Volendam van binnen

Boudewijn Smid leefde onder Volendammers om uit te vinden wat ze zo bijzonder maakt

Een leuk, vlot geschreven boek dat nogal abrupt eindigt en de lezer wat verweesd achterlaat

Boudewijn Smid was twee jaar 'jas' in Volendam, een man van buiten.

Waarom kunnen zoveel Volendammers zo goed zingen en voetballen, en hebben sommigen donker haar en een warmbloedig karakter? Ze hebben Spaans bloed! Tijdens de Tachtigjarige Oorlog zouden militairen uit het vijandige leger hun toevlucht in het dorp aan de Zuiderzee gezocht hebben en kinderen hebben verwekt bij autochtone vrouwen.

De geschiedenis over de Spaanse wortels is een van de hardnekkige verhalen die over Volendam de ronde doen. Boudewijn Smid maakt er korte metten mee in zijn interessante en met veel vaart geschreven boek 'Enclave Volendam'. Het verhaal hoort tot de categorie broodje aap. Zijn belangrijkste argument is dat het Spaanse leger in de zestiende en zeventiende eeuw voornamelijk uit huurlingen bestond, afkomstig uit Vlaanderen, Duitse staten of andere Noord-Europese landen; die waren over het algemeen zeer blond en zeer blank. Er was dus gewoonweg geen Spaans bloed in het vissersdorp.

Twee jaar lang heeft de journalist en taalkundige Smid zich met Volendam beziggehouden, hij heeft er zelfs enige tijd gewoond. Hij was een jas, zoals Volendammers mensen van buiten noemen. De auteur is geïntrigeerd door de katholieke enclave in het verder van oudsher protestantse gebied boven Amsterdam.

Hoe komt het, vraagt hij zich af, dat Volendam zoveel bijzondere kenmerken heeft? De inwoners kunnen inderdaad goed zingen - zie het succesverhaal van groepen als The Cats en BZN, en zangers als Jan Smit. De plaats van iets meer dan twintigduizend inwoners heeft verder opmerkelijk veel internationals voor Oranje voortgebracht en kent een voetbalclub die jaren in de eredivisie heeft gespeeld. Daar rollen ze ook steeds weer uit, maar meestal keren ze binnen de kortste keren weer terug - al ligt de laatste maal dat dat gebeurde al weer geruime tijd achter ons. De FC Heen en Weer, heet de club in de wandeling.

Volendammers stemmen ook in opvallend grote aantallen op de PVV, al lijkt de partij van Geert Wilders over haar hoogtepunt heen in het dorp. En ze lusten graag een slok, al op jonge leeftijd. De jeugd wordt met alcohol grootgebracht. Het schijnt voor te komen, aldus Smid, dat moeders tegen hun tienerzoon zeggen: "Kind, neem gerust nog een bacardi." Verontrustend is al evenzeer dat de inwoners volop snuiven, veel meer dan het gemiddelde in Nederland.

Al die verschijnselen beschrijft de nieuwsgierige Boudewijn Smid uitgebreid, en veelal met humor. Waar is, wil hij weten, het echte Volendam te vinden? Hij praat met talloze mensen: ondernemers, jongeren, popartiesten, politici en de oud-burgemeester Frank IJsselmuiden. Het gesprek met de laatste gaat vanzelfsprekend over de brand in café Het Hemeltje die in de nieuwjaarsnacht van 2000 op 2001 aan veertien jongeren het leven kostte.

De auteur gaat een enkele keer op kroegentocht en vaart mee met twee palingvissers. En hij is de boeken ingedoken: hij weet veel over de geschiedenis van Volendam te vertellen.

Het antwoord op zijn prangende vragen is niet altijd even makkelijk te vinden. Misschien is een verklaring voor de bijzondere positie van Volendam en zijn inwoners dat het dorp altijd heeft moeten vechten tegen het dominante Edam waarmee het één gemeente vormt. Bovendien heeft Volendam vorige eeuw noodgedwongen zijn economische koers moeten verleggen na het afsluiten van de Zuiderzee. Dat had een enorme impact op de visserij, altijd een voorname inkomstenbron. Volendammers zijn, kortom, gewend voor zichzelf op te komen.

Het boek eindigt nogal abrupt, er is geen afsluitend hoofdstuk waarin de schrijver zijn indrukken samenvat en (mogelijke) conclusies trekt. De lezer blijft daardoor enigszins verweesd achter. Ronduit irritant is dat de schrijver zichzelf zo vaak opvoert. Vooral in de eerste hoofdstukken staat vrijwel geen zin waarin het woordje 'ik' niet voorkomt. 'Ik bestel een cappuccino." Of: "Ik zie een rij moderne bungalows." Die egotripperij is overbodig en ontneemt soms het zicht op het onderwerp: waarom is Volendam zoals het is?

Dit neemt niet weg dat Boudewijn Smid een leuk boek heeft geschreven. Voor Volendammers moet het heel herkenbaar zijn - al zal dat niet altijd een feest der herkenning zijn, want de auteur is af en toe scherp in zijn opmerkingen. Maar ook voor niet-Volendammers is deze schets van een bijzonder dorp zeker de moeite waard.

Boudewijn Smid: Enclave Volendam. Het verhaal van een dorp. Thomas Rap, Amsterdam; 240 blz. euro 17,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden