Vogels hebben niet zo’n last van verkeer

Een uniek natuurgebied wordt bedreigd door de aanleg van een snelweg. De emoties lopen hoog op, zo blijkt op de weblog van Natuurmonumenten: ,,Als we geen actie voeren zijn we iets moois en onvervangbaars voor altijd kwijt.” Naast de emoties ook de feiten.

Het Naardermeer is uniek, daar valt moeilijk over te twisten. Waar de andere vechtplassen zijn gegraven voor veenwinning, is het Naardermeer puur natuur. In het verleden is geprobeerd het in te polderen, maar er bleef kwel omhoog komen. En nu nog is dat zuivere grondwater een belangrijk bestanddeel. Als het door de zandbodem van het Naardermeer omhoogkomt is het superhelder en schoon. „Je kunt zo een glaasje tappen en opdrinken,” zegt bioloog Albert Beintema.

Die helderheid komt niet alleen van de kwel, maar ook van grote hoeveelheden gezuiverd Vechtwater die het waterschap inlaat. Doordat het meer ook nog eens ondiep is, hooguit 1,20 meter, dringt overal licht door en kunnen zeldzame planten, zoals 13 soorten kranswieren en bijzondere waterwantsen en kevers overleven.

Juist omdat het Naardermeer een zandbodem heeft die water doorlaat, is de waterhuishouding erg fragiel. Er moet steeds water bij en nog extra in droge tijden. Een bouwput in de buurt zou nog meer water onttrekken, vreesde Natuurmonumenten „Als het waterpeil daalt, komt veen bloot te staan, je krijgt andere plantengroei en een onomkeerbare verruiging”, zegt beheerder Gradus Lemmen. „Een daling van tien centimeter is al desastreus.”

Vorige week werd echter duidelijk dat de bouw van een nieuwe verbinding tussen A6 en A9 geen effect heeft op de grondwaterstand. „Een meer van 1 meter is wel heel ondiep, maar loopt niet zomaar leeg. Er zijn altijd waterplanten en slib, die het water vasthouden”, zegt onderzoeker Roelof Stuurman van TNO. „En met de huidige boortechnieken kun je hydrologische effecten uitsluiten. Ik had het zelf best een andere uitkomst willen zien, ik wandel hier vaak.”

Wel kan de verbindingsweg vogels verstoren. Het Naardermeer is rijk aan bijzondere moerasvogels. Bioloog en vogelaar Albert Beintema maakte veertig jaar geleden als biologiestudent al notities van zijn tochten op en rond het Naardermeer. Vorig jaar vergeleek hij nieuwe waarnemingen met zijn oude observaties en schreef een boek. Die nieuwe ervaringen waren positief en negatief, vertelt hij. „Minder zwarte sterns, die vroeger algemeen voorkwamen en nog minder grote karekieten. De roerdomp is helemaal verdwenen.” Hij telde meer vliegtuigen, maar ook meer zilverreigers. „Zelfs zoveel dat mensen ze lastig gaan vinden. Vogels zijn vooral populair als ze zeldzaam zijn.”

Ook de kolonies aalscholvers en purperreigers zijn gegroeid. Moerasvogels die ook op andere plekken in Nederland voorkomen, erkent Beintema. „Wat dat betreft kun je het Naardermeer misschien wel missen. Maar dat soort argumenten wordt ook bij de Waddenzee gebruikt. Een klein stukje eraf kan best. Maar hoe ver ga je daarmee?”

Wat Gradus Lemmen betreft is de grens wel bereikt. „Zelden wordt een gebied in een keer grondig aangetast. Nooit spitten ze een lepelaarskolonie in zijn geheel om, het gaat stukje bij beetje. We hebben hier een nieuwe spoorlijn gekregen, Naarden heeft twee wijken bijgebouwd. We hebben hoogspanningskabels, waar pas een purperreiger in bleef hangen. Hun leefgebied wordt sluipenderwijs ingeperkt.”

Opvallend is dat het aantal purperreigers in het Naardermeer desondanks groeit. Veel vogels broeden zelfs aan de noordrand van het water, pal onder de A1. Kennelijk hebben ze helemaal niet zo’n last van verkeer. Ecoloog Rien Reijnen van Alterra moet dat wel iets nuanceren. Begin jaren negentig deed hij onderzoek naar verstoring van vogels door snelwegen. „In het algemeen kun je zeggen dat vijftig procent van alle vogels wordt verstoord door verkeer, dus ook die reigers. Misschien willen ze wel weg, net als de lepelaars die naar de wadden zijn verhuisd, maar ze zijn voor hun voedsel afhankelijk van het omliggende veenweidegebied met slootjes. Het is ook niet gezegd dat ze een nieuw stuk snelweg accepteren.”

Met het onderzoek naar grondwater, kwam ook een ecologisch rapport uit. Dat is niet heel stellig.

Onderzoekers spreken van een kans op verstoring en verslechtering voor de purperreiger, als gekozen wordt voor een tunnel. Niet zozeer door geluid. Als met de tunnelbouw, de A1 wordt aangepakt, en geluiddempend zoab krijgt in plaats van gewoon asfalt, kunnen de moerasvogels er zelfs beter van worden.

De kans op verslechtering betreft vooral voedselgebieden. Of zoals het in het rapport heet: potentieel geschikt foerageergebied. Potentieel omdat niet onderzocht is of de purperreigers uit het Naardermeer ook echt daar eten, legt projectleider Ron van der Hut van het onderzoeksbureau uit. „We baseren ons op algemene richtlijnen.”

Natuurmonumenten heeft dat niet nodig. Die vindt de constatering dat er risico’s zijn al voldoende. „Zelfs bij een tunnel, gaat de weg anderhalve kilometer bovengronds, dat geeft geluid, licht en verontreiniging. Het is moeilijk aan te tonen hoeveel vogels de dupe zullen zijn, maar elk risico is er een te veel.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden