het water gesprongen om dat kind te redden. Ik vind dat altijd een heel mooi verhaal - het is ook echt onderdeel van ons gezin geworden. Later ben ik me gaan realiseren dat het voor mij een les was: wees geen schaap, denk zelf na. Ik houd niet zo van rages en massa's, ik volg niet alles wat iedereen doet. In mijn werk heb ik ook een eigenwijze stijl: mijn strips zijn niet per se heel mooi getekend. Ik weet dat sommige mensen daar kritiek op hebben, maar dat raakt me niet. Het is niet virtuoos, maar wel goed."

Les 7

Als je van je hobby je beroep maakt, heb je een nieuwe hobby nodig

"Door het internationale succes van het Vincent-boek, merkte ik dat ik 24 uur per dag met mijn werk bezig kan zijn - ook in de weekenden. Daarom ben ik actief op zoek gegaan naar een nieuwe hobby - dat werd zeilen - en sinds kort heb ik er nog een nieuwe hobby bij: kleding naaien. Daar draaf ik dan weer helemaal in door en ik kan, net als toen ik begon met strips maken, niet meer stoppen: ik heb soms licht obsessieve trekjes. Maar het is de perfecte ontspanning.

Soms is het de bedoeling dat iets een jurk wordt en dan wordt het een pyjama. Dat geeft niet. Het is leuk om iets te kunnen dat je daarvoor nog niet kon. Dan zit ik achter de naaimachine, en zeg ik tegen mijn man Ricky: 'Nu moet ik de boord afwerken, dat is weer zo spannend. Dit is zó'n spannende hobby!' Dan heb ik een hele jurk gemaakt en is alles goed gelukt, maar kan het bij die laatste afwerking nog helemaal misgaan. Met zeilen net zo: met hoeveel windkracht ga ik er nog op uit? Als ik dan met best harde wind toch de overkant hebt gehaald, geeft dat veel voldoening."

Les 8

Volg je verstand, niet je gevoel

"Ik ben een groot aanhanger van de stoïcijnen uit de oudheid. Zij zeiden dat je je niet druk moet maken om dingen waar je geen invloed op hebt. Dat gaat me steeds beter af. In mijn werk ben ik heel perfectionistisch: als er een boek gedrukt wordt, ga ik naar de drukker om te kijken of het allemaal goed gaat. Zo ver gaat dat perfectionisme.

Maar als er dan toch een keer wat misgaat, kan ik daar ook weer makkelijk overheen stappen en denken: balen, maar het is niet anders. Het is nu al gedrukt, we kunnen er niets meer aan doen. Ik geloof erin dat je je gevoelens niet klakkeloos moet volgen. Soms moet je ze eerst onder de loep nemen, en dan pas besluiten hoe je wilt handelen."

Les 9

Ga maximaal één uur per dag online

"Als je achter een computerscherm of op je smartphone zit, gaat de echte wereld aan je voorbij. En dat vind ik zonde van mijn tijd. Ik heb geen smartphone en wil er ook geen. Ik zit maximaal een uur per dag achter de computer, en sinds kort heeft mijn man mijn mail van me overgenomen. Heerlijk! Als ik een dag niet online ben, merk ik het verschil: ik sta anders in de wereld. Begin ik de dag zonder computer, zit ik lekker rustig achter mijn tekentafel en neemt de hele dag een ander tempo aan - mijn aandacht wordt niet de hele tijd gesplitst.

Toen ik net begon met striptekenen, had ik nog geen televisie en was internet nog niet wijdverspreid. Ik durf wel te zeggen dat als ik toen televisie of internet had gehad, ik misschien wel nooit striptekenaar was geworden. Wanneer je dat niet hebt, moet je je wel vermaken met wat er in je kamer is. Ik kon non-stop gaan tekenen omdat er geen afleiding was. Bij creatief werk krijg je veel meer gedaan zonder afleiding."

Barbara Stok

Barbara Stok (1970) is stripmaker. Ze is bekend geworden met haar openhartige autobiografische stripverhalen. Daarin onderzoekt ze met humor de kleine en grote vragen van het leven. In 2009 ontving ze de Stripschapprijs voor haar hele oeuvre. Haar boek 'Vincent', over Vincent van Gogh, is de meest vertaalde beeldroman van ons land. Afgelopen april verscheen haar boek 'De Omslag': een kort stripverhaal over een cruciale periode in het leven van de gerenommeerde drukker Hendrik Werkman. Over Werkman heeft ze tevens een theaterscenario geschreven. Stok woont met haar man en hond in Groningen. Naast stripmaker is ze drummer, zeiler en (af en toe) student filosofie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden