Vol idealen naar de Kamer om met compromissen huiswaarts te keren

De PvdA-fractie begint het politieke jaar dinsdag zonder Myrthe Hilkens en Désirée Bonis.Beeld anp

Deze week vertrok opnieuw een Kamerlid omdat ze haar idealen in Den Haag niet kon waarmaken. Het vak van politicus kan demotiverend zijn.

PvdA-Kamerleden Myrthe Hilkens en Désirée Bonis hielden het niet langer vol en besloten minder dan een jaar na de verkiezingen op te stappen. Voor hen gold zeker dat ze met grootse plannen de Haagse arena in stapten.

"De mechanismen in de politiek zijn groot, krachtig en soms verschrikkelijk intimiderend", weet Peter van Heemst. Hij zat vijftien jaar in de PvdA-fractie van de Tweede Kamer en is nu Rotterdams raadslid. "Kamerleden komen supergemotiveerd bij de sollicitatiecommissie. Maar ze moeten leren incasseren. Dat moet worden getest."

Volgens de PvdA'er gaat het er in Den Haag uiteindelijk om dat je er samen uit komt. "Je hebt het enorme voorrecht dat je Kamerlid bent. Dat je namens al je fractiegenoten standpunten uit mag dragen. Dan weet je ook dat het heel vervelend is als collega's niet mee willen doen. De kern van het Kamerlidmaatschap is het omzetten van je ideeën in resultaten. Iedereen in de fractie moet het oergevoel hebben: we zitten hier samen en we maken het samen af."

'Politiek is machtsvorming'
Jan Schinkelshoek heeft dezelfde opvatting: je wilt als politicus resultaten bereiken. Daar staat tegenover dat je nooit helemaal je eigen programma uitvoert. Hij herinnert zich nog goed de moeizame compromissen waar hij in zijn tijd als CDA-Kamerlid voor werd gesteld.

Instemmen met een tweede missie naar Afghanistan terwijl je er eigenlijk niet in gelooft. Een politiek oordeel geven over een legerimam. Het ging niet van harte. "Maar politiek is altijd een kwestie van machtsvorming. Je kunt wel vasthouden aan je eigen ideeën, maar dan ben je 1 van de 150. Je bereikt meer als je iets samen doet en het gaat er in de politiek om iets te realiseren."

Voor Jeanine Hennis-Plasschaert was dat de reden om in de vorige kabinetsperiode tegen haar principes in te stemmen toen het over de weigerambtenaar ging. Het toenmalige VVD-Kamerlid was hartstochtelijk tegen de uitzonderingspositie van ambtenaren die weigeren homohuwelijken te voltrekken. Toen ze haar hand op kon steken om dat te tonen, deed ze het niet. Coalitiepartner CDA was er niet voor en het zou de toorn van de SGP wekken - een partij die op dat moment nodig was voor een meerderheid in de Eerste Kamer.

Had zij als enige van haar fractie vóór gestemd, dan zou ze daarmee volgens Hennis onrecht doen aan VVD-collega's die het er eigenlijk ook niet mee eens waren. Maar makkelijk was het niet.

Precies dat was de veelgehoorde verzuchting in de wandelgangen van het CDA toen ten tijde van de gedoogcoalitie met de PVV alle aandacht uitging naar de twee 'dissidenten' Kathleen Ferrier en Ad Koppejan. Door het beeld van deze twee boegbeelden kregen andere fractiegenoten het gevoel dat zij werden weggezet als leden met een beperkt geweten.

Terug naar de kernvraag
Maar hoe blijf je dan bij jezelf in een coalitiefractie? Als je écht iets wil, moet je volgens Van Heemst volhouden. "Dan moet je stevig in je schoenen staan. Een fractieleider pakt alle ruimte die je laat liggen. Die wil vooruit. Je moet zelf de ruimte nemen"

Dat valt ook te leren. Zowel Schinkelshoek als Van Heemst waren de tweede keer dat ze werden gekozen een stuk gewiekster. Toen wisten ze dat het in de begintijd goed opletten is. "Met het regeerakkoord teken je een langetermijncontract", zegt Schinkelshoek. Dáár moet je ingrijpen, weet ook Hilkens nu.

Al hebben de afspraken over het uitruilen van onderwerpen in plaats van het sluiten van compromissen het wel lastiger gemaakt. "In een compromis kun je nog iets van je idealen terugvinden. Met uitruilen moet je ineens iets wit noemen wat je eerst voor zwart hield", zegt Schinkelshoek. Met compromissen valt ook nog iets te amenderen en te schuiven, zegt Van Heemst. Dat is bij een uitruil niet mogelijk.

Voor Van Heemst hielp het om terug te gaan naar de kernvraag toen hij begin jaren negentig naar aanleiding van de WAO-crisis bijna de handdoek in de ring gooide: "Waarom ben ik ook al weer ooit lid geworden van de PvdA?" Nota bene een tip van Marcel van Dam - die die vraag in 2003 niet meer voor zichzelf bevredigend kon beantwoorden en lid-af werd.

PvdA maakt opnamen van vergaderingen
Al sinds halverwege de jaren tachtig neemt de PvdA haar fractievergaderingen op band op, bevestigde de partij gisteren. De opnames dienen als notulen en worden soms teruggeluisterd, bijvoorbeeld bij discussies over afspraken uit het regeerakkoord.

Volgens De Telegraaf zouden Kamerleden met eerdere uitspraken worden geconfronteerd om ze 'weer in het gareel te krijgen', maar in dat beeld herkent partijleider Diederik Samsom zich niet. Volgens hem heerst er binnen de fractie geen 'kadaverdiscipline'.

Toch zijn de bandopnames van vergaderingen verre van standaard. Andere fracties zeggen nooit een recorder op tafel te hebben staan. Het is simpelweg nooit ter sprake geweest en er bestaat geen noodzaak toe, zeggen VVD, CDA, D66, GroenLinks en SP. Zij maken schriftelijke notulen of besluitenlijstjes van de fractieberaden.

 
Had zij als enige van haar fractie vóór gestemd, dan zou ze daarmee volgens Hennis onrecht doen aan VVD-collega's die het er eigenlijk ook niet mee eens waren.
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden